Fevral ayı xalqımızdıń ruwxıy turmısında ayrıqsha orın iyeleydi. Sebebi, 9-fevral kúni ullı oyshıl hám mámleketlik ǵayratker Áliysher Nawayı, 14-fevral kúni bolsa patsha hám shayır, ullı sárkarda Zahiriddin Muhammed Babur tuwılǵan.
Usı sáne múnásibeti menen Qaraqalpaqstan Respublikası Hákimshilik sudında ruwxıy-aǵartıwshılıq saatı shólkemlestirildi. Oǵan sudyalar, sud apparatı xızmetkerleri, alımlar hám ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı.
Ilajdı Qaraqalpaqstan Respublikası Hákimshilik sudınıń baslıǵı M.Eshimbetov ashtı hám ullı ata-babalarımızdıń biytákirar dóretiwshiligi, olar jaratqan shıǵarmalar aradan ásirler ótiwine qaramastan búgingi kúni de óz áhmiyetin joǵaltpaǵan biybaha ruwxıy miyras ekenin ayrıqsha atap ótti. Sonday-aq, olardıń ádillik, hadallıq, adamgershilik hám nızam ústinligine baylanıslı ideyaları zamanagóy sud sistemasınıń jumısı ushın áhmiyetli mánawiy qollanba bolıp xızmet etip atırǵanın atap ótti.
Ilajda Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı, docent Latofat Tojiboeva bayanat jasap, Nawayı hám Babur miyrasınıń ádillik, hadallıq hám adamgershilik ideyaları menen qanshelli bay ekenligin olardıń shıǵarmalarındaǵı mazmunlı mısallar arqalı sáwlelendirip berdi.
Atap ótilgenindey, Áliysher Nawayı “Ádillik penen álem abat” degen ideyanı alǵa qoyıp, ádillikti jámiyet rawajlanıwınıń eń tiykarǵı shárti sıpatında kórgen. Onıń shıǵarmalarında basshı shaxs hadal, hújdanlı hám xalıqtıń dártine biyparıq bolmawı kerek ekenligi qayta-qayta atap ótiledi. Nawayı ushın ádillik — tek huqıqıy túsinik emes, al insan ziyneti, ruwxıy páklik ólshemi.
Zahiriddin Muhammed Babur bolsa, óziniń “Baburnama” shıǵarmasında ádil basqarıw, haqıyqatlıq hám insap haqqında tereń pikirler bildirgen. Ol zulımlıqtı qaralap, mámlekettiń bekkem kúsh-qúdireti ádillikke baylanıslı ekenin atap ótedi. Babur kózqaraslarında insan ar-namısı hám qádirin saqlaw — hár qanday húkimniń tiykarǵı ólshemi sıpatında kózge taslanadı.
Ilaj dawamında qatnasıwshılar ullı babalarımız miyrasındaǵı huqıqıy hám ádep-ikramlılıq kózqaraslar búgingi sud-huqıq reformaları menen únles ekenin ayrıqsha atap ótti. Zamanagóy sud sistemasınıń tiykarǵı maqseti de — nızam ústinligin támiyinlew, insan huqıqları menen erkinliklerin qorǵaw, jámiyette ádillik ortalıǵın ele de bekkemlewden ibarat.
Qızǵın soraw-juwaplar hám pikir alısıwlar menen dawam etken ilajda qatnasıwshılar tárepinen ádillik hám hadallıq principleri sudya hám sud xızmetkerleriniń xızmetinde eń tiykarǵı ólshem hám qádiriyat ekeni atap ótildi.
Juwmaqlap aytqanda, bunday aǵartıwshılıq ilajlar tek ǵana tariyxıy miyrasımızdı tereń ańlaw emes, al hár bir xızmetkerdiń kásiplik juwapkershiligin hám ruwxıy úylesimliligin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.
Óytkeni, ádillik – bul tek ǵana sud qararlarında emes, al bárinen burın insan qálbinde qáliplesedi. Nawayı hám Baburdıń miyrası bolsa, mine usı ádil júrekti tárbiyalaytuǵın haqıyqıy mánawiyat mektebi.

Adilbay Orazov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi sholıwshısı.