Neandertal – orta paleolit dáwiriniń adamı bolıp esaplanadı. 1857-jılı Bonn qalasında bolıp ótken Tómengi Reyn tábiyattanıwshılar hám shıpakerler jámiyetiniń májilisinde birinshi márte neandertal adamnıń qaldıqları usınılǵan. Bul antropologiyalıq tabılma Germaniyanıń Neandertal oypatlıǵında tabılǵan hám keyin ala ilimiy jaqtan neandertal adamnıń bar ekenligin tastıyıqlawshı eń áhmiyetli dálilge aylanǵan.

Ózbekstan ilimler akademiyası Milliy arxeologiya orayınıń maǵlıwmatlarına bola, Neandertal adam súyekleri Ózbekstanda da tabılǵan bolıp, olardan eń áhmiyetlisi, Tesiktas tabılması bolıp esaplanadı. 1938-jılı A.P.Okladnikov tárepinen Tesiktas úńgirinen 8-10 jastaǵı neandertal balanıń súyek qaldıqları tabılǵan.
Eń qızıq tárepi sonda, balanıń qaldıqları taw eshkisi shaqları menen oralǵan halda kómilgen. Bul bolsa izertlewshilerdiń pikirine bola, neandertallardıń diniy kózqaraslarına iye bolǵanın kórsetedi.
Qaldıqlar 70-50 mıń jıl aldın jasaǵan neandertalǵa tiyisli bolıp, súyeklerdiń antropologiyalıq tallawı onıń tipik neandertal kórinisine iye bolǵanın tastıyıqlaǵan.
Neandertal adam súyekleri Qashqadárya wálayatı Kitap rayonındaǵı Angalak úńgirinen de tabılǵan. Bul jerde R.X.Suleymanov hám M.Glantz tárepinen 2002-2005-jılları alıp barılǵan izertlewler nátiyjesinde ayaq iziniń metatarsal súyegi (ayaq súyeklerinen biri) anıqlanǵan.
Bul tabılma neandertallar Orta Aziya aymaǵında turaqlı yamasa máwsimlik jasaǵanın tastıyıqlaydı. Olardıń migraciya baǵdarları haqqında tolıq maǵlıwmat beredi.
Ózbekstan aymaǵı menen baylanıslı úshinshi ózine tán tabılma Tashkent wálayatı Bostanlıq rayonınıń aymaǵındaǵı Obi-Rahmat úńgirindegi neandertal hám Xomo sapienslerdiń aralasıw populyaciyasınan tuwılǵan gibridlesiw haqqında eń áhmiyetli dálillerden birine iye. Bul jerde tabılǵan insan súyekleri neandertallarǵa da, Xomo sapiens wákillerine de tán bolǵan belgilerdi kórsetedi.
Bul tabılma neandertallar tek ǵana joq bolıp ketpegenin, al ayırım aymaqlarda Xomo sapiens (zamanagóy adam) menen genetikalıq aralasıw nátiyjesinde joq bolıp ketkenin tastıyıqlaydı.
Neandertallar Evropa hám Aziya boylap júz mıń jıllar dawamında jasaǵan. Biraq 40 mıń jıl aldın olardıń sanı keskin azayıp, keyin ala pútkilley joq bolıp ketken. Olardıń joq bolıwına sebep sıpatında klimat ózgeriwi, Homo sapiens penen báseki yamasa genetikalıq aralasıw sıyaqlı faktorlar keltiriledi.
Ózbekstan aymaǵındaǵı Tesiktas, Angalak hám Obi-Rahmat úńgirleri ilimiy jaqtan úlken áhmiyetke iye bolıp, olar arqalı neandertallar Orta Aziyanıń áyyemgi xalqınan biri bolǵanı hám olardıń Xomo sapiens penen baylanısta bolǵanın kórsetedi.
Házirgi kúnde genetikalıq izertlewler neandertallar zamanagóy insanlardıń tikkeley ata-babaları bolmasa da, olar biziń evolyuciyalıq tariyxımızdıń ajıralmas bólegi ekenin tastıyıqlaydı.

N.Rahmonova, ÓzA