Xalqımız ázelden óziniń erjúrek batırları, kúshli palwanları, xosh hawaz qosıqshıları menen pútkil dúnyaǵa belgili. Ata-babalarımızdıń qanına sińgen bul dástúr búgingi kúni de dawam etip, jaslarımız jer júziniń hár qıylı aymaqlarında ótkeriletuǵın xalıqaralıq jarıs hám tańlawlarda ózleriniń sheberliklerin kórsetip kelmekte. Ásirese, sońǵı jılları respublikamız jaslarınıń qolǵa kirgizip kiyatırǵan tabısları xalqımızdı sheksiz quwanıshlarǵa bólep, elimizdiń erteńgi kúnge degen isenimin bekkemlemekte.

Kelesheginen úlken úmitler kúttiretuǵın usınday pútkil dúnyaǵa belgili sportshılardıń biri grek-rim gúresi boyınsha eki márte Aziya chempionı, 2022-jılı Qıtaydıń Xanchjou qalasında ótkerilgen jazǵı Aziya oyınları, 2021-jılı Túrkiyanıń Konya qalasında bolıp ótken Islam tileklesligi oyınlarınıń jeńimpazı,  2019-jılı Nur Sultan (házirgi Astana), 2021-jılı Belgrad qalalarında ótkerilgen jáhán chempionatlarınıń qola hám gúmis medalı iyesi Jalǵasbay Berdimuratov bolıp tabıladı.

1997-jıldıń 27-mart kúni Qaraózek rayonınıń «Atalıq» awılında jasawshı Qarlıbay hám Zerxanlardıń ekinshi perzenti sıpatında dúnyaǵa kelgen Jalǵasbay usı elattıń basqa balaları sıyaqlı sportqa, sonıń ishinde, milliy gúreske oǵada qızıǵıp ósti. Jalǵastıń gúres penen shuǵıllanıwına atası Berdimurat, ákesi Qarlıbaylardıń awıldaǵı toylarda gúreske túsiwi, at minip shabandozlıq etiwi tiykarǵı sebeplerdiń biri bolsa kerek, dep oylaymız.

-Kóbinese palwanlıq adamnıń teginde boladı,-deydi Jalǵasbaydıń ustazı Rustam Ernazarov.-Jalǵasbaydıń ruwınan Turımbiy, Aydos biy, Ernazar biy sıyaqlı xalqımızǵa belgili ataqlı insanlar, batırlar jetilisip shıqqan. Shákirtimniń palwan bolıp jetilisiwine usı faktorlar da sebep bolǵan bolıwı múmkin. Sonıń menen birge, sportshı bunday úlken tabıslardı qolǵa kirgiziwi ushın ustazı menen birge óz ústinde erinbesten, tınımsız fizikalıq shınıǵıwlar islewi hám óziniń tájiriybesin arttırıp barıwı   kerek. Sonıń menen birge, turmıs qıyınshılıqları da adamdı tez eseyttiredi.

Haqıyqatında da, sananı turmıs biyleydi degenindey, Jalǵasbaydıń miynetkesh hám shıdamlı bolıp ósiwine shańaraqtaǵı ayırım awırmanlıqlar da sebep boldı dep ayta alamız. 9 jasında ákesiniń biymezgil ómirden kóz jumıwı Jalǵasbaydı anası Zerxan, ájaǵası Ǵayrat hám qarındası Ziywar menen birge, qatarınan burın estiyarlı jigit etti. Awıldıń awır turmısın bastan keshirgen ol ájaǵası menen birgelikte anasına járdemshi bolıp, úlken úydiń awır júgin iyin tiresip tarttı. Jazda pishen orıp, mal baqsa, qısta otın shawıp, uzaqlardan úyine suw tasıdı. Báhár hám gúz aylarında awıllaslarına diyqanshılıq islew hám onı orıp-jıynawǵa járdem berdi.

-Maǵan Jalǵastı 7-klass waqtında anası alıp keldi, -deydi treneri Rustam Ernazarov óz sózin dawam etip.-Onıń menen qol alısıp sálemleskenniń ózinde-aq, balanıń bileginde kúshi barlıǵı sezilip turatuǵın edi. Sol gezde Jalǵasbay menen sóyleskenimde onıń gúreske ıqlaslı ekenin sezdim hám oǵan hár qıylı sport shınıǵıwların islewdi tapsırdım. Ol aytqanımdı aytqanday buljıtpay orınladı hám bizler onı sol waqıttaǵı Nókis Olimpiya rezervleri kolledjine oqıwǵa qabılladıq.

Ustazı Rustamnıń aǵalıq mehiri hám qattı qollıǵı menen shınıǵıwlarǵa kirisken kishkene Jalǵasbay respublikamızda burın onsha keń en jaymaǵan, biraq, dúnya júzinde óz ornı hám abırayına iye grek-rim gúresi menen shuǵıllanıp, jas óspirimler arasında ótkeriletuǵın respublikalıq turnirlerge qatnasa basladı. Dáslepki jarıslarda oǵan birden áwmet kúlip baqpadı. Sonlıqtan ol hár kúni óz ústinde tınımsız shuǵıllanıwların toqtatpadı.

-Hár kún sayın islegen shınıǵıwlarımdı basqıshpa-basqısh awırlastırıp bara berdim. Mısalı, búgin azanda 3 km aralıqqa juwırıp, 15 ret turnikke tartılsam, 50 márte brusta islesem, erteńine juwırıwǵa 300 metr, turnikke 16-17 ret, brusta 55-60 márte islep, ózimdi kúsh-jigerimdi arttırıp bardım. Ustazım azanǵı saat 6:00 oyatıp, Ashshıkól tárepke juwırtıp jiberetuǵın edi. Bir kúni azanda waqtıń boldı, tur juwır degenge saatqa da qaramastan juwırıp ketippen. Aylanıp kelsem saat ele altı bolmaǵan eken. Shınıǵıwǵa berilgenim sonshelli saatqa da qaramay juwıra berippen. Kolledjde oqıp júrgenimde elimizge belgili sportshılar menen ushırasıwlar ótkeriletuǵın edi. Usınday ushırasıwlardıń birinde xalqımız maqtanıshlarınıń biri Erkinbay aǵa  Qutıbaev sportshılardıń awqatlanıw racionı, dem alıw hám shınıǵıwlar rejimi tuwralı aytqanı ele yadımda. Sonda ol bizlerge óziniń bir lawabı kesa awqat ishetuǵınlıǵın, awqattı qarınǵa toltırıp emes, al, az-azdan kúnine 4-5 ret jew kerekligi haqqında másláhát bergen edi. Haqıyqatında da,  Erkinbay aǵanıń aytqan gápinde jan bar eken. Men onıń aytqanlarına ámel etip, awqattı az-azdan, jiyi jeytuǵın boldım. Sebebi, qarındı toydırıp jeseń, uyqıń kelip, erinsheklik basadı eken. Sonday-aq, awqatlıq zatlardıń da asqazanǵa sińiwi qıyın boladı eken. Sonnan berli, men awqatlanıw hám dem alıw rejimine ayrıqsha itibar menen qarayman.

Ásirese, xalıqaralıq jarıslarǵa barǵanımda basqa ellerdiń belgili palwanlarınıń awqatlanıw racionı hám shınıǵıwların sırttan baqlap baraman. Mısalı ushın rossiyalı ataqlı palwan, eki márte Olimpiada chempionı Roman Vlasov penen bir zalda shınıǵıwlar islegenimizde, onıń is-háreketlerin oǵan bildirmesten baqlap júrdim. Awqatlansa birge qasına jaqın stolǵa otırıp, onıń qanday zatlardı, qaysı muǵdarda jeytuǵınlıǵın, shınıǵıwların erinbesten úyrendim. Usınday waqıtları ózimniń ash qalǵan waqıtlarım da boldı. Sebebi, jan qıynamay, janana bolmaytuǵınlıǵın biler edim.

Usınday óz ústinde kóbirek miynet etiwleriniń arqasında dáslep Qaraqalpaqstan, sońınan Ózbekstan chempionatlarında jeńimpazlıqtı qolǵa kirgizgen Jalǵasbay Berdimuratov mámleketimiz saylandı komandası aǵzalıǵına qabıllanıp, jas óspirimler arasında ótkeriletuǵın xalıqaralıq jarıslarǵa qatnasa baslaydı.

Eń dáslep 2016-jılı jas óspirimler arasında Tailandta ótkerilgen Aziya chempionatında 74 kg salmaqta qola medalın jeńip alǵan Jalǵasbay, sońınan jáhán chempionatına qatnastı. Biraq, bul jarısta oǵan biraz tájiriybe jetispedi hám ol jarıstı 13 orın menen juwmaqladı.

Al, 2017-jılı ótkerilgen Aziya birinshiliginde bolsa, finalǵa shekem jetip kelip, chempionlıq ushın bellesiwde qırǵızstanlı Aqjol Mahmudovqa jeńilip qaldı hám gúmis medal iyesine aylandı. Sol jılı Finlyandiyanıń Tampere qalasında bolıp ótken jáhán chempionatında bolsa, ol óziniń burınǵı kórsetken nátiyjesin bir-neshe tekshege jaqsılap, 8-orındı iyelewge eristi.

2018-jılı Bishkekte ótkerilgen Aziya chempionatında 77 kg salmaqta gúreske túsken Jalǵasbay yarım finalǵa shekem jetip kelip, onda bolajaq chempion, qıtaylı Yan Binge jeńilip qaldı hám jarıstı medalsız juwmaqladı.

Bunnan arlanǵan ol shınıǵıwlarǵa jáne de kúsh salıp, 2019-jılı  Qazaqstan paytaxtı Nur-Sultan (házirgi Astana) qalasında ótkerilgen jáhán chempionatında 77 kg salmaqta qazaqstanlı Asxat Dilmuhammedovtı jeńip, qola medalın iyelewge eristi.

Jalǵasbaydıń bul medalı oǵan Yaponiyanıń Tokio qalasında ótkeriletuǵın jazǵı Olimpiada oyınlarına jollamanı alıp berdi..

2020-jılı Hindstannıń Nyu-Deli qalasında ótkerilgen Aziya chempionatında Jalǵasbay 82 kg salmaqta gúreske túsip, qola medalın jeńip alıwǵa eristi. Álbette, sportshımızdıń qolǵa kirgizgen bul tabısları respublikamız keń jámiyetshiligin úlken quwanıshqa bólegeni menen, Jalǵasbay ushın ele jetkiliksiz edi. Sonlıqtan ol óziniń bar kúsh-jigerin, 2021-jılı Almatıda bolatuǵın Aziya birinshiligi hám Tokioda ótkeriletuǵın Olimpiada oyınlarında kórsetiwge háreket etti.

Atap aytqanda, ol 2021-jılı Almatı qalasında ótkerilgen Aziya chempionatında 82 kg salmaqta barlıq qarsılasların jeńip shıǵıp, birinshi márte Aziya chempionı ataǵına miyasar boldı hám sol jıldıń 30-iyun kúni sporttaǵı erisken jetiskenlikleri hám kórsetken xızmeti ushın Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh.Mirziyoev tárepinen «Shuhrat» medalı menen sıylıqlandı.

Biraq, oǵan Olimpiada oyınlarında áwmet hám tájiriybe jetispedi. Degen menen bul jeńilis, onıń jańa tabıslarǵa bolǵan umtılısın sóndire almadı hám óz ústinde shınıǵıwlardı jáne de dawam etti. Atap aytqanda, ol 2022-jılı Monǵoliyanıń Ulan-Bator qalasında ótkerilgen Aziya chempionatında 87 kg salmaqta gúmis, Qıtaydıń Xanchjou qalasında bolıp ótken jazǵı Aziya oyınları, Túrkiyanıń Konya qalasında ótkerilgen Islam tileklesligi oyınlarında altın, Belgrad qalasındaǵı jáhán chempionatında 82 kg salmaqta gúmis medallardı jeńip alıwǵa miyasar boldı.

Bunnan soń onıń sport karerasında azı-kem tómenlewler boldı. Atap aytatuǵın bolsaq,  ol 2023-jılı Astana qalasında bolıp ótken Aziya chempionatında erisken qola medalınan soń, bir neshe jıl tabıslarǵa erise almadı.

-Usınday waqıtları gúresti taslap ketsembe eken degen oylarǵa berildim,-deydi Jalǵasbay biz benen bolǵan sóylesiwlerdiń birinde.-Biraq, meniń trenerlerim hám jaqınlarım maǵan jaqınnan qollap-quwatlaw kórsetip, ózime bolǵan isenimdi jáne oyattı. Nátiyjede men 2025-jılı taǵı ózimniń sport formama qaytıp, Iordaniyanıń Amman qalasında ótkerilgen Aziya chempionatında altın medaldı jeńip alıwǵa miyasar boldım.

Bul jeńis meni taǵı da alǵa qaray baslaydı. Baslı maqsetim, Olimpiada oyınlarınıń chempionı bolıw. Artqa jol joq-deydi ol bizge kúle shıray menen.

Kelbeti kelisken, xalqımızdıń naǵız azamatınan kútken sózimiz de usı edi. Saldamanlı palwanımızdıń salmaqlı bul sózine basqa bir sóz qosa almadıq.

Adilbay Orazov,

Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı.