Aral teńiziniń quılǵan aymaǵında kún sayın keńeyip baratırǵan sahranı toqtatıw, jasıl «qalqan»lar jaratıw házirgi kúnniń eń áhmiyetli máselelerinen birine aylandı.

Qánigelerdiń pikirinshe, Araldıń qurıǵan ultanın toǵaylastırmastan sahra jolın irkiwdiń imkaniyatı joq. Qumnıń háreket baǵdarı jasırılsa, qayta-qayta shań-tozań kóteriliwine imkaniyat qalmaydı.
Ekologiya, qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám klimat ózgeriwi ministrligi janındaǵı Toǵay xojalıǵı agentligi bas qánigesi Hojimurod Tolipov Aralboyınsha ekologiyalıq qáwipsizlikti támiyinlew boyınsha ámelge asırılıp atırǵan jumıslar haqqında aytıp berdi.
– Aralboyında ekologiyalıq qáwipsizlikti támiyinlew hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw, teńiz qurıwınıń unamsız aqıbetlerin jumsartıw baǵdarındaǵı jumıslar toqtaǵanı joq,-deydi Hojimurod Tolipov. – Keyingi jılları Aral teńiziniń suwı qurıǵan ultanında global ekologiyalıq mashqalanıń aldın alıw hám xalıqtıń sociallıq-ekonomikalıq jasaw tárizin jaqsılawǵa qaratılǵan keń kólemli ilajlar alıp barıldı.
Atap aytqanda, ótken jıllar dawamında 1 million 865 mıń gektar maydanda shól ósimlikleriniń tuqımı hám nálinen «jasıl qaplamalar» – qorǵaw toǵayları jaratıldı. Bul jaratılǵan qorǵaw toǵaylarınıń 1 million 783 mıń gektarı shól ósimlikleriniń tuqımınan, 82 mıń 397 gektarı shól ósimlikleriniń nálinen jaratılǵan. Yaǵnıy, ótken dáwir dawamında bul aymaqlarǵa 82 million shól ósimliginiń nálleri egilgen.
Bul ilajlar ushın 7,4 mıń tonnadan aslam seksewil hám basqa shól ósimlikleriniń tuqımları jıynalǵan. Sonnan, derlik 2 mıń tonna tuqım Moynaq rayonınıń xalqı tárepinen tayarlanǵan.
Toǵayzarlastırıw jumısların dawam ettiriw maqsetinde jılına 100 gektardan az bolmaǵan kólemde seksewil nálxanaları shólkemlestirildi. Hár jılı ortasha 1000 ǵa shekem texnika hám mexanizmler, samolyot hám motodeltaplan tartıldı hám egiw máwsimlerinde 2000ǵa shekem xalıq, jumısshı-xızmetker hám mexanizator qatnastı.
Bir waqıtları dúnyadaǵı tórtinshi iri kól bolǵan Aral teńiziniń qurıwı eń iri global antropogen ekologiyalıq apatlardan biri bolıp esaplanadı. Bul apatqa qarsı gúresiw mashaqatlı process bolsa da, usı apatshılıqtıń aqıbetlerin jumsartıw hám Aralboyı aymaǵın jáne de rawajlandırıw, regionda sociallıq hám ekonomikalıq jaǵdaydı jaqsılaw, biologiyalıq hár túrlilikti tiklew maqsetinde alıp barılıp atırǵan jumıslar kólemi kún sayın keńeymekte. Aralboyı regionında ekologiyalıq jaǵdaydı jaqsılawǵa qaratılǵan reformalar xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen de joqarı bahalanbaqta.
2025-jılı da bul ilajlar izbe-izlilik penen dawam ettirilmekte.

Muhayyo Toshqoraeva, ÓzA