Dúnya kóleminde elektron kommerciya yaǵnıy, onlayn sawda sisteması kúnnen-kúnge rawajlanbaqta. Endi ápiwayı bir telefon, bank kartası hám internet penen bazar yamasa dúkanǵa shıqpastan, kerekli ónimdi satıp alıw, hátteki onı sırt elden buyırtpa etiw imkaniyatı bar.

Onlayn sawdanıń rawajlanıwı, ásirese, pandemiya dáwirinde keskin tezlesti. Karantin sheklewleri adamlardı internet arqalı satıp alıwǵa úyretti. Sol sebepli de búgin “Amazon”, “Alibaba”, “Wildberries”, “Ozon”, “Trendyol” sıyaqlı platformalar global kólemde millionlaǵan paydalanıwshılarǵa xızmet kórsetpekte. Ózbekstanda bolsa “Uzum Market”, “Asaxiy”, “Apteka.uz” sıyaqlı jergilikli platformalar kún sayın qarıydarlardıń isenimine erispekte.
Biraq bul ózgerisler tiykarında bir soraw barǵan sayın áhmiyetli bolıp barmaqta: dástúriy bazarlar hám dúkanlar joq bolıp ketpey me? Haqıyqatında da, zamanagóy tutınıwshı qolaylıq, tezlik hám qáwipsizlikti abzal kórmekte. Endi iri sawda oraylarına barıwdıń ornına, kópshilik telefon arqalı satıp aladı. Sonıń ushın da dúnyanıń kóplegen qalalarında dástúriy bazarlar jabılıp, ornın qoymaxana hám jetkerip beriw orayları iyelemekte.
Biraq, bul process bir tárepleme emes. Sebebi onlayn sawdaǵa ele tolıq isenim ornatılmaǵan, ayırım waqıtta aldawshılıq jaǵdayları baqlanbaqta. Ónimdi kórip, uslap kórmesten satıp alıw kópshilik ushın qolaysızlıq tuwdıradı. Ásirese, azıq-awqat ónimleri, kiyim-kenshek yamasa texnika quralların tańlawda tutınıwshılar elege shekem dástúriy dúkanlarǵa múrájat etedi.
Búgingi kúnde onlayn sawda ózinde bir neshe imkaniyatlardı jámlegen. Jańa jumıs orınları arqalı kurerler, buyırtpa alıwshı, kontent jaratıwshı hám qarıydarlarǵa xızmet kórsetiwshi jumısshılar usılardıń qatarına kiredi. Hayal-qızlar hám jaslar ushın jańa jumıs formatları, ásirese, úyden turıp islew imkaniyatı kópshilik ushın qolaylılıq jarattı.
Biraq, bul processte qadaǵalaw hám sapasızlıq, qáwipsizlik hám jeke maǵlıwmatlardıń tarqalıwı, salıq salıwdaǵı mashqalalar sıyaqlı qáwip-qáterler de bar.
Qánigelerdiń pikirinshe, jaqın jıllarda bazarlar pútkilley joq bolıp ketpeydi. Bálkim olar gibrid modelge ótedi: yaǵnıy dúkanlar onlayn platformalarǵa iye boladı, qarıydar bolsa barıp ónimdi kóredi, qálese úyinen turıp buyırtpa beredi.
Ózbekstan sharayatında bul transformaciya álle qashan baslanǵan. Sanlı sawda siyasatın rawajlandırıw, elektron tólem sistemaların keńeytiw hám internet infrastrukturasın jaqsılaw bul baǵdardaǵı áhmiyetli qádemler bolıp esaplanadı.
Onlayn sawda zamanagóy jámiyettiń talaplarına juwap beretuǵın, qolaylı, tez hám nátiyjeli sistema bolıp esaplanadı. Biraq bul sistema dástúriy bazar hám dúkanlardı pútkilley joq etiwge alıp kelmeydi. Kerisinshe, olar ózgeredi, zaman talaplarına beyimlesedi. Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde bolsa onlayn sawdanıń turaqlı ósiwi ushın isenim, sapalı hám qolaylı xızmet kórsetiw áhmiyetli faktor bolıp qaladı.

Dildora DWSMATOVA,
ÓzA