Bıyıl 3-4-aprel kúnleri Samarqand qalasında «Oraylıq Aziya – Evropa Awqamı» birinshi sammiti bolıp ótedi.

ÓzA xabarshısınıń Evropa komissiyası Prezidenti Ursula fon der Lyayen menen sáwbeti bul sammittiń áhmiyeti hám ánjumannan kútilip atırǵan nátiyjeler haqqında.
– Húrmetli Prezident fon der Lyayen, Samarqand qalasında ótetuǵın Evropa Awqamı – Oraylıq Aziya birinshi sammiti tárepler ushın qanshelli áhmiyetke iye hám keleshekte birge islesiw qay tárizde rawajlanadı! EA usı qatnasıqlardı bekkemlew ushın qanday strategiyalıq baǵdarlardı belgilegen!
– Bul sammit Evropa Awqamı hám Oraylıq Aziya qatnasıqlarında jańa bet ashadı. Ánjuman Nawrız bayramınan keyin ótkeriliwinde de simvolikalıq máni bar: jańalanıw, baslanıw tımsalı. Sonıń ushın Prezident Koshta menen birge Samarqandqa kelip, biybaha birge islesiwdi jáne de bekkemlew, jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa tayarmız.
Kóp ásirlik tariyxıy baylanıslarımız bar, Jipek jolı ásirler dawamında Evropanı Oraylıq Aziya menen baylanıstırǵan. Tek ǵana sawda emes, al ideya, mádeniyat hám innovaciya almasıwı da bolǵan. Endi bul bay miyrasqa súyengen halda, áyyemgi dástúrlerdi zamanagóy hám uzaq múddetli birge islesiwge aylandırmaqtamız. Házirgi turaqsız dúnyada Evropa hár qashanǵıday ashıq-aydınlıq hám birge islesiw tárepdarı bolıp qaladı.
Evropa Awqamı ushın Oraylıq Aziya áhmiyetli sherik. Sammitte ulıwmalıq baǵdar hám ústinliklerdi belgileymiz. Bul sawda hám investiciya baylanısların bekkemlew, taza energiya, oǵada áhmiyetli shiyki zat resusrsları hám basqa da tarawlardı qamtıp aladı.
Házirdiń ózinde anıq qádemler qoyılmaqta. Biz ekonomikalıq baylanıslardı bekkemlep, jańa strategiyalıq sheriklikti iske qospaqtamız. Bul baslama erteń sammit sheńberinde rásmiy járiyalanadı.
-Sammit nátiyjesinde qanday anıq joybar, kelisim hám baslamalar ámelge asırıladı!
– Evropa Awqamınıń investiciya strategiyası – «Global Gateway» dodalaw orayında boladı, sebebi birge islesiwden hámmemiz mápdarmız.
Sammitte men Oraylıq Aziya ushın «Team Europe» baslaması sheńberindegi investiciya paketin járiyalayman. Bul áhmiyetli hújjet tórt tiykarǵı baǵdarǵa qaratılǵan. Transport, oǵada áhmiyetli shiyki zat resursları, sanlı tarmaq, suw hám energiya transportı baylanıslılıǵın rawajlandırıw baǵdarında biz álle qashan jaqsı nátiyjelerge erisip atırmız.
2024-jılı ótkerilgen Investorlar forumında EA hám xalıqaralıq birge islesiwshiler Kaspiy teńizi arqalı ótetuǵın transport jolı ushın 10 milliard evro ajıratıwǵa wáde berdi. Bıyıl Evropa Awqamı – Oraylıq Aziya ekonomikalıq forumı menen bir waqıtta ekinshi Investorlar forumın ótkerip, erisilgen jetiskenliklerdiń juwmaǵın shıǵaramız.
Sonday-aq, oǵada áhmiyetli shiyki zat resursları boyınsha birge islesiwdi keńeytiw hám anıq investiciyalardı tartıw rejelestirilgen. Bul baǵdarda Oraylıq Aziyada jergilikli sanaattı rawajlandırıw, jańa jumıs orınların jaratıw hám regionda ekonomikalıq rawajlanıwdı qollap-quwatlawdı maqset etkenbiz.
– Birge islesiwdiń tiykarǵı baǵdarları qaysılar, qanday jańa baslamalar házirgi baylanıslardı bekkemleydi!
– Biz keń kólemli hám jedel birge islesiwge iyemiz: sawda, transport baylanıslılıǵı, energiya, suw qáwipsizligi, klimatqa beyimlesiw, sanlastırıw hám bilimlendiriw tarawlarında. Maqtanısh penen aytıwım múmkin, sońǵı 10 jıl ishinde «Erasmus+» baǵdarlaması sheńberinde 10 000 student hám qánige Evropa hám Oraylıq Aziya arasındaǵı almasıwda qatnastı. Endi «jasıl» hám sanlı ózgerisler birge islesiwimiz orayında tur.
Oraylıq Aziya taza texnologiyalar ushın eń zárúr shiyki zat resurslarına, úlken potencialǵa iye. Evropa tek ǵana shiyki zattı alıp ketiw emes, al tolıq baha shınjırın jaratıw, yaǵnıy qazıp alıwdan qayta islew hám qayta tiklewge shekemgi processti qáliplestiriwdi maqset etedi. Bul bolsa jergilikli jumıs orınların jaratıw, joqarı ekologiyalıq hám sociallıq standarttı támiyinlewde ayrıqsha áhmiyetke iye.
Qáwipsizlik te baslı máselelerden biri. Evropa Awqamı hám Oraylıq Aziya terrorizmge qarsı gúreste birge islesiwdi tereńlestiredi, qáwipsizlik boyınsha arnawlı sóylesiwdi jolǵa qoyadı.
– Evropa Awqamı klimat máselesine úlken itibar qaratadı. Oraylıq Aziyada ekologiyalıq birge islesiw hám «jasıl» ekonomikanı rawajlandırıw boyınsha qanday máseleler ámelge asırıladı!
– Klimat forumınıń ashılıwında qatnasıw hám Ózbekstandı bul áhmiyetli baslama menen qutlıqlaw men ushın úlken abıray. Oraylıq Aziya taza energiya orayına aylanıwı múmkin. Bul tek ǵana importqa baylanıslılıqtı azaytıp qoymastan, al úlken qayta tikleniwshi energiya dereklerinen nátiyjeli paydalanıw imkaniyatın beredi.
2030-jılǵa shekem qayta tikleniwshi energiya nátiyjeliligin arttırıw boyınsha Global baslamaǵa qosılǵanı Ózbekstannıń strategiyalılq baǵdarǵa sadıqlıǵın kórsetedi. EA bul processti «Global Gateway» investiciya strategiyası arqalı qollap-quwatlaydı. Jańa investiciya paketi sheńberinde men «Team Europe» baslaması boyınsha suw, energiya hám klimat ózgeriwine baylanıslı iri qosımsha qarjılar ajıratılatuǵının hám «jasıl» joybarlarǵa jáne de kóbirek investiciya qaratılatuǵının járiyalayman.
-Evropa Awqamınıń migraciya siyasatındaǵı reformaları Oraylıq Aziya puqaralarına qanday tásir etedi!
– Biz jańa «Migraciya hám baspana boyınsha pakt» sheńberinde xalıqaralıq birge islesiwdi bekkemlewge ayrıqsha itibar qaratıp atırmız. Migraciya mashqalasın sheshiw maqsetinde birgelikte barlıq túrdegi nızamsız jumıs, sonıń ishinde, migrantlardıń nızamsız alıp ótiliwine qarsı gúresipektemiz. Bul nızamsız migraciyanıń tiykarǵı faktorı bolıp, hár jılı mıńlaǵan insanlar ómirin zayalamaqta. Sonıń menen birge EAǵa tájiriybeli kadrlar ushın nızamlı jollar ashıwdı qollap-quwatlap atırmız.
Migraciya – global mashqala. Evropa hám Oraylıq Aziya birge islesiwshileri uqsas qıyınshılıqlarǵa ushıramaqta. Sonıń ushın da bul baǵdardaǵı háreketler óz-ara paydalı.
– Samarqand Ózbekstannıń eń áyyemgi qalalarınan biri. Eger sizge tariyxıy estelikler menen tolıq tanısıw imkaniyatı jaratılsa, bunnan qanday paydalanbaqshısız!
-Álbette, Prezident Koshta menen birge Ózbekstannıń mádeniy miyrasınıń máńgilik tımsalları bolıp esaplanǵan Ulıǵbek observatoriyası, Ámir Temur maqbarası hám Registon maydanın zıyaratlaymız. Bul áyyemgi qala ásirler dawamında civilizaciyalar kesilispesi bolıp kelgeni sebepli, Evropa Awqamı-Oraylıq Aziya birinshi sammiti ushın múnásip dárgay. Gózzal Samarqandtı jańadan ashıwdı ıntıqlıq penen kútip atırman.

ÓzAnıń xabarshısı Nasiba Ziyodullaeva sáwbetlesti.