Mámlekettiń turaqlı rawajlanıwı, ekonomikalıq ósiwi hám sociallıq abadanlıǵı xalıqtıń sanınıń ósiwi menen tıǵız baylanıslı. Usı jaǵınan demografiyalıq turaqlılıqtı saqlaw hám xalıqtıń potencialınan nátiyjeli paydalanıw strategiyalıq áhmiyetke iye. Bul baǵdarda xalıqaralıq birge islesiw áhmiyetli orın iyeleydi.

Ásirese, Ózbekstanda BMShtıń Xalıqtanıw qorı (UNFPA ) menen jolǵa qoyılǵan birge islesiw xalıqtı hár tárepleme qollap-quwatlawǵa qaratılǵan. Bul baǵdardaǵı birgeliktegi baslamalar arqalı reproduktivlik salamatlıqtı bekkemlew, jaslar hám hayal-qızlardıń huqıqların qorǵaw, demografiyalıq maǵlıwmatlardı jıynaw jáne tallaw sistemasın jetilistiriwge ayrıqsha itibar qaratılmaqta.
Ózbekstan hám UNFPA arasındaǵı birge islesiw qanday principlerge tiykarlanǵan?
Bul sorawǵa UNFPA nıń Ózbekstandaǵı wákilxanası baslıǵınıń orınbasarı Matluba Umurzoqova tómendegishe juwap berdi:
– Ózbekstan hám BMShtıń Xalıqtanıw qorı (UNFPA ) arasındaǵı birge islesiw óz-ara isenim, teńlik hám turaqlı rawajlanıw principlerine tiykarlanǵan. Bul birge islesiw sheńberinde xalıqtıń salamatlıǵı, reproduktivlik huqıqlar, gender teńligi, jaslar menen islesiw hám demografiyalıq maǵlıwmatlar tiykarında siyasat júrgiziw sıyaqlı tarawlarda birgeliktegi baǵdarlamalar ámelge asırıladı.
UNFPA Ózbekstan húkimetiniń milliy baslı baǵdarların qollap-quwatlaydı hám xalıqaralıq tájiriybe hám texnikalıq járdem arqalı reformalarǵa járdemlesedi.
Búgingi kúnde Ózbekstan demografiyalıq rawajlanıwdıń áhmiyetli basqıshında tur. Xalıqtıń sanı 38 millionǵa jaqınlaspaqta hám 2050-jılǵa barıp 50 millionnan asıp ketiwi kútilmekte. Mámleket demografiyalıq dividend dep atalıwshı basqıshqa, yaǵnıy xalıqtıń tiykarǵı bólegi miynetke jaramlı jasta bolǵan dáwirge kirip atır. Bul jaǵday jedel ekonomikalıq ósiw hám sociallıq abadanlıq ushın qolaylı sharayatlar jaratadı.
Biraq bul imkaniyat óz-ózinen ámelge aspaydı. Bul, bárinen burın, puqta islengen siyasat, inklyuziv reformalar hám insan kapitalın rawajlandırıwǵa qaratılǵan investiciyalardı talap etedi. Barlıq puqaralar, ásirese, jaslar, hayal-qızlar hám sociallıq qorǵawǵa mútáj kategoriyalar mámlekettiń rawajlanıwına múnásip úles qosıw imkaniyatına iye bolıwı kerek. Bul – demografiyalıq turaqlılıq, yaǵnıy jámiyettiń ósiw, abadanlıq hám sociallıq tatıwlıqtı támiyinlew ushın demografiyalıq ózgerislerdi aldınnan ańlaw hám olarǵa beyimlesiw qábileti bolıp tabıladı.
UNFPA Ózbekstanda ámelge asırılıp atırǵan bul milliy háreketlerdi qollap-quwatlamaqta. Atap aytqanda, Ekonomika hám qarjı ministrligi jáne Strategiyalıq reformalar agentligi menen birge islesiw nátiyjeli jolǵa qoyılǵan. Túrli ilajlar hám dógerek sáwbetleri arqalı óz-ara baylanıslar bekkemlenip barmaqta.
Ulıwma alǵanda, demografiyalıq turaqlılıq bul tek ǵana bir uyım yamasa tarawdıń wazıypası emes. Ol barlıq sektorlar arasında muwapıqlastırılǵan hám kompleksli qatnas jasawdı talap etedi. Máselen, bilimlendiriw sisteması keleshek ushın básekige shıdamlı kadrlardı tayarlawı, densawlıqtı saqlaw sisteması bolsa xalıqtıń quramındaǵı ózgerislerge beyimlesiwi zárúr. Bántlik siyasatı inklyuziv hám zaman talaplarına sáykes bolıwı, sociallıq qorǵaw sisteması bolsa qartayıw procesi hám shańaraqlıq ózgerislerge tayar bolıwı shárt. Gender teńligi de usı strategiyanıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri bolıp esaplanadı.
Ózbekstan Prezidenti atap ótkenindey, hayal-qızlar hám jaslardıń imkaniyatların keńeytiw tek ǵana ruwxıy minnet emes, al ekonomikalıq zárúrlik bolıp tabıladı. Eger gender teńsizligi hám oǵan tosqınlıq etiwshi faktorlar saplastırılmasa, xalıqtıń potencialınıń úlken bólegi rawajlanıw procesinen shette qalıwı múmkin.
Bul baǵdardaǵı jumıslar insan kapitalı, inklyuziv ósiw hám sociallıq ádillikke qaratılǵan Milliy turaqlı rawajlanıw maqsetleri hám “Jańa Ózbekstan – 2030” strategiyasına tolıq sáykes keledi. Demografiyalıq turıqlılıq, áne, usı maqsetlerge erisiwde áhmiyetli qural sıpatında kórinbekte.

Nasiba Ziyodullaeva