Ózbekstan Malayziya óz-ara qatnasıqları boyınsha ekonomikalıq qatnasıqlardı rawajlandırıw maqsetindegi eń dáslepki hukqıqıy negiz 1992-jılı iyun ayında Ózbekstan Respublikasınıń Birinshi Prezidenti I.A. Karimovtıń Malayziyaǵa saparı waqtında «Mádeniy hám ilimiy sheriklik», «Еkonomikalıq hám texnikalıq sheriklik» haqqındaǵı kelisimlerge qol qoyıldı. 1993-jıldıń mart-aprel aylarında Malayziya Bas Ministriniń Ózbekstanǵa saparı juwmaǵında da bir qansha hújjetler qabıl etildi. Nátiyjede eki mámleket arasında tovar almasıwǵa kirisilgen edi.
Dáslep Malayziya tariyxına qısqasha toqtap ótsek. Malayziya Qubla-Shıǵıs Aziyadaǵı mámleket bolıp onıń aymaǵın Qıtay teńizi ekige ajıratıp turadı. Batıs Malayziya (Malayya) Malakka yarım atawınıń qublasında, Shıǵıs Malayziya Kalimantal atawınıń arqa bóleginde jaylasqan.
Melayu atı sanskrit tilindegi «Malaiur» yamasa «Malayadvipa» sózlerinen kelip shıqqan bolıp, «tawlı mámleket» degen mánisti ańlatadı. Maydanı 332,8 ming kv.km., xalqı 28,3 mln. adam (2010). Paytaxtı — Kuala-Lumpur qalası. Aymaqlıq jaqtan 13 shtat hám 3 federal aymaqqa bólinedi. Xalqınıń 60% in malayziyalılar quraydı. Mámleketlik dúzimi federativlik mámleket, konstituciyalı monarxiya. Ullı Britaniya basshılıǵındaǵı sheriklik quramında. Ámeldegi konstituciyası 1963-jılı qabıllanǵan, oǵan Malayya federaciyasınıń 1957-jılǵı konstituciyası tiykar etip alınǵan hám sońınan dúzetiwler kirgizilgen. Mámleket baslıǵı — joqarı húkimdar bolıp, ol 9 malayya keńesindegi jasırın dawıs beriw jolı menen 5 jıl múddetke saylanadı. Nızam shıǵarıwshı uyımı— 2 palatalı parlament. Atqarıw hákimiyatı Bas Ministr basshılıǵındaǵı ministrler keńesi ámelge asıradı. Malayziyanıń 2022-jıldan baslap ámeldegi Bas ministri – Anvar Ibrahim esaplanadı.
Malayziya tábiyatı ekvator úlkesinde jaylasqan. Malakka yarım atawınıń úlken bólegin tóbelikler, páslik hám ortasha bálentliklerdegi tawlar iyelegen. Malayziya tariyxı. Bul aymaqta dáslepki adamlar erte paleolit dáwirinde jasaǵan. Еramızdan aldıńǵı 3-1 mıń jıllıqlarda Malakka yarım atawına Qıtaydıń qubla-batısınan avstronez qáwimleri kelip ornalasqan. Еramızdıń 1-mıń jıllıq baslarında Oraylıq Sumatradan malayyalardıń áwladları kóship kelgen. Malakka yarım atawı xalqınıń Hindstan menen sawda hám mádeniy baylanısları bul jerde dáslepki mámleketshiliktiń júzege keliwinde úlken áhmiyetke iye bolǵan. Bunday mámleketler Malakka yarım atawınıń arqasında, dáryalardıń quyarlıǵındaǵı qalalarda payda bolǵan. Bul qala-mámleketler III-XIVásirlerde ózinen kúshlirek qońsı mámleketlerge baǵınıshlı bolǵan. XV-ásir hám XVI-ásir baslarında Malakka yarım atawı, Riau arxipelagı hám Sumatra atawınıń shıǵıs bólegi Malakka sultanlıǵı qol astında birlestiriledi. Xojalıǵı – industrial-agrar mámleket. Ádebiyatı – malayya, qıtay, tamil hám inglis tillerinde jaratıladı. Malayya tilinde dóretilgen ádebiyat baslı orınǵa iye. VII-ásirde tariyxıy, huqıqıy, diniy mazmundaǵı shıǵarmalar, qıssalar, násiyatnamalar ádebiyatı jaratıla baslanǵan. Malayya ádebiyatınıń jańa dáwirin baslap bergen ádebiyatshı Abdulla ibn Abdulqadir Munshiydur.
Arxitektura hám súwretlew-óneri boyınsha Malayziya aymaǵında eramızdan aldıńǵı 1-mıń jıllıqtıń ekinshi yarımına tiyisli gúlli keramikalıq ıdıs hám háykeller (Alor-Gajax hám Berxallimadaǵı tas estelikler), Klangda hám Tembeling dáryası boyında terrasalar, saǵanalar, bronza buyımlar tabılǵan. VII-VIII ásirlerge shekem hind úlgilerine eliklengen budda ibadatxanaları hám háykelleri tiklengen. Bezew ónerinde altın hám gúmisten, keramikadan paydalanılǵan, kesteshilik rawajlanǵan. XIV-ásirden islam dini kirip keliwi múnásibeti menen musılman imaratları úrp bolǵan (Perax, Kedax hám Joxorda XVII-XVIII ásirlerde meshit hám maqbaralar qurılǵan). XV-XIX ásirlerde ásirese gúlalshılıqta qıtaylardıń tásiri kúsheygen. XVI-ásirde áyyemgi mádeniyat daǵdarısqa ushırap, evropa arxitekturası hám kórkem-óneri engizile baslaydı. XIX-ásirdiń ekinshi yarımında qalalar (Pinang, Kuala-Lumpur) rawajlandı.

• Akademiyalıq-diplomatiyalıq birge islesiw haqqında kelisim;
• «Aqıllı» qalalardı rawajlandırıw tarawında birge islesiw haqqında protokol;
• 2025−2026 jallarda korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawındaǵı sheriklikti tereńlestiriw boyınsha birgeliktegi reje.
Sonday-aq, jetekshi ilim-izertlew oraylarınıń ushırasıwı bolıp ótip, jaqın kúnlerde Ózbekstannıń turizm potencialı hám mádeniy miyras prezentaciyaları, eki mámlekettiń jetekshi joqarı oqıw orınları rektorlarınıń forumı hám basqa da ilájlar ótkerildi.
Birge islesiw baǵdarındaǵı jumıslar dawam etpekte. Xabarıńız bar, házirgi kúnde Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorı, akademik A.Reymov xızmet saparı menen Malayziya mámleketinde bolıp turıptı. Sapar dawamında Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti hám Malayziyanıń Sultan Idris bilimlendiriw universiteti arasında ilimiy birge islesiwdi jáne de bekkemlew maqsetinde memorandumǵa qol qoyıldı.
Bul memorandum eki universitet arasındaǵı óz-ara baylanıslardı rawajlandırıwǵa, ilimiy-izertlew hám bilimlendiriw tarawlarındaǵı aldınǵı tájiriybelerdi úyreniw hám birgelikte jańa baslamalardı ámelge asırıwǵa qaratılǵan. Qol qoyılǵan hújjetke bola, studentler hám professor-oqıtıwshılardıń almasıwı, birgeliktegi ilimiy-izertlew joybarları, xalıqaralıq seminarlar hám konferenciyalarda birge islesiw sıyaqlı bir qatar baslamalar ámelge asırıladı. Bul birge islesiw, eki universitet arasında oqıw hám ilimiy maǵlıwmatlar, ilimiy izleniwler hám ádebiyatlar boyınsha tájiriybe almasıw imkaniyatların beredi.
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti hám Sultan Idris bilimlendiriw universiteti arasındaǵı bul birge islesiw, tek ǵana bilimlendiriw tarawında emes, al ilim, texnologiya hám mádeniyat tarawlarında da jańa imkaniyatlardı jaratıwǵa xızmet etedi. Sapar dawamında eki universitet arasında óz-ara paydalı kelisimler hám ilimiy baylanıslar bekkemlenip, aldıńǵı bilimler almasıwı hám ilimiy potencialdı arttırıwǵa qaratılǵan rejeler ámelge asırılıwı kútilmekte.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi