Sońǵı jıllarda jasalma intellekt túsinigi turmısımızdıń derlik barlıq tarawlarında kózge taslanbaqta. Telefonlarımızdaǵı dawıslı járdemshilerden baslap, internettegi awdarmashılar hám tekst jazıwshı programmalarǵa shekem – bulardıń barlıǵı jasalma intellekt texnologiyalarına súyenedi. Búgin bolsa bul texnologiya bilimlendiriw sistemasında da jedel qollanılıwı zaman talabı bolıp qalmaqta. Usı jerde soraw tuwıladı: jasalma intellekt bilimlendiriw ushın járdemshi me yamasa qáwip pe?

Jasalma intellektke, bárinen burın, muǵallim hám oqıwshı ushın qolaylı járdemshi qural sıpatında qaraw kerek. Máselen, sabaq rejeleri, test sorawları, shınıǵıwlar hám prezentaciyalardı qısqa waqıt ishinde tayarlaw múmkin. Bul bolsa pedagogqa waqıttı únemlew hám itibardı tiykarǵı maqset – bilimlendiriwdiń sapası hám tárbiyaǵa qaratıw imkaniyatın beredi. Sonday-aq, jasalma intellekt bilimlendiriwde individual qatnastı kúsheytedi. Hár bir oqıwshınıń bilim dárejesi, qızıǵıwshılıǵı hám ózlestiriw tezligine sáykes tapsırmalardı islep shıǵıw imkaniyatı bar. Ásirese, imkaniyatı sheklengen yamasa aralıqtan bilim alıp atırǵan balalar ushın bul texnologiya úlken imkaniyatlar esigin ashadı.
Búgingi kúnde kóplegen oqıwshılar tekstlerdi túsindiriw, quramalı temalardı ápiwayılastırıp beriw yamasa mısallar arqalı túsindiriwde jasalma intellekt qurallarınan paydalanbaqta. Durıs baǵdarlanǵan jaǵdayda bul process bilimdi bekkemlewge xızmet etiwi múmkin.
Biraq jasalma intellektten paydalanıw máselesinde abaylılıq zárúr. Eń úlken mashqalalardan biri – oqıwshılarda erkin pikirlew qábiletiniń tómenlewi bolıp esaplanadı. Tayar juwaplarǵa súyeniw nátiyjesinde izleniw, talqılaw hám logikalıq juwmaq shıǵarıw kónlikpeleri tómenlewi múmkin. Sonday-aq, jasalma intellekt tárepinen jaratılǵan materiallardı qadaǵalawsız qollanıw plagiat jaǵdaylarınıń kóbeyiwine alıp keledi. Hár bir informaciyanıń durıslıǵı kepillenbegeni bolsa oqıwshıda nadurıs bilim qáliplesiwine sebep bolıwı itimaldan shette emes.
Jáne bir áhmiyetli másele – nusqa kóshiriw hám plagiat. Jasalma intellekt tárepinen tayarlanǵan tekstlerdi tekseriwsiz qabıl etiw bilimdi bahalawda ádalatsızlıqqa alıp keliwi múmkin. Bunnan tısqarı, hár qanday jasalma intellekt sisteması da usınıp atırǵan maǵlıwmattıń durıslıǵına tolıq kepillik bermeydi. Nadurıs yaki eskirgen informaciya oqıwshını aljastırıw itimalı bar. Eń tiykarǵısı, jasalma intellektti muǵallimniń ornın basatuǵın qural sıpatında qabıl etiw qáte kózqaras bolıp esaplanadı. Bilimlendiriw procesinde tárbiya, insanıylıq múnásibet, xoshametlew hám jeke úlgi sıyaqlı faktorlardı hesh bir texnologiya tolıq almastıra almaydı.
Qánigelerdiń pikirinshe, jasalma intellektti bilimlendiriwden sheklew emes, al onı aqılǵa uǵras basqarıw hám durıs baǵdarlaw áhmiyetli. Muǵallim bul processte qadaǵalawshı hám baǵdarlawshı bolıp qalıwı, oqıwshıǵa bolsa jasalma intellektten qalay paydalanıw kerekligin úyretiwi zárúr.
Sońǵı jılları dúnyanıń jetekshi joqarı bilimlendiriw mákemeleri jasalma intellektten paydalanıw máselesinde qadaǵan etiw jolın emes, al tártipke salıw jolın tańlamaqta. Tallawlarǵa bola, abıraylı universitetlerdiń derlik 60-70 procenti jasalma intellektten belgili shártler tiykarında paydalanıwǵa ruqsat bergen. Máselen, Garvard universiteti hám Massachusets texnologiya institutında jasalma intellektten túsiniwge járdemlesiw, ideya islep shıǵıw hám dáslepki tallaw ushın paydalanıwǵa ruqsat beriledi, biraq juwmaqlawshı tapsırmanı tolıq jasalma intellekt arqalı orınlaw qadaǵan etiledi. Oksford universiteti hám Kembridj universitetinde bolsa ashıqlıq principi qollanıladı, yaǵnıy student jasalma intellektten paydalanǵan bolsa, onı jumısta ayrıqsha kórsetiwi shárt.
Aziya regionında Singapur milliy universiteti sıyaqlı joqarı bilimlendiriw mákemelerinde de jasalma intellekt bilimlendiriw procesin qollap-quwatlawshı qural sıpatında qabıl etilgen. Ózbekstan joqarı bilimlendiriw mákemelerinde jasalma intellektten paydalanıw ushın anıq procentlik sheklewdi belgileytuǵın birden-bir nızam yamasa ulıwma norma ele islep shıǵılmaǵan. Biraq hár bir joqarı bilimlendiriw mákemesi óziniń ishki qaǵıydaları tiykarında jasalma intellektten járdemshi qural sıpatında paydalanıwdı xoshametleydi, plagiat bolsa qatań qadaǵan etiledi. Mámleketlik siyasat jasalma intellektti bilimlendiriw sistemasına keńnen engiziwdi qollap-quwatlaydı, biraq procentlik sheklew ámeliyatı joq. Jasalma intellekt járdeminde tayarlanǵan jumıslar tallanıwı, dodalanıwı hám erkin pikir menen bayıtılıwı talap etiledi. Tek sonda ǵana bul texnologiya haqıyqıy payda keltiredi.
Juwmaqlap aytqanda, jasalma intellekt bilimlendiriwde hesh qanday járdemshi de, hesh qanday qáwip te emes. Ol – qural. Ol qanday nátiyje beriwin bolsa onnan qalay paydalanıwımız belgileydi. Jasalma intellekt muǵallimdi almastırmaydı, biraq onnan nátiyjeli paydalanǵan pedagogtıń imkaniyatların keńeytedi. Demek, keleshek bilimlendiriwi texnologiya hám insan faktorınıń únlesliginde qáliplesedi.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi