Prezidentimizdiń 2025-jıl 26-dekabrde Oliy Majlis hám Ózbekstan xalqına jollaǵan Múrájatında mámlekette óndiris hám xızmetlerdiń sapasın xalıqaralıq standartlar dárejesine alıp shıǵıw, tutınıwshınıń qáwipsizligin támiyinlew hám eksport potencialın arttırıw tiykarǵı wazıypa sıpatında belgilengen.
Bunnan gózlengen tiykarǵı maqset ónim sapası hám standartlar qadaǵalawın kúsheytiw, ishki bazardı sapasız tovarlardan qorǵaw hám eksport imkaniyatların keńeytiwden ibarat.
Ózbekstan texnikalıq jaqtan tártipke salıw agentligi tárepinen turmıslıq elektrotexnika úskeneleriniń shawqım dárejesi hám akustikalıq qáwipsizligin bahalaw tártibi engizildi. Akustikalıq sınawlar úskeneler paydalanıwshı ushın qáwipsiz hám qolaylı bolıwın, sonday-aq, nuqsan hám nasazlıqlardı erte anıqlawdı támiyinleydi.
Turmıslıq elektrotexnika úskeneleri – suwıtqıshlar, kir juwıw hám ıdıs juwıw mashinaları, kondicionerlerdiń artıqsha shawqımı insan salamatlıǵına unamsız tásir kórsetiwi múmkin. Turaqlı fon shawqımı stressti arttıradı, dıqqat hám uyqını buzadı, bas awırıwı hám qan basımın kóteriwi múmkin. Ásirese, balalar hám qariyalar ushın shawqım rawajlanıw, este saqlaw hám ulıwma abadanlıqqa unamsız tásir etedi. Hátte zamanagóy “tınısh” texnika modelleriniń 40-50 dB shawqımı da uzaq múddette qolaysız akustikalıq ortalıq jaratadı.
Búgin Ózbekstan texnikalıq jaqtan tártipke salıw agentliginiń baslaması menen Ózbekstan ilimiy sınaw hám sapa qadaǵalaw orayı janında elektrotexnika úskeneleriniń shawqım dárejesi, yaǵnıy akustikalıq parametrlerin anıqlawǵa qánigelesken zamanagóy sınaw laboratoriyasınıń ashılıw máresimi boldı.
Onda Ózbekstan texnikalıq jaqtan tártipke salıw agentliginiń direktorı Akmal Jumanazarov, CHexiya Respublikasınıń Ózbekstandaǵı Ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi Lyubomir Frebort hám basqalar qatnastı.
– Bul laboratoriyanı shólkemlestiriwden gózlengen tiykarǵı maqset respublikada eksportqa baǵdarlanǵan elektrotexnika ónimleriniń básekige shıdamlılıǵın arttırıw, xalıqaralıq standartlar talaplarına muwapıq sınaqlardı jergilikli sharayatta ótkeriw imkaniyatın jaratıw jáne ishki bazardı sapası kepillenbegen ónimlerden qorǵawdan ibarat, – deydi Ózbekstan texnikalıq jaqtan tártipke salıw agentliginiń direktorı Akmal Jumanazarov. – Laboratoriyada elektrotexnika úskeneleriniń shawqım dárejesin anıqlaw boyınsha 10 nan aslam ISO hám IEC xalıqaralıq standartlarınıń talapları ózlestirildi. Ulıwma bahası 1,6 million evronı quraytuǵın bul joybar sheńberinde joqarı anıqlıqqa iye zamanagóy úskeneler satıp alınıp, ámeliyatqa engizildi. Maǵlıwmat ornında aytıw kerek, bul laboratoriyada 8 maman qánige jumıs alıp baradı. Olar Evropa mámleketlerinde tájiriybe arttırǵan hám jılına 1 500 den aslam sınaqlar ótkeredi. Úskeneler eń zamanagóy hám xalıqaralıq standartlarǵa sáykes keledi.
Laboratoriyada tiykarınan tómendegi úskeneler bar. REV – (Reverberation) kamera shawqım quwatın reverberacion ortalıqta aniqlaydı. SAC – (Semi-Anechoic) kamera erkin keńislikke jaqın sharayatta shawqımdı joqarı anıqlıqta ólsheydi. SI – (Sound/Measurement System) mikrofonlar, kalibrator hám programmalıq támiynat arqalı maǵlıwmatlardı jıynaw hám standart esabat tayarlawda paydalanıladı.
Laboratoriyada 10 nan aslam ISO hám IEC xalıqaralıq standartları qollanıladı. Bul Oraylıq Aziyada birinshi laboratoriya bolıp, mámlekette elektrotexnika úskeneleriniń akustikalıq parametrlerin xalıqaralıq standartlarǵa muwapıq anıqlaw imkaniyatın beredi.
– Bul joybar Ózbekstan hám CHexiya arasındaǵı sanaat birge islesiwin jańa basqıshqa alıp shıqtı, – deydi CHexiya Respublikasınıń Ózbekstandaǵı Ayrıqsha hám tolıq huqıqlı elshisi Lyubomir Frebort. – Bárinen burın, usı laboratoriyanıń shólkemlestiriliwi CHexiya hám Ózbekstan arasındaǵı sanaat-texnikalıq birge islesiwdiń áhmiyetli nátiyjesi ekenin ayrıqsha atap ótiwdi qáler edim. Joybar CHexiyanıń «EXPORTA s.r.o.» kompaniyasınıń qatnasıwında ámelge asırıldı hám ol milliy muwapıqlıqtı bahalaw infrastrukturasın rawajlandırıwda strategiyalıq áhmiyetke iye. Bul laboratoriya tek ǵana Ózbekstan emes, al pútkil Oraylıq Aziya ushın birinshi zamanagóy akustikalıq sınaw orayı bolıp esaplanadı. Ol xalıqaralıq ISO hám IEC standartlarınıń talapları tiykarında isleydi.
Bul bolsa Ózbekstanda islep shıǵarılıp atırǵan ónimlerdiń Evropa hám basqa da xalıqaralıq bazarlarǵa shıǵıw imkaniyatların keńeytedi. CHexiya Metrologiya institutı hám Ostrava texnika universiteti joybarda ilimiy-ámeliy birge islesiwshi sıpatında qatnastı. Sonday-aq, laboratoriya úskeneleriniń tiykarǵı bólegi Daniyanıń Brüel & Kjær kompaniyası tárepinen islep shıǵarılǵan bolıp, olar Evropada tán alınǵan joqarı anıqlıqtaǵı akustikalıq ólshew quralları bolıp esaplanadı.
Bárinen burın, bul joybar eksportqa baǵdarlanǵan óndiristi qollap-quwatlaydı. Akustikalıq sınaqlar ónimniń sapası hám qáwipsizligin xalıqaralıq standartlar dárejesinde tastıyıqlaw imkaniyatın beredi. Bul bolsa, óz gezeginde, jergilikli islep shıǵarıwshılar ushın jańa bazar esiklerin ashadı. Sonıń menen birge, ishki bazardı sapasız ónimlerden qorǵaw mexanizmi kúsheyedi. Tutınıwshınıń huqıqların támiyinlew hám qáwipsizlik standartlarına ámel etiw búgingi kúnde oǵada áhmiyetli faktor esaplanadı.

Shahnoza Mamaturopova, Hamroz Bayanov (video), ÓzA