Házirgi kúnlerde «Ózbekstan-2030» strategiyasın 2025-jıl – Qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám «jasıl» ekonomika jılı»nda ámelge asırıw boyınsha Mámleketlik baǵdarlama hám onı tastıyıqlaw haqqındaǵı Ózbekstan Respublikası Prezidenti Pármanı joybarları keń jámiyetshilik dodalawınan ótkerilmekte.

Itibarlı tárepi, bıyılǵı Mámleketlik baǵdarlama joybarında «Ózbekstan – 2030» strategiyasında belgilep berilgen maqsetler menen bir qatarda Prezidenttiń 2024-jıl 18-20-noyabr kúnleri Oliy Majlis palataları májilislerinde shıǵıp sóylegen sózinde alǵa qoyılǵan baslamalar óz kórinisin tapqan.
Mámleketlik baǵdarlama joybarında 5 tiykarǵı baǵdar boyınsha 2025-jıl ushın 295 ámeliy ilajlar, 87 normativlik-huqıqıy hújjetler dizimi hám maqsetli kórsetkishler názerde tutılmaqta. Áhmiyetli tárepi, joybarǵa sońǵı jılları deputatlar, keń jámiyetshilik wákilleri hám ekspertler tárepinen bildirip kiyatırǵan pikir-usınıslar da kirgizilgen.
Sonıń ishinde, Mámleketlik baǵdarlama joybarında milliy rawajlanıwımızdıń áhmiyetli hám tiykarǵı baǵdarı bolǵan medicina hám bilimlendiriw tarawlarında baslanǵan reformalardı jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa qaratılǵan bir qatar baslamalar jámiyetshiliktiń dodalawı ushın usınıs etilgen. Usı jerde, haqıyqatında da keyingi jılları mámleketimizde usı tarawlardı rawajlandırıw boyınsha keń kólemli jumıslar ámelge asırılǵanlıǵın atap ótiw kerek. Hár jılǵı mámleketlik baǵdarlamalarda bul boyınsha anıq wazıypa hám maqsetli kórsetkishler belgilendi.
Atap aytqanda, usı jılǵı Mámleketlik baǵdarlama joybarınıń Hár bir insanǵa óz imkaniyatın júzege shıǵarıwı ushın múnásip sharayatlar jaratıw baǵdarı sheńberinde 2025-jıldan baslap medicinanıń baslanǵısh buwınında shańaraqlıq poliklinikalar, shańaraqlıq shıpakerlik punktleri hám máhálle medicinalıq punktlerde xalıqqa baslanǵısh medicinalıq–sanitariyalıq járdem kórsetiwdiń nátiyjeli sistemasın engiziw názerde tutılmaqta.
Kóp tarmaqlı oraylıq poliklinikalardıń jumısın oraylıq emlewxanalardıń másláhát diagnostika poliklinikası sıpatında jolǵa qoyıw hám oraylasqan laboratoriyalar shólkemlestiriw, stomatologiya xızmetin autsorsing tiykarında jeke menshik sektorǵa beriw, shıpaker qabıllawına gezekti tolıq elektron túrge ótkeriw, wálayat dárejesindegi qánigelestirilgen medicinalıq járdem kórsetiwshi medicina mákemelerin basqarıw, qarjı hám shólkemlestiriw jaǵınan zamanagóy kóp tarmaqlı klinikalar túrinde qayta shólkemlestiriw usılardıń qatarına kiredi.
Xalıqtıń salamatlıǵı baǵdarındaǵı ilajlardı belgilewde hár bir jas kategoriyası, kesellikler túri hám toparı, qáwiplilik dárejesi, xalıqtıń sociallıq jaǵdayı sıyaqlı barlıq jaǵdaylar qamtıp alınǵanlıǵı bárshe watanlaslarımızdı quwandırmaqta. Egerde taraw qánigeleri hám xalqımızdıń usınısları tiykarında bul ilajlar jáne de jetilistirilip qabıl etilse, puqaralarımızdıń mámleketlik medicinalıq xızmetlerge bolǵan iseniminiń jáne de artıwına erisiledi.
Mısalı ushın, baǵdarlama joybarınıń balalar arasındaǵı násillik keselliklerdiń aldın alıw hám emlew nátiyjeliligin arttırıw maqsetinde násillik kesellikler menen kesellengen balalardı dári quralları, medicinalıq buyımlar hám shıpalı azıq-awqatlar menen 100 procent támiyinlew názerde tutılmaqta. Sonıń menen birge, júrek-qan tamır, diabet keselligi bar nawqaslardı emlew de 100 procentlik kórsetkishte qamtıp alınadı. 1 million náreste tuwma gipotireoz, fenilketonuriya keselliklerin anıqlaw boyınsha neontal skrinigten, 3-18 jastaǵı 10 million bala onkogematologiyalıq keselliklerdi erte anıqlaw boyınsha ǵalabalıq hám selektiv skriningten ótkeriledi.
Qáwipli toparǵa tiyisli bolǵan xalıqtı onkologiyalıq kesellikler boyınsha skrining tekseriwlerinen ótkeriw, qáwipli óspe keselliklerinen bir jılǵa shekemgi ólim kórsetkishi 13,8 procentten joqarı bolmawına erisiw ushın oraylıq poliklinikalarda «Onkoqadaǵalaw xanası» ushın ayrıqsha akusher-ginekolog shıpakeri shtatı ajıratıladı. Nátiyjede jılına 700 mıń hayal-qızdı jatır moynı ragi hám 1,5 million hayal-qızdı kókirek bezi ragin erte anıqlaw boyınsha maqsetli skriningten ótkeriwge erisiledi.

Álbette, keselliklerge qarsı nátiyjeli gúresiw bul tiykarǵı wazıypa. Biraq, xalıqtıń kesellikke shalınıwınıń aldın alıw, atap aytqanda, juqpalı bolmaǵan kesellikler profilaktikasınıń nátiyjeliligin arttırıw hám jámiyette salamat turmıs tárizin qáliplestiriw onnan da áhmiyetli bolıp esaplanadı.
Sonıń ushın, Mámleketlik baǵdarlama joybarınıń 31-32-bántlerinde xalıqtıń fizikalıq belsendiligi dárejesin arttırıw, úlken jastaǵı xalıq arasında durıs awqatlanıw, fizikalıq belsendilik hám juqpalı bolmaǵan kesellikler profilaktikası boyınsha individual hám ǵalabalıq úgit-násiyatlaw ilajların ótkeriwge qaratılǵan ilajlar da usınıs etilmekte.
Qalaberdi, joybarda bilimlendiriw hám ilim baǵdarında da mámleketimizdiń rawajlanıwı menen baylanıslı bolǵan baslı wazıypalar belgilengen. Atap aytqanda, ayrıqsha bilimlendiriw mútájligine iye oqıwshılar menen islesetuǵın oqıtıwshılardı sertifikatlaw ámeliyatın jolǵa qoyıw, respublikanıń hár bir rayonında (qalasında) basqıshpa-basqısh inklyuziv bilimlendiriw talaplarına juwap beretuǵın keminde birewden ulıwma bilimlendiriw mektebiniń jumısın shólkemlestiriw usılardıń qatarına kiredi.
Bizge belgili, Bas nızamımızda Ózbekstan sociallıq mámleket dep belgilengen. Jańa redakciyadaǵı Konstituciya qabıl etilgennen berli bul boyınsha kóplegen baslamalar turmısımızǵa engizildi. Ásirese, jaslardıń joqarı bilim alıw imkaniyatın kepillewde bul baǵdardaǵı baslamalar xalqımız tárepinen qollap-quwatlanbaqta.
Mámleketlik joqarı bilimlendiriw shólkemleriniń shólkemlestiriw hám qarjılay erkinligin arttırıw, olardıń jumısına ózin-ózi basqarıw principin keńnen engiziw arqalı qarjılay erkinlik berilgen mámleketlik joqarı bilimlendiriw shólkemleriniń wákillikleri keńeytiledi. Onda olarǵa joqarı oqıw ornınıń basqarıw xızmetkerleri hám professor-oqıtıwshılarınıń jumıs nátiyjeliligin bahalaw normaların (KPI) belgilew, dáramatlar hám qárejetler parametrlerin tastıyıqlaw, joqarı oqıw ornınıń innovaciyalıq hám basqa qorlardıń qarjıların jumsaw tártibi hám baǵdarların belgilew hám joqarı oqıw ornınıń byudjetten tısqarı rawajlandırıw qorınıń qarjılarınan paydalanıw tártibi engiziledi.
Insannıń imkaniyatın joqarılatıw, bilimlendiriw ushın qolaylı ortalıq jaratıw jumısların shólkemlestiriw maqsetinde 2025-2026-oqıw jılınan Oraylıq Aziya qorshaǵan ortalıq hám klimat ózgeriwin úyreniw universiteti ekologiya, qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám klimat ózgeriwi sıyaqlı bilimlendiriw baǵdarları hám qánigelikleri boyınsha jetekshi joqarı bilimlendiriw shólkemi etip belgilenbekte.
Sonday-aq, bul joqarı oqıw ornında «cirkulyar ekonomika» bilimlendiriw baǵdarında kadrlar tayarlaw ámeliyatı jolǵa qoyıladı. Qaraqalpaqstan Respublikası, wálayatlar hám Tashkent qalasında Oraylıq Aziya qorshaǵan ortalıq hám klimat ózgeriwin úyreniw universitetiniń «jasıl texnikumları» jumısı jolǵa qoyıladı.
Joqarı bilimlendiriwde grant orınların basqıshpa-basqısh arttırıw esabınan anıq hám tábiyǵıy pánler, injenerlik-texnika, xızmetler, medicina sıyaqlı tarawlarda mámleketlik buyırtpa 25 mıńǵa jetkeriledi. Bul baǵdarda xalıqaralıq tájiriybeni úylestiriw, jetekshi kadrlardı tayarlaw maqsetinde «Еl-yurt umidi» qorı tárepinen ekologiya, qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám klimat ózgeriwi bilimlendiriw baǵdarlamaları tiykarında oqıw ushın stipendiya tańlawına 20 ǵa shekem kvota ajıratıladı.
Ulıwma alǵanda, 2025-jılǵı Mámleketlik baǵdarlamanıń joybarında tek ǵana sociallıq emes, qalaberdi, qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw hám «jasıl ekonomika» máseleleri, sonday-aq, sociallıq-ekonomikalıq, mámleketlik basqarıw, sud-huqıq, qáwipsizlik hám sırtqı siyasat baǵdarlarında keń kólemli wazıypa hám ilajlar usınıs etilgen.

Gezektegi wazıypa watanımızdıń rawajlanıwı, jaslarımızdıń erteńgi kúnine biypárwa bolmaǵan hár bir puqara usı joybardıń 22-yanvar kúnine shekem bolıp ótetuǵın dodalaw processlerinde óz pikir-usınısları menen belsene qatnasıwı bolıp esaplanadı. Hár bir tarawda, ózimiz jasap atırǵan aymaqta 2025-jılı ámelge asırılatuǵın unamlı baslamalar búgin Mámleketlik baǵdarlama joybarın dodalawǵa belsene qatnasıwımızǵa baylanıslı. Eger biz búgin óz baslamalarımızdı usı hújjette sáwlelendirsek, bul ózgerisler jıldıń aqırına shekem turmısımızǵa engiziledi.

Gulnoraxan ABDUVOHIDOVA,
Oliy Majlis Nızamshılıq palatasınıń
Miynet, densawlıqtı saqlaw hám sociallıq máseleler komitetiniń aǵzası.
ÓzA