Ózbekstan xalıqaralıq islamtanıw akademiyasında “Túrkiy tilles mámleketlerdiń filosofiyası, mádeniyatı, baylanısları: tariyx, búgin hám keleshek” atamasında VI xalıqaralıq simpozium ótkerildi.

Ózbekstan xalıqaralıq islamtanıw akademiyasınıń baslaması menen ótkerilgen simpoziumda Ózbekstan Respublikası Din isleri boyınsha komiteti, Rossiya Federaciyası, Túrkiya, Shveciya, Malayziya, Qazaqstan, Qırǵızstan universitetleriniń jetekshi ilimpazları, professor-oqıtıwshılar, doktorantlar, erkin izleniwshiler, magistr hám studentler qatnastı.
Ilajdı Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń wákillikli uyımlar, mámleketlik emes kommerciyalıq emes shólkemler, din hám jaslar máseleleri boyınsha keńesgóyiniń orınbasarı, Ózbekstan xalıqaralıq islamtanıw akademiyasınıń rektorı Muzaffar Komilov, Din isleri boyınsha komiteti baslıǵınıń orınbasarı Matluba Qahhorova, Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyasınıń akademigi Ahmadali Asqarov, Ózbekstan xalıqaralıq islamtanıw akademiyasınıń akademigi Nurislom Twxliev, Stambul universitetiniń sociallıq siyasat ilimleriniń doktorı Kemal Yavuz Ataman qutlıqlaw sózleri menen ashıp berdi.
Ánjuman jámiyetlik ilimler, filosofiya, tariyx, siyasattanıw hám mádeniyattanıw tarawlarındaǵı áhmiyetli máselelerdi qamtıp aldı.
Bul ilimiy dodalawdı ótkeriwden maqset túrkiy tilles mámleketler filosofiyası, mádeniyatı, birge islesiwi hám qáwipsizligi máseleleri, sonday-aq, túrkiy tilles mámleketler integraciyası faktorları hám nızamlılıqların úyreniw tarawında toplanǵan tájiriybeni ulıwmalastırıwdan ibarat.
Simpozium dawamında túrkiy tilles mámleketlerdiń filosofiyası, mádeniyatı, integraciyası hám birge islesiwin rawajlandırıwdıń sociallıq, siyasiy tárepleriniń teoriyalıq-metodologiyalıq máselelerine baylanıslı tallawlar úyrenildi. Túrkiy tilles mámleketlerdiń filosofiyası, mádeniyatı tariyxı boyınsha maǵlıwmatlar almasıldı. Túrkiy tilles mámleketlerdiń integraciyası hám birge islesiwin rawajlandırıwdıń sociallıq, mádeniy, siyasiy tárepleri dodalandı.
– Islam dininiń Hijaz jerinen Máwerennaxrǵa tarqalıwı hám túrkiy xalıqlardıń musılman bolıwı tariyx aǵımın hám jámiyetlerdiń dúzilisin túp-tiykarınan ózgertip jiberdi, – dedi Stambul universiteti sociallıq siyasat ilimleriniń doktorı Kemal Yavuz Ataman. – Bul dáwirlerde ullı ilimpazlar, sufiyler jetilisip shıqqan, biybaha shıǵarmalar jaratılǵan. Túrkiy xalıqlar islam civilizaciyasınıń rawajlanıwına basshılıq etip, pútkil dúnyaǵa óz tásirin kórsetti. Búgingi kúnde bolsa mámleketler hám milletler global oraylardıń ústemligi astında qaldı. Siyasiy, ekonomikalıq hám texnologiyalıq monopoliyalar qáliplesip, insanıylıq, milliy hám diniy qádiriyatlar ázziledi. Usınday dáwirde túrkiy xalıqlardıń awızbirshiligi hár qashanǵıdan da áhmiyetli. Búgingi simpozium ótmishte jasap ótken ata-babalarımızdıń ilimiy miyrasın úyreniwge, olardı búgingi kúndegi ulıwma maqsetlerimizdi ámelge asırıwda tiykar boladı, dep oylayman.
Simpoziumda “Túrkiy filosofiyalıq oy-pikirinde insan hám tábiyat únlesligi: tariyxıy tamırlar hám zamanagóy talqınlar”, “Túrkiy xalıqlar mámleketshiligi hám huqıq tariyxı jáne olardıń zamanagóy huqıq sistemalarınıń rawajlanıwındaǵı ornı”, “Túrkiy mámleketler integraciyası: geosiyasiy processler hám jańa perspektivalar”, “Ullı Jipek jolı hám túrkiy xalıqlar arasındaǵı tariyxıy baylanıslar” jáne “Túrkiy xalıqlardıń islam civilizaciyasına qosqan úlesi” sıyaqlı temalardaǵı máseleler dodalandı.
– Búgingi dúnyadaǵı siyasiy process xalıqaralıq jámiyetshilikti jáne de birlesiwge, qıyın jaǵdaylar menen baylanıslı mashqalalarǵa birgelikte nátiyjeli sheshim tabıwǵa umtıldırmaqta, – dedi Tashkent mámleketlik ekonomika universitetiniń professorı, filosofiya ilimleriniń doktorı Ismoil Saifnazarov. – Túrkiy mámleketler shólkemi regionda ózine tán áhmiyetli birge islesiw modeline aylanıp baratırǵanı xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen de múnásip tán alınbaqta. Bul platforma qısqa waqıt ishinde anıq strategiyalıq maqsetlerdi ámelge asırıw imkaniyatına iye struktura sıpatında kórsetilmekte.
Túrkiy mámleketler shólkeminiń ózine tánligi jáne sonda, barlıq aǵza mámleketlerde siyasiy turaqlılıq támiyinlengen hám óz-ara doslıq qatnasıqlar ornatılǵan. Xalıqaralıq jámiyetshilik penen isenimdi bekkemlew qábileti shólkemniń uzaq múddetli hám turaqlı rawajlanıw maqsetine muwapıq, regionallıq birge islesiwge úles qosıwda sheshiwshi áhmiyetke iye. Ózbekstan basshılıǵı dáwirinde shólkemniń “Túrkiy dúnya názeri – 2040” koncepciyası qabıl etilgeni itibarǵa ılayıq máselelerden biri ekenin atap ótiw kerek.
Tiykarǵı dodalawlardan soń simpozium jumısı panel sessiyaları menen dawam etti. Simpoziumda shıǵıp sóylegenler tárepinen túrkiy tilles mámleketlerdiń filosofiyası, mádeniyatı, tariyxınıń jańa qırları, túrkiy tilles mámleketlerdiń integraciyası hám birge islesiwin rawajlandırıwdıń sociallıq, siyasiy táreplerine tásir etiwshi faktorlar, túrkiy tilles mámleketlerdiń birge islesiw baylanıslarınıń tariyxı hám búgingi kúni jáne túrkiy tilles mámleketlerdiń birge islesiwin rawajlandırıwdıń sociallıq, mádeniy hám siyasiy tárepleri, perspektivaları haqqında pikir bildirildi.
Ánjuman sheńberinde 100 den aslam maqala tezisleri jıynaldı, olardıń arasınan eń áhmiyetli máselelerge baǵıshlanǵan tezisler saylap alındı.
Simpozium juwmaǵında Ózbekstan xalıqaralıq islamtanıw akademiyası aymaǵında jaylasqan tariyxıy zıyarat orınlarına sayaxat shólkemlestirildi.

Nazokat USMANOVA,
ÓzAnıń xabarshısı