Samarqand qalasında 29-30-aprel kúnleri «Maturidiylik – keńpeyillik, turaqlılıq hám aǵartıwshılıq táliymatı» temasında xalıqaralıq ilimiy-ámeliy konferenciya bolıp ótti.

Ullı ilimpaz Imam Maturidiy tuwılǵan kúniniń 1155-jıllıǵına baǵıshlanǵan konferenciyada Egipet, Túrkiya, Malayziya, Ullı Britaniya, Indoneziya, BAÁ, Saudiya Arabstanı, Kuveyt, Qatar, Pakistan, Ázerbayjan, Qazaqstan, Qırǵızstan, Tájikstan sıyaqlı 26 mámleketten 70 ten aslam muftiyler, abıraylı islamtanıwshı ilimpazlar, maturidiytanıwshı izertlewshiler, mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratkerler, diniy-aǵartıwshılıq tarawı wákilleri qatnastı.
Xalıqaralıq ánjumannıń ashılıw máresimi Quran oqılıw menen baslandı.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń xalıqaralıq konferenciya qatnasıwshılarına qutlıqlawın Prezident keńesgóyi R.Davletov oqıp esittirdi.
Qutlıqlawda atap ótilgenindey, «Kalom iliminiń sultanı», «Musılmanlar isenimin dúzetiwshi» degen joqarı tán alıwlarǵa erisken Imam Maturidiy orta ásirlerde – ideyalogiyalıq gúresler háwij alǵan oǵada quramalı dáwirde islam dininiń adamgershilik mánisin keńnen ashıp beretuǵın biybaha ilimiy-aǵartıwshılıq shıǵarmalar dóretkeni, hár qıylı zıyanlı aǵımlar hám jawızlıqqa qarsı mártlershe gúres alıp barǵanı, álbette, haqıyqıy ruwxıy mártliktiń úlgisi bolıp tabıladı.
Ullı watanlasımız tiykar salǵan maturidiylik mektebi hám táliymatı bolsa isenim baǵdarında ásirler dawamında keńpeyillik, turaqlılıq hám aǵartıwshılıq tımsalı bolıp kiyatırǵanı maqtawǵa ılayıq.
Ánjumannıń ashılıw máresiminde Ózbekstan Respublikası Din isleri boyınsha komitetiniń baslıǵı Sodiq Toshboev, Ózbekstan musılmanları uyımınıń baslıǵı, muftiy Sheyx Nuriddin Xoliqnazar, Egipet Arab Respublikası Vaqf isleri ministri Sheyx Usoma Azhariy, Musılman danıshpanları keńesiniń bas xatkeri Muhammed Abdusallom, Bilimlendiriw, ilim hám mádeniyat máseleleri boyınsha islam shólkemi (ICESCO) bas direktorınıń orınbasarı Abduliloh Benaraf hám basqalar Imam Maturidiydiń ilimiy miyrası, maturidiylik táliymatınıń mánisi, házirgi kúndegi áhmiyeti boyınsha óz pikirlerin bildirdi. Ilimpazdıń ahli sunna val jamoa isenimine tiykarlanǵan táliymatı buzǵınshı ideyalarǵa ilimiy tiykarlanǵan biykarlawlardı beriwde oǵada áhmiyetli bolıp esaplanıp, musılmanlar arasında birlik hám tatıwlıqtı támiyinlewde áhmiyetli orın iyeleytuǵını atap ótildi.
Egipet Arab Respublikası avqf isleri ministri Sheyx Usoma Azhariy Imam Maturidiy mıń jıllar aldın muqaddes islam dini hám onıń kalomi bolǵanı Quranı kárimdi nadurıs úgit-násiyatlawshı aǵımlarǵa qarsı turıp, dinimizdiń tiykarǵı mánisin ashıp bergeni, sonıń menen birge, kóplegen shákirtler tayarlaǵanın atap ótti. Ilimpazdıń ideyaları hám kózqarasları házirgi kúnde de áhmiyetli ekenligin atap ótti.
Sonday-aq, shıǵıp sóylegenler mámleketimiz rawajlanıwınıń jańa basqıshında Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziyoev tárepinen jámiyette diniy keńpeyillik, milletleraralıq tatıwlıq hám sociallıq turaqlılıqtı támiyinlew, ullı ilimpaz hám oyshıllarımızdıń bay ilimiy-ruwxıy miyrasın tereń úyreniw boyınsha puqta oylanǵan úzliksiz reformalar ámelge asırılıp atırǵanın ayrıqsha atap ótti.
-Elimizde islam aǵartıwshılıǵın taratıw, ótmishtegi ata-babalardıń bay ruwxıy miyrasın jáne de tereń úyreniw, jawızlıqqa qarsı aǵartıwshılıq penen gúresiw – alıp barılıp atırǵan diniy-aǵartıwshılıq tarawdaǵı reformalardıń tiykarǵı baǵdarlarınan bolıp esaplanadı,-dedyi Imam Maturidiy xalıqaralıq ilimiy-izertlew orayınıń direktorı Jamoliddin Karimov. – Bul haqqında aytqanda sońǵı jılları mámleketimizde Islam civilizaciyası orayı, Ózbekstan xalıqaralıq islamtanıw akademiyası, Imam Buxariy, Imam Termiziy, Imam Maturidiy, Bahauddin Naqshband ilimiy-izertlew oraylarınıń shólkemlestirilgenin atap ótiw kerek. Atap aytqanda, 2020-jılı Imam Moturidiy xalıqaralıq ilimiy-izertlew orayı shólkemlestirilip, «isenimdi dúzetiwshi», «insanlardı durıs jolǵa baslawshı» degen sıpatlamalar berilgen ullı babamızdıń ilimiy-aǵartıwshılıq jumısı tereń izertlendi. Ózbekstanda maturidiytanıwshılıq ilimiy mektebi qáliplesti. Mámleketimiz basshısınıń jaqında qabıl etilgen qararına bola, Imam Maturidiy tuwılǵanınıń 1155 jıllıǵı keńnen belgilenetuǵın usı jılı orayımızdıń abırayı hám mártebesi arttırılıp, Ministrler Kabineti janında qayta shólkemlestirilgeni bul baǵdardaǵı jumıslar endigiden bılay jáne de keń kólemde dawam etetuǵınınan dárek beredi.
Ánjuman jalpı májilisinde qatnasıwshılar tárepinen Imam Maturidiydiń ilimiy miyrası, maturidiylik táliymatınıń mánisi, házirgi kúndegi áhmiyeti sıyaqlı ayrıqsha máseleler dodalanıp, pikir-usınıslar bildirildi.
Bunnan soń ilimpazdıń ilimiy miyrasın úyreniw hám keńnen úgit-násiyatlaw maqsetinde konferenciya jumısı sektorlarda dawam etti.
Atap aytqanda, birinshi sektor Imam Maturidiy hám onıń izbasarları ilimiy miyrasınıń islam ilimleriniń rawajlanıwındaǵı ornına baǵıshlanıp, onda Imam Maturidiy, maturidiy ilimpazlarınıń ómir jolı, Máwerannahr kalom ilimi mektebiniń rawajlanıw tariyxı haqqında ilimiy sóylesiwler bolıp ótti.
Ekinshi sektorda maturidiylik táliymatında ulıwma insanıylıq qádiriyatlardıń talıqlanıwı dodalanıp, bul táliymatta alǵa qoyılǵan ideyalar, sonıń ishinde, keńpeyillik, turaqlılıq, tilekleslik hám aǵartıwshılıq ideyalarınıń qáliplesiwi kórip shıǵıldı.
«XXI ásirde maturidiylik táliymatınıń áhmiyeti» dep atalǵan úshinshi sektorda Imam Maturidiy ilimiy miyrasında sáwlelengen temalardıń házirgi kúndegi áhmiyetli mashqalalardı sheshiwde ayrıqsha platforma wazıypasın atqarıp atırǵanın ilimpazlar óz tallawlarında bildirip ótti.
– Islam dininiń rawajlanıwına sheksiz úles qosqan ilimpaz Imam Moturidiy tuwılıp ósken úlkede ótkerilip atırǵan abıraylı ánjumanda qatnasıp atırǵanımızdan quwanıshlımız,-deydi Qırǵız Respublikası bas muftiysi Sheyx Abdulaziz Zokirov. – Bul tek ǵana Ózbekstan yamasa Oraylıq Aziya xalıqları ushın emes, al pútkil musılman álemi ushın oǵada áhmiyetli ilaj bolıp esaplanadı. Sebebi insan ushın suw hám hawa qanshelli áhmiyetli bosa, búgin musılman álemine maturidiylik sonshelli zárúr. Sır emes, búgin dúnyanıń hár qıylı regionlarında islam dinin nadurıs úgit-násiyatlap atırǵan radikallar, hár qıylı aǵımlar kóbeyip ketken. Olarǵa qarsı turıw, aqida iliminiń mánisin túsindiriw ushın da bul táliymattı tereńirek úyreniwimiz, úgit-násiyatlawımız kerek. Maturidiylik arqalı diniy kózqarastan tartıslı hár qanday máselege sheshim tabıw múmkin.
Ánjuman sońında Imam Maturidiydiń ilimiy miyrası hám maturidiylik táliymatın úyreniwdi jańa basqıshqa alıp shıǵıw boyınsha abıraylı ilimpazlardıń pikir-usınısları tiykarında juwmaqlawshı deklaraciya qabıl etildi.
Juwmaqlawshı deklaraciyada házirgi kúndegi áhmiyetli máselelerge sheshim tabıw, atap aytqanda, adasqan aǵımlarǵa ilimiy biykarlawlar beriwde maturidiylik táliymatınıń ornı hám áhmiyeti, turaqlılıǵı qatnasıwshılar tárepinen ayrıqsha atap ótildi.
Ánjuman dawamında mámleketimizdegi ilimiy-aǵartıwshılıq oraylar tárepinen tayarlanǵan kitaplar kórgizbesi shólkemlestirildi. Imam Maturidiy qálemine tiyisli «Tavilot al-Quron», «Kito bat-tavhid» shıǵarmalarınıń ózbek tilindegi ilimiy-túsindirmeli akademiya awdarmaları sırt el ilimpazları hám qánigeleri tárepinen joqarı bahalandı.
Konferenciya qatnasıwshıları Samarqand qalasındaǵı dıqqatqa ılayıq orınlar, atap aytqanda, Imam Maturidiy estelik kompleksin zıyaratladı.

Ǵolib HASANOV, Alisher ISROILOV (súwret),
ÓzAnıń xabarshıları