Dúnyanıń kóplegen mámleketlerinde bolǵanı sıyaqlı Ózbekstanda da ishimlik suwınıń jetispewshiligi áhmiyetli mashqalalardan biri. Bunı xalıqtıń ishimlik suwı menen támiyinleniw dárejesi 80,9 procent ekenliginen de túsiniw múmkin.

Maǵlıwmatlarǵa bola, Ózbekstan aymaǵında ishimlik suwı támiynatınıń 65 procenti jer astı hám 35 procenti jer ústi suw dáreklerinen alınadı.
Tutınıwshılarǵa taza ishimlik suwın jetkerip beriw hám aqaba suwlardı shıǵarıp jiberiw óz ornında bir qatar óndiris basqıshların, mıńlaǵan xızmetkerlerdiń miynetin talap etedi.
Házirgi jaǵday bolsa xalıqtı suw menen támiyinlew máselelerinde bazar bahaları mexanizmlerine ótiw zárúr ekenliginen dárek beredi. Xosh, bunda tarifler qalay qáliplestiriledi? Oraylasqan ishimlik suwınıń bahası qaysı principler tiykarında belgilenedi? Usınday sorawlarǵa juwap alıw maqsetinde «Ózsuwtámiynat» AJ málimleme xızmetiniń baslıǵı Akmal Murodov penen baylanıstıq.
– Ishimlik hám aqaba suw xızmetleri ushın tariflerdi qáliplestiriw, tastıyıqlaw hám ámelge kirgiziw Ózbekstan Respublikasınıń «Ishimlik suwı támiynatı hám aqaba suwlardı shıǵarıp jiberiw haqqında»ǵı nızamına muwapıq ámelge asırıladı,-dedi Akmal Murodov.- Nızamǵa tiykarlanıp suw támiynatı kárxanaları tárepinen qáliplestirilgen usınıslar jámiyetshiliktiń dodalawına qoyılıp, bahalardı tártipke salıw uyımlarınıń juwmaqları alınǵannan soń, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi, xalıq deputatları wálayatlar hám Tashkent qalalıq Keńesleri tárepinen tastıyıqlanadı.
Tariflerdiń belgilengen tártipte qayta kórip shıǵılıwı tarawdı rawajlandırıw hám modernizaciyalaw arqalı tutınıwshılarǵa jáne de sapalı xızmet kórsetiliwin támiyinleydi.
Ishimlik suwı támiynatı hám aqaba suwlardı shıǵarıp taslaw boyınsha xızmetler ushın tarifler:
– ónimniń ózine túser bahasına kirgizilgen qárejetler (elektr energiyası, miynet haqı, reagentler, aǵımdaǵı hám iri ońlaw);
– aǵımdaǵı qárejetler;
– sistema obektlerin rawajlandırıw hám modernizaciyalaw qárejetleri;
– Xalıqaralıq qarjı institutları aldındaǵı minnetlemeler;
-salıqlar hám basqa májbúriy tólemlerden kelip shıǵıp qáliplestiriledi.
Keyingi jılları elimizde oraylasqan ishimlik suwınıń ózine túser bahası hám onnan paydalanıw ushın belgilengen suw tarifleri arasındaǵı ayırmashılıq úlkeydi. Bul baǵdardaǵı házirgi jaǵday ishimlik suwın jetkerip beriw sistemasın modernizaciyalawǵa tosqınlıq etpekte.
Ózine túser bahanıń qáliplesiwine tiykarǵı óndiris qárejetlerinen basqa jáne bir qatar faktorlar tásir etedi:
Birinshiden, sońǵı 3 jılda tutınıwshılardıń sanı 1 millionnan artqan. Bul bolsa ishimlik suwın jetkerip beriw ushın jáne de kóbirek miynet hám qárejetlerdi talap etedi;
Ekinshiden, suwdı uzaq aralıqqa jetkeriw júdá úlken elektr energiyasın talap etetuǵın nasoslar arqalı ámelge asırıladı.
Sonıń menen birge, 2023-jıl 1-oktyabrden elektr energiyasınıń bahası 450 sumnan 900 sumǵa, 2025-jıl 1-maydan 900 sumnan 1000 sumǵa artqanın da eslep ótiw kerek;
Úshinshiden, turaqlı túrde júzege keletuǵın avariyalıq jaǵdaylardı saplastırıw, tarmaqlardı aǵımdaǵı hám tolıq ońlaw qárejetleri bolıp tabıladı.
Búgingi kúnde 1 metr kub ishimlik suwı tarif qárejetlerinde elektr energiyası qárejetleri 27 procentti, tolıq hám aǵımdaǵı ońlaw qárejetleri 19 procentti, sırt el qarjı shólkemlerinen tartılǵan kreditlerdi qaytarıw qárejetleri 21 procentti, miynet haqı qárejetleri 29 procentti, amortizaciya hám basqa da qárejetler 4 procentti quraydı.
Kórsetilip atırǵan ishimlik hám aqaba suw xızmetleri tariflerin óz waqtında kórip shıqpaw nátiyjesinde kárxananıń óziniń aǵımdaǵı qárejetlerin qaplaw imkaniyatı sheklenip baradı. Atap aytqanda:
– tarawǵa tartılǵan hám tartılıp atırǵan investiciyalar boyınsha minnetlemeler sırt el valyutasında orınlanıwı zárúr. Sońǵı úsh jılda sırt el valyutasında alınǵan kreditlerdi qaytarıwda sırt el valyutasınıń kursınıń jıl dawamında keskin artıwı nátiyjesinde finanslıq qárejetler de artpaqta;
– valyuta kursı 21 procentke;
– zıyansızlandırıw quralları (xlor) 47 procentke;
– aǵımdaǵı hám iri ońlaw quralları (qubır) 25-50 procentke;
– Milliy gvardiya imaratların qorǵaw xızmetleri ortasha 60 procentke artqan.
Sonday-aq, 2021-jılı tastıyıqlanǵan tariflerde eń kem miynet haqı 679 mıń sum boyınsha esapqa alınǵan bolıp, búgingi kúnde bul kórsetkish 1155 mıń sumdı quramaqta yamasa miynet haqınıń muǵdarları (miynetke haqı tólewdiń eń kem muǵdarı) 44 procentke artqan.
Bunnan tısqarı, ishimlik hám aqaba suw obektlerin qorǵaw xızmeti tólemleri sońǵı úsh jılda 6 márte artqanı nátiyjesinde 18,5 milliard sum qosımsha tólemler kelip shıqqan.
Máseleniń eń oylandıratuǵın tárepi sonda, bul qárejetler 3 jıl aldın tastıyıqlanǵan ámeldegi tariflerde názerde tutılmaǵan.
Házirgi tarifler menen esaplasaq, xalıqqa oraylasqan tarmaqlar arqalı jetkerip berilip atırǵan ishimlik suwınıń 1 litri 2 sum 79 tiyinǵa tuwra keledi. Sawda dúkanlarında bolsa 1 litr plastik qadaqtaǵı suw ortasha 4 mıń sumdı quraydı. Bunnan kórinip turǵanınday, ishimlik suwınıń bahası 1430 esege arzan yamasa sawda dúkanlarında satıp alınatuǵın 1 litr suw pulına Tashkent qalasında 2800 litr ishimlik suwı jetkerip beriledi.
Joqarıdaǵılardı esapqa alıp, kárxanalar óz minnetlemelerin tolıq orınlawı ushın tariflerdi qayta kórip shıǵıwı hám olardı ózine túser bahasın tolıq qaplaytuǵın dárejege jetkeriw talap etiledi.
Búgingi kúnde Qaraqalpaqstan Respublikası, Ándijan, Qashqadárya, Samarqand, Surxandárya, Tashkent, Ferǵana, Xorezm wálayatlarında ishimlik hám aqaba suw tarifleri qayta kórip shıǵıldı.

Nilufar Bozorova jazıp aldı. ÓzA