Jol-jónekey

Burın kórmegen hám bilmegen nárselerimizge dus kelsek onıń qasınan biypárwa óte almaymız. Bunday qızıǵıwshılıq tábiyatımızǵa tán.
Arqa Qıtay dárwazası – Tyanczin portında da áne, usını sezdik. Ózbekstan geografiyalıq jaqtan teńizge shıǵıw imkaniyatı joq mámleketlerden biri. Bálkim, sonıń ushın da sheksiz suwdıń áste shayqalıwı, jaǵadaǵı quslardıń qattı dawısı hám korabllerdiń sawlatı bizlerdi biypárwa qaldırmaǵan shıǵar.
“Jol-jónekey” rubrikasınıń bul retkisi portlar haqqında. Burın ózim jazbaǵan tema, dus kelmegen peyzaj tásirleri.
Port – logistika. Ózbekstanda bul baǵdar tiykarınan qurǵaqlıq arqalı rawajlanbaqta. Atap aytqanda, keyingi jıllarda zamanagóy transport koridorları hám logistika sheshimlerine itibar qaratılmaqta. Onda xalıqaralıq háreketler hám tájiriybelerge súyenip atırǵanı itibarǵa ılayıq.
Anıq mısallarǵa toqtalamız. Usı jılı “Qıtay – Qırǵızstan – Ózbekstan” temir jolınıń qurılısı baslandı. “Ózbekstan – Túrkmenstan – Iran – Túrkiya” transport koridorı arqalı júk tasıw kólemi sezilerli dárejede arttı.
Jáne bir áhmiyetli tárepi “Ózbekstan – Awǵanstan – Pakistan” temir jolın qurıw joybarın ámelge asırıwdı jedellestiriw ilajları kórilmekte. Bul jónelisti “Qıtay – Qırǵızstan – Ózbekstan” temir jol magistralı menen tutastırıwday perspektivalı rejeler bar.
Bir sóz benen aytqanda, mámleketimizde xalıqaralıq transport koridorları hám infrastrukturanı rawajlandırıw háreketleri izbe-iz dawam etpekte.
Qıtayǵa xızmet saparımız dawamında mine usı tema – portlar haqqında qısqasha material tayarladıq.
Keyingi jıllarda Qıtay tek ǵana óndiris emes, al dúnya sawdasınıń logistika orayına da aylandı. Bul processte mámlekettegi portlar hám transport infrastrukturasınıń úlken áhmiyetke iye bolǵanı tájiriybe menen dálillenbekte. Dúnyadaǵı eń iri júk aylanısınıń úlken bólegi mine usı Qıtay portları arqalı ámelge asadı.
Shanxay, Shenchjen, Guanchjou, Ninbo sıyaqlı portlar júk tasıw kólemi boyınsha dúnyada jetekshiler qatarına kiredi. Olardıń hár biri belgili bir funkciyalarǵa qánigelesken. Sonıń menen bir qatarda Tyanczin portı óziniń ózgeshelikleri hám strategiyalıq ornı menen ayrıqsha ajıralıp turadı.
Tyanczin qalasında jaylasqan bul port Qıtaydıń úshinshi iri teńiz dárwazası bolıp esaplanadı. Ol Buxay qoltıǵınıń qubla jaǵasında jaylasqan. Bul port Arqa Qıtay, atap aytqanda, Pekin hám Xebey provinciyası ushın teńizge shıǵatuǵın tiykarǵı jónelis bolıp esaplanadı.
Buxay ekonomikalıq poyasındaǵı barlıq iri sanaat aymaqları Tyanczin portı arqalı ónimlerin eksport etedi.
Port temir jol, avtomagistral hám hawa transportı menen nátiyjeli baylanısqan. Bul júklerdi tez hám az qárejet penen ishki bazarlarǵa tarqatıw imkaniyatın beredi.
– Búgingi kúnde bir júz seksennen aslam mámleket hám regionlardaǵı bes júzden aslam port penen tikkeley baylanısqanbız, – deydi Tyanczin portınıń terminal menedjeri Tian Yilang. – Bul Qıtaydaǵı “aqıllı texnologiya” koncepciyası tiykarında islep atırǵan dáslepki portlardan biri. Tasıw, konteynerlerdi háreketlendiriw, júklew hám qadaǵalaw processleri avtomatlastırılǵan. Bunda jasalma intellekt imkaniyatları keńnen qollanıladı. Port tek ǵana júk tasıw kólemi menen emes, al aqıllı basqarıwǵa qánigeleskenligi menen de ajıralıp turadı.
Atap ótiliwinshe, bul jerdegi avtomatlastırılǵan konteyner terminalları jumısshılarsız da jumıs islewi múmkin. Qánigeler bul “jasıl” hám “aqıllı” tájiriybe keleshekte basqa Qıtay portları ushın úlgi sıpatında xızmet etetuǵının aytpaqta.
Tyanczin portı “Bir mákan – bir jol” baslamasınıń áhmiyetli logistikalıq buwını bolıp esaplanadı. Ol arqalı Aziyadan Evropa hám Oraylıq Aziyaǵa júkler jiberiledi. Qazaqstan, Ózbekstan, Rossiya, Iran sıyaqlı mámleketlerden keletuǵın tranzit júkler de mine, usı jer arqalı dúnya bazarlarına shıqpaqta.

Ikrom AVVALBOEV,
Yoǵubjon MELIBOEV, (video),
ÓzAnıń xabarshıları