O‘zbekiston Respublikasi va Turkmaniston o‘rtasidagi strategik sheriklik izchil rivojlanib, mintaqaviy va global ahamiyatga ega bo‘lgan yangi amaliy mazmun bilan boyitilmoqda. Prezidentlar tomonidan olib borilayotgan o‘zaro ishonch, hurmat va jipslik tamoyillariga asoslangan siyosat nafaqat ikki davlatning iqtisodiy o‘sishini ta’minlamoqda, balki Markaziy Osiyo mintaqasida tinchlik, barqarorlik va global raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qilmoqda.

Iqtisodiy hamkorlik: ikki milliard dollarlik marra

O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlar so‘nggi yillarda misli ko‘rilmagan o‘sish sur’atlarini namoyish etdi. 2017-2024 yillar davrida o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 6,4 baravarga oshib, 1,14 milliard AQSH dollaridan oshdi. Endilikda, asosiy maqsad — yaqin istiqbolda bu ko‘rsatkichni 2 milliard AQSH dollarga yetkazishdan iborat. Bu hamkorlik iqtisodiyotlarning o‘zaro to‘ldiruvchi tabiatga egaligi bilan belgilanadi: O‘zbekiston eksporti yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar (kimyo, mashinasozlik) hisobiga o‘sayotgan bo‘lsa, Turkmaniston importida energiya tashuvchilar va neft mahsulotlari ustunlik qilmoqda. Sanoat kooperatsiyasi chuqurlashtirilmoqda, buning yorqin dalili sifatida “Shovot-Toshhovuz” chegaraoldi savdo zonasining ishga tushirilishi, shuningdek, “Turkmaniston – Motors” va “O‘zavtosanoat” o‘rtasida $10 milliongacha sarmoya hajmidagi qo‘shma avtomobil ishlab chiqarish korxonasini tashkil etish loyihasidir.

Qo‘shilmaslik Harakati va Preventiv diplomatiya

O‘zbekistonning xalqaro maydondagi faolligi, ayniqsa, Qo‘shilmaslik Harakati (QH) doirasidagi bo‘lajak raisligi, global munosabatlarda tinchlik, muloqot va ishonch madaniyatini mustahkamlashga qaratilgan.

O‘zbekiston QH raisligi davrida tinchlik va zo‘ravonlikdan xolilik madaniyatini qo‘llab-quvvatlashga, siyosiy muloqot asosida davlatlar o‘rtasida ishonchni mustahkamlashga asosiy e’tibor qaratadi. Strategik tashabbuslardan biri — mojarolarni hal qilishdagi sa’y-harakatlarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida 2027 yilni Preventiv diplomatiya yili deb e’lon qilish rejasidir. Bu tashabbus BMTning ixtisoslashgan institutlari, jumladan, Ashxoboddagi Preventiv diplomatiya bo‘yicha mintaqaviy markaz tajribasidan faol foydalanishni nazarda tutadi. O‘zbekistonning bu harakatlari xalqaro maydondagi obro‘sini yanada oshirib, adolatli va barqaror tartibotni barpo etishga amaliy hissa qo‘shadi.

Xavfsizlik va transport yo‘laklari

Ikki davlatning yaqin hamkorligi mintaqaviy xavfsizlik va transport infratuzilmasini mustahkamlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Xavfsizlik masalalarida, ayniqsa Afg‘oniston yo‘nalishida, yondashuvlar to‘liq mos keladi. O‘zbekiston va Turkmaniston Afg‘onistonni mintaqaviy iqtisodiy jarayonlarga jalb etish va infratuzilmaviy bog‘liqlikni kuchaytirish orqali uni tinch yo‘l bilan rivojlantirishga ko‘maklashish tarafdoridir.

Transport va logistika sohasidagi integratsiya — hamkorlikning asosiy yo‘nalishidir. Tomonlar tranzit hajmini oshirish va eksport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish uchun Turkmanboshi portini birgalikda rivojlantirishga kelishib oldi. Bu Kaspiy dengizi orqali Qora dengiz va Yevropaga chiqish imkoniyatini kengaytiruvchi Trans-Kaspiy xalqaro transport yo‘lagidagi muhim bo‘g‘indir. Shuningdek, elektr energiyasi tranziti, suv resurslaridan samarali foydalanish va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalarida ham qo‘shma loyihalar amalga oshirilmoqda.

O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasidagi savdo hajmining o‘sishi, yirik kooperatsion loyihalar, Preventiv diplomatiyani ilgari surish va transport yo‘laklarini mustahkamlash borasidagi strategik harakatlari Markaziy Osiyoda siyosiy iroda, iqtisodiy mantiq va xavfsizlik manfaatlari birlashgan modelni yaratmoqda. Bu integratsiya mintaqaning global savdo tizimidagi o‘rnini oshirish va barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qiladi.

 A.G‘afforov, O‘zA