Húrmetli delegaciyalar basshıları!
Húrmetli forum qatnasıwshıları!
Xanımlar hám mırzalar!
Barlıǵıńızdı búgingi dáwirdegi tiykarǵı qáwip – global klimat ózgerislerine baǵıshlanǵan konferenciyamızda shın júrekten qutlıqlayman.
Húrmetli kásipleslerim – Evropa Awqamı hám Oraylıq Aziya mámleketleriniń jetekshileri, Birlesken Milletler Shólkeminiń atınan qatnasıp atırǵan biziń isenimli birge islesiwshilerimiz, xalıqaralıq qarjı institutları, global hám milliy ekologiyalıq shólkemler wákillerine usı ilajda qatnasıp atırǵanı ushın shın kewilden minnetdarshılıq bildiremen.
Sizlerdiń forumdaǵı qatnasıwıńız turaqlı rawajlanıwdıń eń áhmiyetli máseleleri boyınsha nátiyjeli sheshimler izlewde birgelikte háreketler alıp barıwǵa sadıqlıq úlgisi bolıp esaplanadı.
Bul úlkede ásirler dawamında jańa ideya hám bilimler jaratılǵan, isenim hám dóretiwshilik sheriklik oraylarınan biri bolǵan áyyemgi Samarqandta biz klimat tarawındaǵı zamanagóy qáwip-qáterlerge qarsı gúresiw boyınsha birgelikte tásirsheń ilajlar islep shıǵa alatuǵınımızǵa isenemen.
Ózbekstanǵa xosh keldińiz!
Samarqandqa xosh keldińiz!
Húrmetli forum qatnasıwshıları!
Ótken jılı planetamızda ortasha hawanıń temperaturası birinshi márte Celsiy shkalası boyınsha bir yarım dárejeden joqarıraq kóterildi. Sońǵı on jıllıq pútkil meteobaqlawlar tariyxındaǵı eń ıssı dáwir boldı. Sonıń aqıbetinde búgin biz barlıǵımız klimat krizisleriniń unamsız tásirleri – toǵay órtleri hám shólleniw kólemi artıp atırǵanı, muzlıqlar qısqarıp atırǵanı, suw resursları tamtarıslıǵınıń kúsheyip atırǵanı, hawanıń sapası tómenlep atırǵanın sezip atırmız.
Qaytalap aytaman, qorshaǵan ortalıqtı qásterlep saqlawda juwapkershilik hámmemizdiń moynımızda. Bul kún tártibimizdegi eń áhmiyetli másele bolıp esaplanadı.
Oraylıq Aziya mámleketleri tárepinen klimat ózgeriwlerine beyimlesiw boyınsha strategiya islep shıǵılǵanı hám bir awızdan maqullanǵanın atap ótiw orınlı. Ózbekstan regiondaǵı barlıq sherikler menen ulıwmalıq maqsetler menen wazıypalardı ámelge asırıw boyınsha tıǵız birge islesiw niyetinde.
Biz, sonday-aq, Evropa tárepi menen Aral teńizi qurıwınıń aqıbetlerin jumsartıw, suwdan aqılǵa uǵras paydalanıw, «taza» energiya dereklerin keńeytiw baǵdarlamaları sheńberinde tabıslı birge islesip atırmız. Bunday sheriklik Oraylıq Aziyada turaqlı «jasıl» rawajlanıwǵa áhmiyetli úles qosadı.
Álbette, házirgi kúnde Evropa Awqamı klimat ózgerislerine qarsı gúresiw máselelerin ámelge asırıw hám qorǵawda global jetekshi bolıp esaplanadı. Biz keleshekte de bul tarawdaǵı ámeliy birge islesiwdi jáne de tereńlestiriwge tayarmız.
Húrmetli xanımlar hám mırzalar!
Klimat ózgeriwi mashqalaları azıq-awqat hám energiya qáwipsizligi menen tıǵız baylanıslı. Region xalqı 25 jıldan soń 100 million adamnan artıwı kútilip atırǵan bir waqıtta ónimdarlı jerler tez pátler menen qısqarıp barmaqta.
Házirgi kúnde regiondaǵı ulıwma jer maydanınıń 20 procentten artıǵı degradaciyaǵa ushıraǵan. Sherek ásirden keyin ónimdarlı jerler úshten bir bólekke azayıp ketiwi múmkin.
Usı múnásibet penen, toǵay xojalıǵı hám agrar tarawdıń beyimlesiwsheńligin arttırıw, sonday-aq, «Gorizont-Evropa» baǵdarlaması sheńberinde azıq-awqat qáwipsizligin bekkemlew ushın ilimiy imkaniyatımızdı birlestiriw turmıslıq másele, dep esaplayman.
Ózbekstan degradaciyaǵa ushıraǵan jer maydanların qısqartıw hám klimat ózgeriwi aqıbetlerin jumsartıw maqsetinde «Jasıl mákan» joybarı sheńberinde keń kólemli kóklemzarlastırıw jumısların alıp barmaqta. Bunnan tısqarı, Aralboyınıń 2 million gektardan artıq shól aymaqlarında qurǵaqshılıqqa shıdamlı ósimlikler egildi.
Hár jılı Nawrız bayramı aldında terek egiw boyınsha «Oraylıq Aziyanıń jasıl belbewi» regionallıq akciyasın ótkeriwdi usınıs etemen.
Onıń shólkemlestiriliwi biziń iygilikli dástúrimizge hám tábiyǵıy apatshılıqlarǵa qarsı gúrestegi birligimizdiń tımsalına aylanatuǵınına isenemen.
Húrmetli forum qatnasıwshıları!
Ózbekstan ekonomikalıq rawajlanıwdıń resursların únemleytuǵın hám ekologiyalıq taza modeline ótiwdi basladı.
Bul baǵdardaǵı eń áhmiyetli baǵdarlardan biri – «jasıl» energetika bolıp tabıladı. Jaqın bes jılda qayta tiklenetuǵın dereklerden alınatuǵın energiyanıń úlesin 54 procentke jetkeriwdi mólsherlep atırmız. Bul atmosferaǵa shıǵarılıp atırǵan zıyanlı gazler muǵdarın 16 million tonnaǵa qısqartıw imkaniyatın beredi.
Biz Ózbekstannıń Parij kelisim sheńberinde puw gazlerin shıǵarıwdı 35 procentke azaytıw boyınsha alǵan wazıypanı múddetinen aldın orınlaw ushın barlıq háreketlerimizdi iske qosatuǵınımızdı atap ótpekshimen.
Sonıń menen birge, biz bul shekte toqtap qalmaqshı emespiz.
Qarjılandırıw, texnologiyalar hám kompetenciyalardı mobilizaciyalaw maqsetinde Tashkent qalasında Evropa Awqamınıń «Suw-Energiya-Klimat ózgeriwi» dep atalǵan baslamasınıń sekretariatın shólkemlestiriwdi usınıs etemiz.
Bunnan tısqarı, ulıwmalıq strategiyalıq wazıypalardı ámelge asırıw sheńberinde bul forumda regionnıń «jasıl» rawajlanıw koncepciyası usınıs etiledi. Bul hújjettiń qabıl etiliwi hám ámelge asırılıwı Oraylıq Aziyanıń ekologiyalıq baǵdarlanǵan rawajlanıwı ushın bekkem tiykar jaratatuǵınına isenemen.
Húrmetli delegaciyalar aǵzaları!
Tallawlarǵa bola, Ámiwdárya hám Sırdáryada suw aǵısınıń azayıwı nátiyjesinde 2040-jılǵa barıp Oraylıq Aziya mámleketleri joqarı dárejedegi suw tamtarıslıǵına ushıraydı.
Biz álle qashan insaniyattıń eń iri apatshılıqlarınan biri – Aral teńiziniń qurıwı aqıbetlerin bastan keshirmektemiz.
Biz suw resursların únemlew maqsetinde irrigaciya sistemaların betonlastırıp atırmız. Suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı islep shıǵarıw boyınsha sanaat bazasın jarattıq, suwǵarılatuǵın jerlerdiń derlik yarımında áne, sonday, texnologiyalardı engizdik. (Bul derlik eki million gektar jer maydanı degeni). Bunday ilajlar nátiyjesinde ótken jılı 8 milliard metr kub suwdı únemlewge eristik.
Oraylıq Aziyada suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw baǵdarındaǵı háreketlerdi birlestiriw hám bul tarawda regionallıq baǵdarlamanı iske qosıwǵa shaqıramız.
Bul rejelerdiń barlıǵın ekspertlerdiń dodalawınan ótkeriw ushın Aralboyı regionında xalıqaralıq forum ótkeriwdi maqset etkenbiz.
Sonday-aq, muzlıqlardıń jaǵdayı hám regiondaǵı taw ekosistemalarında payda bolıwı múmkin bolǵan qáwip-qáterlerdi aldınnan bahalaw ushın jasalma joldas arqalı úzliksiz baqlawlardı jolǵa qoyıw boyınsha «Kopernik» baǵdarlaması sheńberinde Evropa Awqamı menen tıǵız birge islesiwge úmit etemiz.
Tashkenttegi «Jasıl universitet» bazasında jaratılǵan Klimat rezidenciyası Oraylıq Aziyada bolıp atırǵan klimat processlerin úyreniw hám monitoring etiw boyınsha ulıwma ilimiy-ekspertlik platforması bolıp xızmet etiwi múmkin.
Bunnan tısqarı, erteń Nókis qalasında regionımızdıń ekologiyalıq mashqalalarına kórkem óner tarawındaǵı joybarlar arqalı itibardı tartıwǵa qaratılǵan Aral mádeniyat sammiti óz jumısın baslaydı.
Qádirli doslar!
Sózimniń sońında «Biz jerdi ata-babalarımızdan miyras sıpatında emes, al perzentlerimizden qarızǵa alǵanbız», degen belgili hikmetli sóz dizbegin esletip ótiwdi qáler edim. Házirgi kúnde biziń wazıypamız – keleshek áwladlar turaqlı, qáwipsiz hám abadan dúnyada jasawı ushın barlıq ilajlardı kóriwden ibarat.
Onıń ushın qarım-qatnaslardı bekkemlew, ulıwma iygilikli maqsetler jolında birlesken barlıq mámleketlerdiń háreketlerin tutastırıw zárúr.
Itibarıńız ushın raxmet.