Mámleketimiz basshısınıń qararına bola, Aralboyı regionında qolaylı tábiyǵıy ortalıq jaratıw, aymaqtıń biybaha mádeniyatı hám tariyxıy miyrasın qásterlep saqlaw hám keńnen en jaydırıw, usı baǵdarlarda ilimiy-izertlew jumısları, innovaciyalıq joybarlar hám dóretiwshilik baslamalardı ámelge asırıw ushın xalıqaralıq birge islesiw hám qarım-qatnastı jáne de keńeytiw maqsetinde usı jıldan baslap hár on segiz ayda – báhár yamasa gúz máwsimlerinde Aral mádeniyat sammitin ótkeriw belgilendi.

Bul baslama Birlesken Milletler Shólkeminiń 2023-jıl 22-24-mart kúnleri Nyu-York qalasında bolıp ótken suw resurslarına baǵıshlanǵan konferenciyasında mámleketimiz tárepinen alǵa qoyılǵan hám qatnasıwshılar tárepinen qollap-quwatlanǵan edi.
– Bul joybar Aralboyında hám dúnyanıń basqa regionlarında payda bolǵan ekologiyalıq mashqalalardı dodalaw hám aqılǵa uǵras sheshimlerdi usınıw ushın ózine tán global platforma boladı,-deydi Oliy Majlis Nızamshılıq palatası Ekologiya hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw máseleleri komitetiniń aǵzası Bekmırza Eshmirzaev. – Bul arqalı Aralboyı mashqalaların sheshiwde ilimler aralıq qatnastı rawajlandırıw, turaqlı sheshimler hám strategiyalar jaratıwǵa qaratılǵan bilimlendiriw baǵdarlaması tiykarında Aral mektebin shólkemlestiriw, jetekshi sırt el hám jergilikli qánigeler hám shólkemler menen birgelikte Aralboyı regionında suw hám topıraq izertlewlerin alıp barıw názerde tutılǵan.
Sonday-aq, Aralboyı aymaǵınıń topıraq hám klimat sharayatına sáykes bolǵan awıl xojalıǵı eginlerin úyreniwge qánigelesken laboratoriya platformasın jaratıw hám onı usı baǵdarda ámelge asırılatuǵın ilimiy izertlewlerdiń oqıw-ámeliyat maydanına aylandırıw, regionda ásirler dawamında qáliplesken biybaha mádeniyat hám dástúrlerdi saqlaw, qorǵaw hám keńnen en jaydırıw, xalıqaralıq kólemde turaqlı sóylesiwler, seminarlar shólkemlestiriw belgilengen. Ulıwma, Aral mádeniyatın úgit-násiyatlaw menen dúnya xalqınıń názeri usı aymaqqa, bul jerdegi ekologiyalıq mashqalalarǵa qaratıladı.
Birinshi Aral mádeniyat sammiti 4-5-aprel kúnleri Samarqandta joqarı dárejede ótkerilgen klimat forumına únles halda Samarqand hám Nókis qalalarında shólkemlestirildi.
Sonıń ishinde, Samarqandtaǵı Aral mádeniyat sammiti ekspoziciyasında Aral ekosistemasın tiklew, aymaqtıń mádeniy miyrasın qásterlep saqlaw hám turaqlı rawajlanıwına járdemlesiwge qaratılǵan biybaha baslamalar kórsetildi. Bul jerde vizual, sensor hám interaktiv qurallar arqalı Aralboyınıń tábiyǵıy hám mádeniy baylıǵı menen tanısıw imkaniyatı jaratıldı.
Kórgizbeden arxitektura hám landshaft fotografiyasına qánigelesken belgili fotosúwretshi Ivan Baannıń shıǵarmaları, Qaraqalpaqstan ushın tán ósimlik bolıp esaplanǵan qamıstan tayarlanǵan foloristik kompoziciya, sonday-aq, Aralboyınıń dástúriy ónimleri – seksewil tuqımı, baqanshaqlar, tábiyǵıy duz, keptirilgen ádiraspan, naǵıslı kiyiz hám basqa da kóplegen eksponatlar orın aldı.
Klimat forumınıń qatnasıwshıları, atap aytqanda, Oraylıq Aziya mámleketleri hám Evropa awqamınıń basshıları da usı kórgizbeni kózden ótkerdi. Eki kún dawamında xalıqaralıq hám jergilikli ekspertler, ekolog ilimpazlar, taraw qánigeleri hár bir eksponat boyınsha bahalı maǵlıwmatlarǵa iye bolıw menen birge Aral hám usı regionnıń ótmishi, házirgi kúni menen de jaqınnan tanıstı.

Ǵolib HASANOV,
ÓzAnıń xabarshısı