Prezidentimizdiń 2025-jıl 30-dekabrdegi “Ózbekstan Respublikasında korrupciyanıń aldın alıw hám oǵan qarsı gúresiw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw haqqında”ǵı pármanı korrupciyaǵa qarsı gúresiwde sapa jaǵınan jańa institucionallıq qatnas – Korrupciyanıń aldın alıw klasterin engizdi.
Bul klasterdiń mazmunı hám áhmiyeti haqqında Korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi janındaǵı Jámiyetlik keńestiń baslıǵı, yuridika ilimleriniń doktorı, professor Foziljon Otaxonov aytıp berdi:
– Bul klaster korrupciyaǵa qarsı gúresiw agentligi, huqıq qorǵaw hám qadaǵalaw uyımları, ilimiy mákemeler, korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw bólimleri jáne puqaralıq jámiyeti institutlarınıń turaqlı hám sistemalı birge islesiwine tiykarlanadı.
Ilimiy kózqarastan bunday kózqaras korrupciyanı ayrıqsha huqıqbuzarlıq sıpatında emes, al basqarıw sistemasındaǵı kemshilikler, institucionallıq qáwip-qáterler hám jámiyetshilik isenimine qáwip tuwdıratuǵın faktorlar kompleksi sıpatında bahalawǵa xızmet etedi.
Sonlıqtan, klaster modeli jazalawshı ilajlardıń ústinligine tiykarlanǵan qatnastan waz keship, korrupciyanıń aldın alıwǵa qaratılǵan profilaktikalıq, sistemalı hám jámiyetshilikke tiykarlanǵan siyasattı qáliplestiredi.
Korrupciyanıń aldın alıw klasteri óziniń huqıqıy mánisine bola, Konstituciyada bekkemlengen mámleketlik hákimiyattıń xalıq máplerine xızmet etiwi, ashıq-aydınlıq hám puqaralardıń mámleketlik jumıslardı basqarıwda qatnasıw huqıqı sıyaqlı fundamental principlerge súyenedi. Bul jaǵday korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında mámleketlik uyımlardıń jeke hám jabıq subekt sıpatında emes, al jámiyet penen birge islesiwshi, esap beriwshi hám ashıq institut sıpatında jumıs alıp barıwın ańlatadı.
Ámeliy jaqtan bolsa, klaster uyımlararalıq birge islesiwdi kúsheytiw, korrupciya qáwiplerin erte anıqlaw hám ilimiy tallawǵa tiykarlanǵan qararlar qabıl etiw imkaniyatın beredi.
Pármanda puqaralıq jámiyeti institutlarına korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında jámiyetlik qadaǵalawdı ámelge asırıw wákilliginiń belgileniwi usı sistemanıń áhmiyetli strukturalıq bólegi bolıp esaplanadı.
Jámiyetlik tıńlawlar, monitoring hám jámiyetlik pikirdi úyreniw sıyaqlı mexanizmler arqalı jámiyetlik qadaǵalaw deklaraciyalıq princip dárejesinen shıǵıp, mámleketlik uyımlardıń jumısın ashıq-aydın hám esap beriwge xızmet etetuǵın ámeliy huqıqıy instrumentke aylanadı.
Ilimiy ádebiyatlarda jámiyetlik qadaǵalaw mámleketlik jumıstı sheklew emes, al onı nátiyjeli hám jámiyet máplerine sáykes túrde shólkemlestiriwge qaratılǵan institut sıpatında bahalanadı. Bul párman bul qatnastı milliy huqıqıy sistemada institucionallıq jaqtan bekkemledi.
Korrupciyanıń aldın alıw klasteriniń jáne bir áhmiyetli tárepi onda ilimiy mákemeler hám korrupciyaǵa qarsı ishki qadaǵalaw, yaǵnıy komplaens bólimleriniń qatnasıwı bolıp esaplanadı.
Ilimiy mákemelerdiń tartılıwı korrupciyaǵa qarsı siyasattı dálillerge tiykarlanǵan, ilimiy tallawǵa súyengen basqarıw modeline aylandıradı.
Ishki qadaǵalaw bólimleri bolsa, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerde korrupciyalıq qáwip-qáterlerdi basqarıw, xızmet tártibin bekkemlew jáne institucionallıq juwapkershilik mádeniyatın qáliplestiriwge xızmet etedi. Bul jaǵday korrupciyaǵa qarsı gúresiwdi tek ǵana sırtqı qadaǵalaw hám juwapkershilik ilajlarına baylanıstırıp qoymastan, ishki juwapkershilik hám ózin-ózi qadaǵalaw mexanizmleri menen bayıtadı.
Pármanda názerde tutılǵan normalar BMShtıń Korrupciyaǵa qarsı konvenciyasında belgilengen korrupciyanıń aldın alıw siyasatı, puqaralıq jámiyetiniń qatnasıwın támiyinlew hám mámleket hám jámiyet arasındaǵı birge islesiw principlerine tolıq sáykes keledi. Bul bolsa, Ózbekstannıń xalıqaralıq korrupciyaǵa qarsı minnetlemelerin milliy huqıqıy mexanizmler arqalı ámeliy jaqtan támiyinlewge xızmet etedi.
Juwmaqlap aytqanda, Prezident pármanında názerde tutılǵan Korrupciyanıń aldın alıw klasteri korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında jańa institucionallıq paradigmanı qáliplestirdi.
Bul model mámleket hám puqaralıq jámiyeti arasındaǵı birge islesiwdi bekkemlew, jámiyetlik qadaǵalawdı real huqıqıy mexanizmge aylandırıw jáne korrupciyaǵa qarsı siyasattı profilaktika, ashıq-aydınlıq hám esap beriwge tiykarlawǵa qaratılǵan.
Nátiyjede korrupciyaǵa qarsı gúresiw jazaǵa tiykarlanǵan oraylasqan kózqarastan waz keship, konstituciyalıq qádiriyatlar hám jámiyetshiliktiń qatnasıwına súyengen turaqlı huqıqıy sistema sıpatında kórinedi.

ÓzA