Президент Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномасида коррупция давлат тараққиётига тўсиқ бўладиган, адолат ва қонун устуворлигини издан чиқарадиган, жамиятда ишонч муҳитини заифлаштирадиган энг жиддий таҳдид экани қайд этилди.

Давлатимиз раҳбарининг 2025 йил 30 декабрдаги “Ўзбекистон Республикасида коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги   фармони бу борадаги муҳим амалий қадам бўлди.

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги директори Акмал Бурхонов шу йўналишда амалга оширилаётган ишлар ҳақида гапириб берди: 

– Коррупцияга қарши муросасиз курашиш давлатимиз сиёсатининг устувор йўналишига айланди. Мурожаатномада Президентимиз “Коррупцияга йўл қўйиш эса – ислоҳотларимизга хиёнатдир. Бу иллатга қарши курашиш бўйича 2026 йилда “фавқулодда ҳолат” эълон қиламиз”, деб алоҳида таъкидлагани бу борадаги ишлар янги, амалий босқичга чиққанини билдиради.

Муржаатномадан кейиноқ қабул қилинган фармон коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш соҳасидаги давлат сиёсатини изчил давом эттиришга қаратилган. Мамлакатимизнинг халқаро рейтинг ва индекслардаги позициясини янада яхшилаш, Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг фаолиятини янги босқичга кўтариш мақсадларини кўзда тутади.

Бунинг натижасида соҳадаги 5 минг нафардан ортиқ ходим фаолияти уйғунлаштирилади. Вертикал ва горизонтал ҳамкорлик тизими яратилади. Коррупцияга қарши миллий сертификатлаштириш менежмент тизими йўлга қўйилади. Соҳада сунъий интеллектга асосланган “Хавф-таҳлил маркази”, “Рақамли комплаенс” платформалари жорий этилади. Кластерни яратиш орқали барча идоралар фаолияти ягона экотизимга бирлашади.

Агентликка коррупцияга қарши курашиш соҳасида превентив механизмларни жорий этишга қаратилган бир қатор қўшимча вазифалар юклатилди. Хусусан, давлат органлари ва ташкилотларида коррупцияга қарши Миллий сертификатлаштириш менежмент тизими жорий этилмоқда.

Ушбу тизим давлат органлари ва ташкилотларида коррупцияга қарши курашиш фаолиятини баҳолаш ва сертификатлаш тартибини белгилайди. Бу орқали соҳага миллий сертификатлаш менежмент тизими жорий этилиб, мазкур сертификат халқаро ISO 37001 стандартининг муқобилига айланади.

Миллий сертификатлаштириш менежмент тизими жорий этилиб, ҳар йили ўртача 20 дан ортиқ ташкилот миллий сертификатга эга бўлади. Мазкур сертификат халқаро ISO 37001 сертификатининг муқобилига айланади.

“E-qaror” тизимида қабул қилинадиган ҳужжатларни эълон қилишда очиқликка оид қонунчиликка риоя этилишини назорат қилиш ва очиқликни таъминлаш бўйича таъсирчан чоралар қўлланилади.

“E-qaror” тизимига 2021-2025 йилларда 24 минг 417 ҳужжат киритилган бўлиб, уларнинг 37 фоизи “яширилган”, шундан 21 фоизи эса маблағ ажратиш билан боғлиқ.

Шу билан бирга, республика ва маҳаллий ижроия ҳокимияти органлари томонидан қабул қилинган ҳужжатларни “E-qaror” электрон тизимида асоссиз равишда эълон қилмаслик – давлат ҳокимияти ва бошқарув органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш, деб ҳисобланади ҳамда тегишли жавобгарликка тортишга асос бўлади.

Бундан ташқари, давлат органлари ва ташкилотларининг коррупциявий хавф-хатар даражаси юқори бўлган вазифа ва функцияларини рақамлаштириш бўйича минимал талаблар ишлаб чиқилади.

Бугунги кунда анъанавий шаклда кўрсатилаётган 300 дан ортиқ хизматларни рақамлаштириш бўйича талаблар ишлаб чиқилади.

Шунингдек, халқаро молия ташкилотлари маблағлари ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳаларни амалга ошириш жараёнлари рақамлаштирилиб, коррупция омилларини бартараф этиш чоралари кўрилади.

Бу  орқали ўтказиладиган тендерларда бир йилда 40 тоннадан ортиқ қоғоз иқтисод қилинади. Харид учун сарфланаётган вақт эса 4 ойдан 1 ойгача камаяди. Тадбиркорлик субъектлари иштироки кенгайиб, бошланғич нарх 10-15 фоизга арзонлашишига эришилади.

Агентликка Ҳисоб палатаси, Давлат молиявий назорати инспекцияси томонидан  молиявий назорат ва аудитни амалга оширишда давлат харидлари, манфаатлар тўқнашуви, молиявий хавф-хатарлар юзасидан ўтказилган таҳлиллар ва ўрганиш натижалари билан ахборот тизими орқали танишиш имконияти яратилади.

Агентликнинг буюртмасига асосан илмий асосланган ечимлар ишлаб чиқилади, малака ошириш дастурлари ташкиллаштирилади.

Коррупцияга қарши ички назорат бўлинмалари тизимдаги коррупциявий ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг ҳолати ва йўналишлари ҳамда уларни бартараф этиш бўйича таклифларни ҳар чоракда Агентликка тақдим этиб боради.

Фуқаролик жамияти институтлари коррупцияга қарши курашиш бўйича жамоатчилик назорати, шу жумладан, жамоатчилик эшитуви ҳамда мониторинги, жамоатчилик фикрини ўрганишни амалга оширади.

Бундан ташқари, Агентлик ҳузурида ташкил этилаётган “Хавф-таҳлил маркази”га вазирлик ва идораларнинг 30 га яқин маълумот базалари интеграция қилиниб, коррупциявий хавф-хатарларни назорат қилишга сунъий интеллект жорий этилади.

Масалан, soliq.uz базаси орқали ташкилот таъсисчилари тўғрисидаги маълумот билан давлат харидларида аффилланганлик, “Электрон жиноий-ҳуқуқий статистикаси” тизими орқали коррупцияга оид жиноятлар ва уларнинг сабаблари, “my.mehnat.uz” базаси орқали яқин қариндошларнинг бевосита бири иккинчисига бўйсунувида ишлаши аниқланади.

Натижада коррупциявий хавф-хатарларни таҳлил қилиш анъанавий усулда (5-6 кун) амалга оширишдан рақамлашишга ўтиб, бир соат ичида бажарилади. Коррупция хавфларини аниқлаш ва бартараф этишда барча ташкилотлар қамраб олинади. Шунингдек, бугунги кунда текшириш, мониторинг ва статистика билан банд бўлган 20 нафар ходим ҳудудга тушиб коррупция омилларини аниқлаш ишлари билан шуғулланиши имконияти яратилади.

2026 йилда ижтимоий соҳани ривожлантиришга қаратилган барча инвестиция лойиҳаларини амалга оширишда маблағлар сарфланишида очиқликни таъминлаш механизми сифатида маҳалла ва жамоатчилик фаоллари иштирокида Ташаббускор гуруҳларни шакллантириш амалиёти жорий этилади.

2025 йилда айрим ҳудудларда ташкил этилган мазкур гуруҳлар фаолияти натижасида “Қишлоқ инфратузилмасини ривожлантириш” лойиҳаси бўйича Андижон вилоятида 42 миллиард сўм иқтисод қилинган. Мазкур маблағлар вилоятдаги 5  туманнинг 33 маҳалласига йўналтирилди. Натижада 4 мактаб, 3 мактабгача таълим муассасаси, 2 тиббиёт маскани, 90 км электр энергияси, 6 км ички йўл, 2 км ичимлик суви қуриш (таъмирлаш) учун йўналтирилди.

Бундан ташқари, коррупциявий ҳуқуқбузарликлар ҳақида хабар берган шахсларни меҳнат қонунчилигининг бузилиши, шу жумладан, меҳнат фаолиятида таъқиб, тазйиқ ҳолатларидан ҳимоя қилиш мақсадида Агентлик томонидан ҳимоя ордери тақдим этиш амалиёти жорий қилинмоқда. Рағбатлантиришнинг реал механизмлари йўлга қўйилаётир. Натижада коррупция ҳақида хабар берувчилар сони 50 фоизга ортиши кутилмоқда.

Коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашишга муносиб ҳисса қўшган давлат органлари ва ташкилотлари ходимлари, фуқаролик жамияти институтлари вакиллари ҳамда фаол фуқароларни рағбатлантириш мақсадида “Коррупцияга қарши курашишга қўшган ҳиссаси учун” кўкрак нишони таъсис этилади.

Агентлик ҳар йили 9 декабрь – Халқаро коррупцияга қарши курашиш куни арафасида “Коррупцияга қарши курашишга қўшган ҳиссаси учун” кўкрак нишони билан тақдирлашни йўлга қўяди.

Буларнинг барчаси коррупцияга қарши курашиш самарадорлиги ошишига, жамиятда коррупцияга нисбатан муросасиз муҳит мустаҳкам қарор топишига замин яратади.

Норгул Абдураимова,

ЎзА