Múnásibet

Korrupciya – jámiyettiń rawajlanıwına tosqınlıq etetuǵın, mámleketlik institutlarǵa bolǵan isenimdi tómenletetuǵın unamsız hádiyse bolıp esaplanadı. Ásirese, turmıslıq korrupciya kúndelikli turmısta puqaralar hám mámleketlik xızmetkerler arasındaǵı qatnasıqlarda kórinip, xalıqtıń mámleketlik sistemaǵa bolǵan isenimine unamsız tásir kórsetedi.
2025-jıl 5-mart kúni Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev Korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha milliy keńestiń májilisinde qatnastı. Májiliste mámleketimizde korrupciyadan awlaq ortalıq jaratıw boyınsha ámelge asırılǵan jumıslar talqılanıp, aldaǵı wazıypalar belgilendi.
Mámleketimiz basshısı óziniń shıǵıp sóylegen sózinde korrupciyanıń reformalar jolındaǵı eń úlken tosqınlıq ekenin atap ótip, keyingi jılları bul illetke qarsı gúresiw boyınsha qabıl etilgen nızamlar hám jaratılǵan jańa sistemalar haqqında maǵlıwmat berdi.
Prezidentimiz korrupciyaǵa qarsı gúresiwdi ulıwma milliy wazıypa dep atap, hár bir watanlasımızdıń bul processte belsene qatnasıwı zárúr ekenligin atap ótti. Keń jámiyetshilikti tartıw, mámleketlik emes shólkemlerdiń belsendiligin arttırıw hám korrupciyaǵa mawasasız qatnastı qáliplestiriw áhmiyetli ekenligi atap ótildi.
Mámleket basshısı sońǵı jılları sudlardıń biyǵárezligin támiyinlew boyınsha úlken reformalar ámelge asırılǵanın, biraq sudyalardı májiliske shaqırıw, olarǵa wákilligine kirmeytuǵın wazıypalardı júklew jaǵdayları da ushırasıp turǵanı, biraq, ayırım uyımlar tárepinen sudqa tásir ótkeriwge urınıwlar elege shekem dawam etip atırǵanın atap ótti.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh.Mirziyoevtiń basshılıǵında keyingi jılları mámleketimizde korrupciyaǵa qarsı gúresiwde sistemalı hám kompleksli ilajlar ámelge asırılıp, bul baǵdarda áhmiyetli nátiyjelerge erisilmekte.
Ózbekstanda korrupciyaǵa qarsı gúresiwdiń huqıqıy tiykarları bekkemlenip, xalıqaralıq standartlarǵa muwapıq jetilistirilmekte.
2017-jılı qabıl etilgen “Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında”ǵı Nızam bul tarawdaǵı tiykarǵı huqıqıy hújjetlerden biri bolıp, mámleketlik uyımlar hám puqaralıq jámiyeti institutlarınıń korrupciyaǵa qarsı gúresiwdegi wákillikleri menen minnetlemelerin belgilep berdi.
Sonday-aq, 2020-jıl 29-iyunde Prezidentimizdiń PP-6013-sanlı pármanı menen Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi shólkemlestirildi. Bul agentlik korrupciyanıń aldın alıw, onı anıqlaw hám saplastırıw boyınsha mámleketlik siyasattı ámelge asırıw, sonday-aq, korrupciyaǵa baylanıslı huqıqbuzarlıqlardıń sistemalı sebep hám sharayatların saplastırıw menen shuǵıllanadı.
Korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha mámleketlik baǵdarlamalar islep shıǵılıp, ámeliyatqa engizilmekte. 2019-jıl 27-mayda Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń PP-5729-sanlı pármanı menen korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw ilajları belgilendi.
Bul párman korrupciyanıń sebep hám sharayatların anıqlaw jáne olardı saplastırıwdıń tásirsheń sistemasın jaratıwǵa qaratılǵan.
Bunnan tısqarı, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2021-jıl 6-iyuldegi PP-6257-sanlı pármanı menen mámleketlik hám jámiyetlik basqarıwda korrupciyalıq faktorlardı keskin azaytıw hám jámiyetshiliktiń qatnasın keńeytiw ilajları belgilendi. Bul párman korrupciyaǵa qarsı mawasasız múnásibette bolıw ortalıǵın jaratıwǵa xızmet etedi.
Joqarıdaǵı nızamshılıq hújjetleri hám sud aldına qoyılǵan wazıypalardan kelip shıqqan halda Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı sistemasında da korrupciyanıń aldın alıw, korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha jumıslar sistemalı túrde jolǵa qoyıldı.
Máselen, Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Prezidiumınıń 2017-jıl 30-avgusttaǵı qararı menen “Ózbekstan Respublikası sudları sudyalarınıń ádil sudlawdı ámelge asırıwdaǵı hám sud xızmetkerleriniń xızmet wazıypaların orınlawdaǵı jumısı dawamında belgili bir háreketlerdi orınlaw yamasa orınlamaw ushın haqı (para) usınıs etilgeni haqqında xabar beriw hám onı kórip shıǵıw Tártibi” tastıyıqlanǵan. Tártiptiń maqseti Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı, tómengi sudlardıń sudyaların hám sud xızmetkerlerin, Joqarǵı sud janındaǵı Sudlardıń jumısın támiyinlew departamenti hám onıń aymaqlıq bólimleriniń xızmetkerlerin óz xızmet wazıypasına sadıqlıq ruwxında tárbiyalaw, sudtıń hám óz kásiplesleriniń abırayına zıyan keltiretuǵın hár qanday háreketlerden ózin tıyıwǵa shaqırıw, para usınıs etiwge imkaniyat beretuǵın sharayatlardı jaratıwǵa jol qoymaw hám jámiyette paraxorlıq illetin saplastırıwǵa járdemlesiwden ibarat.
Sonday-aq, 2024-jıl 27-dekabrde Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı Baslıǵınıń “Sudlarda korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw ilajları haqqında”ǵı 283-sanlı buyrıǵı qabıl etildi.
Usı buyrıq penen “Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń korrupciyaǵa qarsı gúresiw siyasatı,” “Sud uyımlarında mápler soqlıǵısıwın basqarıw haqqındaǵı Reje,” “Sud uyımlarında korrupciyaǵa qarsı gúresiw tártip-qaǵıydalarınıń nátiyjeliligin monitoring etiw hám qadaǵalaw metodikası,” “Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı hám Joqarǵı sud janındaǵı Sudlar jumısın támiyinlew departamenti hám onıń aymaqlıq bólimlerinde mámleketlik satıp alıwlar procesin shólkemlestiriw boyınsha Reje,” “Sud uyımlarında korrupciyalıq qáwip-qáterlerdi anıqlaw hám bahalaw metodikası,” “Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudınıń baylanıs kanalları arqalı sud xızmetkerlerine baylanıslı korrupciyalıq háreketler haqqında kelip túsken xabarlardı qabıl etiw hám kórip shıǵıw reglamenti,” “Sud uyımlarında korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasınıń jaǵdayı haqqındaǵı esabattı qáliplestiriw hám usınıw reglamentleri” tastıyıqlandı.
Ózbekstan Respublikasında korrupciyaǵa qarsı gúresiw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan reformalar, bul tarawda qabıl etilip atırǵan nızamlar hám Prezident pármanları mámleketlik hám jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawlarında korrupciyalıq faktorlardı azaytıwǵa qaratılǵan.
Bul ilajlar nátiyjesinde puqaralardıń mámleketlik institutlarǵa, sonıń ishinde, sudqa bolǵan isenimi bekkemlenedi, dep isenemiz.
Juwmaq ornında barlıq kásipleslerimizdi hám puqaralarımızdı korrupciyaǵa qarsı gúresiw procesinen shette qalmawǵa shaqırıp qalamız.

E.Uteniyazov,
Qaraqalpaqstan Respublikası sudları
sudyaları kvalifikaciyalıq kollegiyasınıń baslıǵı.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi