8-mart – Xalıqaralıq hayal-qızlar kúni múnásibeti menen elimiz boylap hayal-qızlarǵa húrmet kórsetiw, mámleketlik hám jámiyetlik turmısta tutqan ornı menen abırayın arttırıw, óziniń nátiyjeli miyneti, bay bilim hám tájiriybesi menen elimizde alıp barılıp atırǵan keń kólemli reformalar procesinde belsene qatnasıp kiyatırǵan hayal-qızlardı xoshametlew maqsetinde bir qatar ilajlar ámelge asırılmaqta. Sonday-aq, shańaraqlarda ruwxıy-ádep-ikramlı ortalıqtı bekkemlew, jaslarımızdı ana Watanǵa muhabbat, milliy hám ulıwma insanıylıq qádiriyatlarǵa húrmet ruwxında tárbiyalawǵa úlken úles qosıp atırǵan hayal-qızlar da múnásip sıylıqlanbaqta.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń usı jıl 3-mart kúngi «8-mart – Xalıqaralıq hayal-qızlar kúni múnásibeti menen sıylıqlaw haqqında»ǵı pármanı menen Qaraqalpaqstan tábiyǵıy pánler ilimiy-izertlew institutınıń ximiya laboratoriyasınıń úlken ilimiy xızmetkeri Gúlsara Berdimbetova da “Shuhrat” medalı menen sıylıqlandı.
Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq tábiyǵıy ilimler ilimiy-izertlew institutınıń, ximiya laboratoriyası, organikalıq ximiya ilimiy toparınıń baslıǵı, ximiya ilimleriniń kandidatı Gúlsara Berdimbetova 50 jıldan aslam waqıttan berli usı jerde ilimiy xızmetker sıpatında jumıs islep kelmekte. Usı jıllar dawamında umtılıwshań, miynet súygish insan sıpatında ol ózin ilimge baǵıshlaǵan.
Gúlsara Berdimbetova 1953-jılı Taxtakópir rayonında tuwılǵan. Orta mektepti tamamlap, Tashkent mámleketlik universitetiniń ximiya fakultetine oqıwǵa kirdi hám onı 1975-jılı pitkerdi. 1975-jıldan Ózbekstan Respublikası Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bóliminiń tábiyǵıy pánler kompleksi institutında islep kelmekte. 1985-jılı G.Berdimbetova Ózbekstan Ilimler Akademiyası ósimlik elementleri ximiyası institutında “organikalıq ximiya” qánigelesiwi boyınsha kandidatlıq dissertaciyasın jaqladı hám oǵan ximiya ilimleriniń kandidatı ilimiy dárejesi berildi.
– Aspiranturadan keyin tábiyǵıy pánler kompleksi institutında jumısımdı dawam ettim, – deydi G.Berdimbetova. Dáslep, laborant, keyin kishi ilimiy xızmetker, úlken ilimiy xızmetker, ilimiy topar hám laboratoriya baslıǵı dárejesine kóterilip, házirgi waqıtta organikalıq ximiya ilimiy toparınıń basshısı sıpatında jumıs alıp barıp atırman. 1997-2002-jılları ilimiy jumıslarım menen birge, ilimiy xatker lawazımın da qosa alıp bardım.
G.Berdimbetova tárepinen 200den aslam ilimiy jumıslar islenip, baspadan shıǵarılǵan.
Ol ÓzRIA Qaraqalpaqstan bóliminiń Organikalıq hám Bioorganikalıq ilimiy baǵdarın dúziwdiń tiykarın salıwshılardıń biri hám usı qánigelik boyınsha laboratoriyanıń materiallıq-texnikalıq bazasın jaratıwǵa basshılıq etti. G.Berdimbetovanıń basshılıǵında 16 fundamental hám ámeliy ilimiy joybarlar orınlandı, sonday-aq, xalıqaralıq joybarlardıń orınlawshısı da bolǵan.
Ótkerilgen izertlewleri tiykarında áhmiyetli fundamentallıq hám ámeliy ilimiy-texnikalıq nátiyjeler alındı. Onıń basshılıǵında «Artemiya cistalarınan alınǵan bioqosımsha dásturiy emes tawıqlardıń azıq-awqatın jaratıw» temasında ámeliy izleniwler alıp barǵan hám nátiyjede onıń ónimdarlıǵı anıqlanǵan.
Alınǵan nátiyjeler tiykarında G.Berdimbetova tárepinen ilimiy basılımlar menen birge, patentler de alındı. Birinshisi paydalı model “Karboksimetilxitin sintezlew usılı”. Ekinshisi paydalı model boyınsha arzalar Intellektuallıq múlk agentligi tárepinen kórip shıǵılıwdıń juwmaqlawshı basqıshında.
– Ápiwayı til menen aytqanda, quslar ushın jergilikli shiyki zattıń tiykarǵı azıqlıq quramı islep shıǵıldı, – deydi G.Berdimbetova.
Máyek hám gósh baǵdarındaǵı tawıqlar ushın tiykarǵı azıqtı hám raciondı teoriyalıq tallaw nátiyjesinde “Tawıqlardı azıqlandırıw” programmalıq baǵdarlaması islep shıǵıldı hám Ózbekstan Respublikası Intellektuallıq múlk agentliginiń maǵlıwmatlar bazasına kirgizildi. Gúwalıq alınıp, 2022-jılı dizimnen ótkerildi.
2024-jılı “Aral teńizi Artemiyası cistalarınıń ıǵallıǵı hám tazalıǵın anıqlaw boyınsha metodikalıq usınıslar” atlı metodikalıq qollanbam jáne “Aral teńizi Artemiyası cistaları belok tábiyatı birikpeleriniń ximiyalıq quramı hám biologiyalıq aktivligi” atlı monografiyam baspadan shıqtı. Xojalıq shártnamaları tiykarında da jumıslar ámelge asırılmaqta.
Házirgi waqıtta Aral teńiziniń Qaraqalpaqstan populyaciyasına tiyisli Artemia cistalarınıń sapasın bahalaw laboratoriyasın jaratıw hám akkreditaciyadan ótkeriw joybarına basshılıq etip atırman. Bul laboratoriya Artemia cistalarınıń eksport ónimi ushın sertifikatlar beriw maqsetinde shólkemlestirilmekte.
G.Berdimbetova ilimiy izertlew jumıslarınan tısqarı pedagogikalıq jumıs penen de shuǵıllanbaqta. Usı tiykarda kadrlar tayarlaw milliy baǵdarlamasınıń orınlanıwına óz úlesin qosıp, onıń qollap-quwatlawı tiykarında 6 kandidatlıq jumıs qorǵaldı, Úsh izleniwshi dissertaciya jumısların rásmiylestiriw hám qorǵaw basqıshında, al 6 doktorant (PhD) ilimiy jumısların orınlamaqta. Házirgi waqıtta 1 stajyor-izertlewshige hám 2 tayanısh doktorantqa ilimiy másláhátshi sıpatında óz járdemin bermekte.
«Mwtabar ayol», «Ardaqlı nuraniy» – G.Berdimbetova shańaraqlı, 3 perzentti tárbiyalap kamalǵa keltirgen hám 8 aqlıǵınıń súyikli ájesi.
Biz de óz gezeginde G.Berdimbetovanı 8-mart – Xalıqaralıq hayal-qızlar kúni múnásibeti menen qızǵın qutlıqlap, jumıslarında tasqın tabıs, shańaraǵına amanlıq tileymiz.

Á.Jiyemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.