Áyyemgi hám gózzal Xiywa qalasında Birinshi Ózbekstan – Ázerbayjan parlamentleraralıq forumı bolıp ótti. «Jańa imkaniyatlarǵa qaray: sóylesiwden birgeliktegi háreketlerge shekem» atamasında ótkerilgen abıraylı ánjuman eki mámleket arasındaǵı strategiyalıq birge islesiwdi jańa basqıshqa kóteriwge qaratılǵan keń kólemli áhmiyetli platforma boldı.

Ózbekstan hám Ázerbayjan arasında diplomatiyalıq qatnasıq ornatılǵanınıń 30 jıllıǵı aldınan ótkerilgen ilajda Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi hám Ázerbayjan Respublikası Milliy Mejlisi aǵzaları jáne eki mámlekettiń jaslar parlamentleriniń wákilleri, ǵalaba xabar qurallarınıń xızmetkerleri qatnastı.

Oliy Majlis Senatınıń Baslıǵı Tanzila Norboeva Ózbekstan hám Ázerbayjan qatansıqları xalıqlarımız arasında doslıq, óz-ara húrmet hám tuwısqanlıq qatnasıqları menen bekkemlengenin ayrıqsha atap ótti. Eki mámleket Prezidentleri – Shavkat Mirziyoev hám Ilham Alievtiń is-háreketleri menen mámleketler arasındaǵı qatnasıqlar strategiyalıq birge islesiw hám awqamlaslıq dárejesine kóterildi.

Ázerbayjan Milliy Mejlisi Baslıǵı Sahiba Gafarova mámleketlerimiz basshılarınıń siyasiy erk-ıqrarına tiykarlanǵan doslıq hám tuwısqanlıqqa súyengen qatnasıqlar parlamentleraralıq formatta jańa dárejege shıqqanın atap ótti.

Parlamentlerimiz jańa formatta mámleketleraralıq qatnasıqlardı tereńlestiriw hám hár tárepleme rawajlandırıwǵa túrtki beredi.

Forumda doslıq toparlarınıń jumısın keńeytiw, olardı parlamentleraralıq komissiyalar dárejesine alıp shıǵıw, birgeliktegi nızamshılıq baslamaların islep shıǵıw, jaslar baslamaların qollap-quwatlaw, sonday-aq, ekonomika, bilimlendiriw, densawlıqtı saqlaw, sanlı transformaciya hám ekologiya sıyaqlı tiykarǵı baǵdarlarda birge islesiwdi rawajlandırıw sıyaqlı máseleler keńnen dodalandı.

Aymaqlıq wákillikli uyımlar arasında tájiriybe almasıw mexanizmi engiziledi. Bul parlamentleraralıq birge islesiwdi bekkemlew hám sociallıq, ekonomikalıq rawajlanıwdaǵı hár qıylı qatnaslardıń nátiyjeliligin arttırıwǵa tiykar jaratadı. Bul baslama jergilikli dárejedegi nızam shıǵarıwshı uyımlar arasında bilim hám tájiriybe almasıwǵa, mashqalalardı sheshiwde jańasha kózqaraslar hám jumıs usılların engiziwge imkaniyat beredi. Nátiyjede hár bir aymaqta unamlı ózgerisler jaratıw ushın qolaylı sharayatlar jaratıladı.

Forum sheńberinde ótkerilgen «Strategiyalıq birge islesiwdi rawajlandırıwda parlamentlerdiń roli: nızamshılıq baslamaları, joqarı dárejedegi kelisimler hám olardıń orınlanıwın qadaǵalaw»  atamasındaǵı panel sessiyasında joqarı dárejede erisilgen kelisimlerdiń orınlanıwın támiyinlew, atqarıw hákimiyatı ústinen parlamentlik qadaǵalawdı kúsheytiw, puqaralıq jámiyeti hám ǴXQ menen nátiyjeli birge islesiwdi shólkemlestiriw sıyaqlı áhmiyetli baǵdarlar boyınsha pikir alısıldı. Nızam ústinligi, ashıq-aydınlıq, esap beriw, byudjetti qadaǵalaw, korrupciyaǵa qarsı gúresiw ústinen parlamentlik qadaǵalaw, insan huqıqları hám demokratiyalıq institutlardı qorǵaw tiykarǵı temalardan boldı.

«Ekonomikalıq rawajlanıwdı parlament tárepinen qollap-quwatlaw: biznes hám investiciyalar ushın jańa imkaniyatlar» temasındaǵı panel sessiyada eki mámlekettiń ekonomikalıq rawajlanıwı ushın parlamentler tárepinen nızamshılıq tiykarların hám investorlar ushın qolaylı ortalıq jaratıw, kishi biznesti xoshametlew máseleleri dodalandı. Sanlı ekonomika, mobil startaplar, jasıl texnologiyalar hám ekologiyalıq joybarlarǵa investiciya tartıw boyınsha pikirler bildirildi.

Intellektuallıq kapital hám sanlı transformaciya tarawındaǵı birge islesiw máselelerin dodalaw procesinde zamanagóy texnologiyalar, sanlı rawajlanıw hám innovaciyalıq ortalıqtı qáliplestiriw, bilimlendiriw hám ilim tarawlarında parlamentleraralıq birge islesiwdi jáne de tereńlestiriwge baylanıslı pikirler bildirildi. Jas ilimpazlar hám izertlewshiler ushın grantlar ajıratıw, texnoparkler hám ilimiy inkubatorlardıń jumısın keńeytiw, joqarı bilimlendiriw mákemeleri arasında akademiyalıq almasıwdı jedellestiriw boyınsha ámeliy usınıslar alǵa qoyıldı.

Sanlı transformaciya tarawında nızamshılıq tiykarların bekkemlewde aralıqtan bilimlendiriw, elektron kitapxanalar, ashıq ilimiy maǵlıwmatlar bazaların jaratıw, málimleme qáwipsizligi hám avtorlıq huqıqlarınıń qorǵalıwın támiyinlew zárúr ekenligine itibar qaratıldı. Ilimiy qollanbalardı kommerciyalastırıw, intellektuallıq múlkti qorǵaw, innovaciyalıq klasterler hám oylap tabıwlardı ámeliyatqa engiziw baǵdarında parlamentlerdiń qatnasıwın keńeytiw boyınsha tájiriybe almasıldı.

Mádeniyat, turizm hám densawlıqtı saqlaw tarawlarında parlamentleraralıq baylanıslardı bekkemlewge qaratılǵan sessiyada qatnasıwshılar tárepinen mádeniy almasıwlar, kórgizbeler hám birgeliktegi mádeniy oraylar shólkemlestiriw, tariyxıy miyrastı saqlaw jáne ózbek hám ázerbayjan tillerin úyreniwdi xoshametlewde parlamentler belsene qatnasıp atırǵanı atap ótildi. Turizm tarawında viza tártiplerin ápiwayılastırıw, tariyxıy-mádeniy hám ekologiyalıq baǵdarlardı rawajlandırıw, tarawǵa investiciyalardı tartıw, birgeliktegi turistlik brendler jaratıw sıyaqlı baslamalar parlamentleraralıq baylanıslardıń jańa formatı sıpatında alǵa qoyıldı.

Jasıl keleshek, qorshaǵan ortalıq hám klimat ózgeriwin qorǵawda parlamentlerdiń rolin dodalawda klimatqa beyimlesken nızamshılıqtı qáliplestiriw, milliy hám regionallıq tiykarǵı baǵdarlar kórip shıǵıldı. Klimat ózgeriwine qarsı gúresiwde parlamentlerdiń ornı, turaqlı rawajlanıw ushın nızamshılıq baslamaları, parnik gazleri shıǵındıların azaytıw, jasıl energetikanı rawajlandırıw, suw resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıw, shıǵındılardı qayta islew hám plastikten paydalanıwdı qısqartıw sıyaqlı áhmiyetli baǵdarlar boyınsha pikir alısıldı.

Jasıl ekonomika hám aylanba rawajlanıw modellerin alǵa qoyıwda parlamentleraralıq birge islesiwge baylanıslı sóylesiwde jasıl texnologiyalar hám innovaciyalardı qollap-quwatlaw, ekologiyalıq bilimlendiriw hám mádeniyattı rawajlandırıw, jaslar arasında eko-baslamalardı úgit-násiyatlaw, «salamat qala» infrastrukturasın – velojollar, jasıl zonalar, sport maydanshaları hám ǵalabalıq ilajlar arqalı qáliplestiriw baǵdarındaǵı parlament baslamaları dodalandı.

«Jámiyet hám mámleket rawajlanıwında hayal-qızlar hám jaslardıń hawazı: parlament perspektivası» temasındaǵı sessiyada hayal-qızlar hám jaslardıń jámiyetlik-siyasiy turmıstaǵı qatnasın keńeytiw, olardı nızamshılıq jolı menen qollap-quwatlaw hám bul baǵdarda tájiriybe almasıw haqqında sóz boldı. Zamanagóy ekonomikada hayal-qızlar hám jaslardıń belsendiligin arttırıw ushın nızamshılıq tiykarların jaratıw, salıq jeńillikleri, startaplar ushın grantlar ajıratıw, kásipke baǵdarlaw hám texnologiyalıq bilimlendiriwge keń jol ashıw boyınsha usınıslar bildirildi.

Jaslar parlamentleriniń wákilleri jaslardıń jámiyetlik belsendiligin arttırıw, olardı qarar qabıl etiw processlerine tartıw, ekologiya, bilimlendiriw, densawlıqtı saqlaw hám sanlı texnologiyalar tarawındaǵı parlament baslamalarında qatnasıwın keńeytiw haqqında pikir-usınıslar bildirildi.

Forum dawamında «Jańa imkaniyatlarǵa qaray: qarım-qatnastan birgeliktegi háreketlerge shekem» atamasında eki mámleket parlamentleri doslıq toparlarınıń ushırasıwı bolıp ótti. Onda parlamentler arasında qabıl etilgen birge islesiw hújjetleriniń orınlanıwı, aldaǵı rejeler dodalandı. Sonıń ishinde, komitetleraralıq nızam dóretiwshiligi, parlament qadaǵalawı sheńberinde óz-ara tájiriybe alamasıw, aymaqlıq wákillik uyımları menen jedel sóylesiwlerdi bunnan bılay da rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratıldı.

Jas parlament aǵzaları arasında birge islesiw joybarların ámelge asırıw boyınsha pikir alısıldı. Sóylesiwler waqtında parlamentleraralıq topardıń nátiyjeli jumısı ayrıqsha atap ótilip, óz-ara baylanıslardı komissiyalar dárejesinde jáne de jedellestiriwge kelisip alındı.

Eki mámleket parlamentleriniń wákilleri arasında ótkerilgen ushırasıwda hayal-qızlar hám jaslar máselelerine itibar qaratıldı.  Tárepler bilimlendiriw, densawlıqtı saqlaw, sociallıq tarawlarda óz-ara tájiriybe almasıw, jaslar arasında mádeniy-gumanitarlıq joybarlardı jolǵa qoyıw boyınsha birdey pikir bildirdi.

Ulıwma, Ózbekstan – Ázerbayjan parlamentleraralıq forumı óz-ara birge islesiwdi jańa basqıshqa kóteriwge xızmet etti. Forum juwmaqları boyınsha ámeliy usınıslardı óz ishine alǵan Xiywa deklaraciyası qabıl etildi.

Norgul ABDURAIMOVA,

ÓzAnıń xabarshısı