Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń Pármanı

Elimizde hayal-qızlar hám balalardıń huqıqların isenimli támiyinlew, olardı hár qanday basım hám zorlıqtan qorǵaw jáne jámiyette bunday jaǵdaylarǵa mawasasızlıq ortalıǵın qáliplestiriw, sonday-aq, mámleketlik uyımlar hám shólkemlerdiń bul baǵdardaǵı jumısın muwapıqlastırılǵan halda nátiyjeli jolǵa qoyıw maqsetinde qarar etemen:

I. Maqsetler.
Tómendegiler usı Pármannıń tiykarǵı maqsetleri etip belgilensin:

(a) neke jasına jetpegen shaxs penen haqıyqıy nekege kiriw jaǵdaylarınıń aldın alıwǵa erisiw (erte neke), ata-analardıń óz erjetpegen perzentleri ushın juwapkershiligin jáne de arttırıw;

(b) finanslıq erkinlikke erisken hám shańaraq dúziwge hár tárepleme tayar bolǵan jaslar arasında neke dúziwdi xoshametlew;

(v) hayal-qızlar hám balalarǵa qarata basım hám zorlıq jaǵdaylarınıń aldın alıw sistemasın jetilistiriw arqalı olardıń sanın keskin qısqartıw, sonday-aq, bunday jaǵdayǵa ushıraǵan shaxslardı qollap-quwatlaw sistemasın engiziw;

(g) shańaraq hám hayal-qızlar mákemelerinde nekeleniwshilerdi “turmıslıq zorlıqsız baxıtlı shańaraqlıq turmısqa tayarlaw” arnawlı kurslarında biypul oqıtıw menen qamtıp alıw dárejesin 2026-jılı 50 procentke, 2027-jılı 60 procentke hám 2030-jılı 100 procentke jetkeriw jáne usı kurslardıń sapasın hám tásirsheńligin túp-tiykarınan arttırıw.

II. Erte turmıs qurıw jaǵdaylarınıń aldın alıw
Keń jámiyetshiliktiń baslaması hám xalıqaralıq shólkemlerdiń usınısları tiykarında tayarlanǵan neke jasın azaytıwdıń anıq (pútin) tiykarların belgilew haqqındaǵı usınıs maqullansın.
Jaslardıń óz ómir jolın sanalı túrde belgilewine járdemlesiw, sonday-aq, neke shártnaması dúziliwin xoshametlew maqsetinde:

(a) 2027-jıldan baslap hár eki tárep keminde 21 jasqa tolǵanda birinshi márte nekelesken jas shańaraqlar ushın:

(i) mámleket tárepinen qosımsha jeńillik hám basqa túrdegi qollap-quwatlaw ilajları beriletuǵını;

(ii) bul shańaraqlar Sociallıq reestrge kirgizilgen jaǵdayda, shańaraq aǵzalarına olardıń jumısın qollap-quwatlaw, rawajlandırıw, dáramatların arttırıw yamasa qıyın jaǵdaydan shıǵarıw ushın usınılatuǵın finanslıq járdemler (subsidiya, ssuda, grantlar) nızam hújjetlerinde belgilengen muǵdarlardan 1,5 esege arttırılǵan halda beriletuǵını;

(b) neke shártnamasın dúzgen nekeleniwshilerdi nekeni dizimge alıw ushın belgilengen mámleketlik bajıdan azat etiw tártibi qollanılatuǵını belgilensin.

Hámiledar student-qızlarǵa yamasa 3 jasqa shekemgi perzent tárbiyası menen shuǵıllanıwshı studentlerge joqarı bilim alıw ushın “ekinshi imkaniyat” jaratıw maqsetinde 2026/2027-oqıw jılınan baslap:

(a) kurstan kursqa qalǵan yamasa studentler qatarınan shıǵarılǵan shaxslarǵa, ayrıqsha tárizde, pánler parqın qayta ózlestiriw shárti menen bilimdi dawam ettiriw imkaniyatı jaratılsın;

(b) studentler pánler parqın óz betinshe ózlestiriwi ushın qosımsha múddet berilsin hám basqa zárúr sharayatlar shólkemlestirilsin.

Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrligi úsh ay múddette tómendegiler boyınsha usınıslardı Ministrler Kabinetine kirgizsin:

(a) hámiledar student-qızlar yamasa 3 jasqa shekemgi perzent tárbiyası menen shuǵıllanıwshı studentlerge akademiyalıq dem alıs dáwirinde, olardıń qálewine bola, aralıqtan bilimlendiriw túrinde oqıwdı dawam ettiriw imkaniyatın jaratıw;

(b) aralıqtan bilimlendiriw formasında kadrlar tayarlaw boyınsha bilimlendiriw baǵdarları hám qabıllaw kórsetkishlerin arttırıw arqalı hámiledar student-qızlar yamasa 3 jasqa shekemgi perzent tárbiyası menen shuǵıllanıwshı studentlerge bilimlendiriwdi dawam ettiriw ushın qosımsha sharayatlar jaratıw;

(v) akademiyalıq dem alısqa shıqqan, kurstan kursqa qalǵan hám studentler qatarınan shıǵarılǵan hámiledar student-qızlar yamasa 3 jasqa shekemgi perzent tárbiyası menen shuǵıllanıwshı studentler boyınsha óz aldına statistikalıq maǵlıwmatlardı júrgiziw.

Ádillik ministrligi, Oliy Majlistiń Bala huqıqları boyınsha wákili, Shańaraq hám hayal-qızlar komitetiniń jas óspirimler menen neke dúziwge shaqırǵanı (qızıqtırǵanı) hám onı úgit-násiyatlaǵanı ushın hákimshilik juwapkershilikti belgilew haqqındaǵı usınısı maqullansın.
2026-jıl 1-sentyabrden baslap neke jası haqqındaǵı nızamshılıq yamasa neke dúziw tártibin buzıwǵa baylanıslı huqıqbuzarlıqlar ushın óndirilgen járiyma summasınıń 15 procentin bunday jaǵday haqqında xabar bergen shaxslardı xoshametlewge qaratıw tártibi engiziletuǵını belgilensin.

III. Wákillikli uyım hám shólkemlerdiń jumısın muwapıqlastırılǵan halda shólkemlestiriw hámde uyımlararalıq birge islesiwdi támiyinlew

Neke jası haqqındaǵı nızamshılıq yamasa neke dúziw tártibin buzıwǵa baylanıslı huqıqbuzarlıqlar latentliginiń aldın alıw, qılmıs ushın jaza sózsiz ekenligin támiyinlew hám bunday jaǵdayǵa túsip qalǵan jas óspirimlerdi qollap-quwatlaw boyınsha uyımlararalıq shınjırdı jaratıw maqsetinde sonday tártip ornatılsın, oǵan bola:

(a) Erte neke hám 16 jasqa shekemgi hámiledarlıq penen baylanıslı jaǵdaylar haqqında ishki isler uyımları hám “Insan” sociallıq xızmetler oraylarına xabar beriw minnetlemesi puqaralardıń ózin-ózi basqarıw hám PHAJ uyımları, bilimlendiriw hám densawlıqtı saqlaw mákemeleri hám diniy mákemeler wákillerine júklenedi;

(b) puqaralardıń ózin-ózi basqarıw hám PHAJ uyımları, bilimlendiriw hám densawlıqtı saqlaw mákemeleri jáne diniy mákeme wákilleriniń erte neke hám 16 jasqa shekemgi hámiledarlıq penen baylanıslı jaǵdaylar jáne basqa da nızambuzıwshılıqlar haqqında ishki isler uyımları hám “Insan” sociallıq xızmetler oraylarına xabar bermewi olardıń hákimshilik juwapkershilikke tartılıwına tiykar sıpatında belgilenedi;

(v) erte neke hám 16 jasqa shekemgi hámiledarlıq anıqlanǵan hayal-qızlar haqqındaǵı maǵlıwmatlardıń sır saqlanıwın hám qorǵalıwın támiyinlew kepillikleri názerde tutıladı.

Ishki isler ministrligi Sociallıq qorǵaw milliy agentligi, Sanlı texnologiyalar ministrligi, Bas prokuratura, Densawlıqtı saqlaw ministrligi, Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi ministrligi, Ádillik ministrligi jáne basqa da mápdar ministrlikler hám uyımlar menen birgelikte:

(a) 2026-jıldıń aqırına shekem Ishki isler ministrliginiń jınayat hám hádiyselerdi dizimge alıw boyınsha elektron sistemasında erte neke hám 16 jasqa shekemgi hámiledarlıq penen baylanıslı jaǵdaylar haqqında xabar beriw imkaniyatın beretuǵın “O‘smir-signal” modulin islep shıqsın;

(b) puqaralardıń ózin-ózi basqarıw hám PHAJ uyımları, bilimlendiriw hám densawlıqtı saqlaw mákemeleri, diniy uyım hám basqa da mápdar uyımlardıń málimleme sistemaları, sonday-aq, Sociallıq qorǵaw milliy agentliginiń “Birden-bir milliy sociallıq qorǵaw” málimleme sistemasın Ishki isler ministrliginiń jınayat hám hádiyselerdi dizimge alıw boyınsha elektron sistemasına “Elektron húkimet” sistemasınıń uyımlararalıq integraciyalasıw platforması arqalı integraciyalasın.

Ministrler Kabineti bir ay múddette Erte neke hám 16 jasqa shekemgi hámiledarlıq jaǵdayları boyınsha ishki isler uyımları hám “Insan” sociallıq xızmetler orayların xabardar etiw tártibi haqqındaǵı rejeni tastıyıqlasın.
Ishki isler ministrligi hám Bas prokuratura Sociallıq qorǵaw milliy agentligi, Oliy Majlistiń Bala huqıqları boyınsha wákili jáne erte neke hám 16 jasqa shekemgi hámiledarlıq penen baylanıslı jaǵdaylar boyınsha xabar beriw minnetlemesi júklengen shólkemler menen kelisken halda hár yarım jıllıqtıń juwmaǵı boyınsha usı másele boyınsha uyımlararalıq birgeliktegi ulıwmalastırıwdı ótkerip, olardıń aldın alıw boyınsha kórilip atırǵan ilajlar haqqında jámiyetshilikti xabardar etiw ámeliyatın engizsin.
IV. Basım hám zorlıq jaǵdaylarına qarsı gúresiw
2026-jıl 1-aprelden baslap sonday tártip ornatılsın, oǵan bola qorǵaw orderi berilgen jábirleniwshi hayal-qızlardıń baylanıs qurallarına (telefon, planshet hám basqa da qurılmalar) Sociallıq qorǵaw milliy agentliginiń basım hám zorlıq jaǵdayları haqqında tezlik penen xabar beriw imkaniyatın beretuǵın (“SOS” shaqırıw) “my.ihma.uz” mobil qosımshası olardıń razılıǵı menen ornatıladı.
Ishki isler ministrligi Bas prokuratura hám basqa da mápdar uyımlar menen birgelikte úsh ay múddette zorlıq jaǵdayın islegen shaxstıń ruwxıy jaǵdayında buzılıw bar dep boljawǵa tiykar bolǵan jaǵdayda, ishki isler uyımları tárepinen onıń májbúriy ambulator psixiatr tekseriwinen ótkeriliwin shólkemlestiriw, ruwxıy jaǵdayında buzılıw anıqlanǵan jaǵdayda belgilengen tártipte medicinalıq mákemege jaylastırıwdı názerde tutatuǵın normativlik-huqıqıy hújjettiń joybarın kirgizsin.
Bas prokuratura, Joqarǵı sud, Ádillik ministrligi, Ishki isler ministrligi hám Sociallıq qorǵaw milliy agentliginiń nızamshılıqqa ózgeris kirgiziw arqalı 2026-jıl 1-noyabrden baslap tómendegi tártiplerdi belgilew haqqındaǵı usınıslarına kelisim berilsin:

(a) Jınayat kodeksiniń 118 (namısqa tiyiw), 119 (jınısıy talaptı zorlıq penen tábiyǵıy emes usılda qanaatlandırıw), 121 (shaxstı jınısıy qatnasqa májbúrlew), 128 (on altı jasqa tolmaǵan shaxs penen jınısıy qatnas jasaw), 1281 (on altı jastan on segiz jasqa shekemgi shaxs penen materiallıq baylıqlar beriw yamasa múlklik yamasa basqasha tárizde mápdar etiw arqalı jınısıy qatnas jasaw), 129 (on altı jasqa tolmaǵan shaxsqa qarata ádepsiz-buzıq háreketler jasaw) statyalarında názerde tutılǵan jınayatlar boyınsha tergewge shekem tekseriw hám dáslepki tergewdi tek ǵana prokuratura uyımları tárepinen ámelge asırıw;

(b) erjetpegen shaxsqa islengen jınısıy zorlıq boyınsha hákimshilik huqıqbuzarlıqqa tiyisli is hújjetlerin qılmısta jınayat belgileri joq ekenligi haqqında prokuror tárepinen qarar qabıl etilgeninen soń sudqa jiberiw.

Keń jámiyetshilik, ekspert hám belsendilerdiń jınayat-orınlaw nızamshılıǵın jetilistiriwge qaratılǵan tómendegi usınısları maqullansın:

(a) Jınayat kodeksiniń 118 hám 119-statyalarında názerde tutılǵan jınayatlardı erjetpegen shaxslarǵa qarata islegenligi ushın sudlanǵan shaxslardı mánzil-koloniyalarǵa ótkerilmeytuǵın sudlanǵanlar kategoriyasına kirgiziw;

(b) usı bánttiń “a” kishi bántinde názerde tutılǵan jınayatlar ushın jazanı ótep atırǵan qamaqtaǵılardı psixologiyalıq dúzetiw baǵdarlamasınan ótpesten, saqlaw sharayatların jeńillestiriw ámeliyatına shek qoyıw.

2027-jıl 1-yanvardan baslap hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan basım hám zorlıq penen baylanıslı jınayatlar, qaǵıyda túrinde, arnawlı tayarlıqtan ótken tergewshiler hám sudyalar tárepinen tergew etiletuǵını hám kórip shıǵılatuǵını belgilensin.
Bas prokuratura, Sudyalar joqarı keńesi, Joqarǵı sud hám Ishki isler ministrligi:

(a) 2026-jıldıń aqırına shekem hár bir aymaqtaǵı jumıs kóleminen kelip shıqqan halda keminde 1 tergewshi hám sudya xalıqaralıq standartlarǵa tiykarlanǵan baǵdarlama tiykarında arnawlı tayarlıqtan ótkeriliwin jáne olar tárepinen hayal-qızlar hám balalarǵa bolǵan basım hám zorlıqqa baylanıslı jumıslar tergew hám kórip shıǵılıwın támiyinlesin. Onda, qaǵıyda sıpatında arnawlı tayarlıqtan ótkeriwde hayal tergewshi hám sudyalarǵa ústinlik beriliwine itibar qaratılsın;

(b) 2026-jıl 1-sentyabrden baslap Huqıqtı qorǵaw akademiyası, Ishki isler ministrligi akademiyası hám Ádil sudlaw akademiyasında xalıqaralıq hám milliy ekspertlerdi tartqan halda tergewshi hám sudyalar ushın “Jınayattan jábirlengen hayal-qızlar hám balalar menen islesiwdiń ózine tán processuallıq tárepleri” arnawlı oqıw baǵdarlamasın shólkemlestirsin.

Ishki isler ministrligi, Bas prokuratura, Joqarǵı sud, Sociallıq qorǵaw milliy agentligi hám Ádillik ministrligi menen birgelikte úsh ay múddette tómendegilerdi názerde tutıwshı nızam joybarın kirgizsin:

(a) Jınayat kodeksinde jas óspirimlerge qarata jınısıy erkinlikke qarsı jınayatlar hám de olar menen jınısıy baylanıs hám ádepsiz háreketlerdi islew menen baylanıslı jınayatlar ushın aldın sudlanǵan shaxslar tómendegi jınayatlardı islegeninde olarǵa tiyislisinshe ómirlik erkinen ayırıw yamasa uzaq múddetli erkinen ayırıw jazasın belgilew:

(i) on tórt jasqa tolmaǵan shaxstıń namısına tiyiw;

(ii) on tórt jasqa tolmaǵan shaxsqa qarata jınısıy mútájlikti zorlıq isletip tábiyǵıy emes usılda qanaatlandırıw;

(b) on altı jasqa tolmaǵan shaxsqa qarata ádepsiz-buzıq háreketlerdi bir topar shaxslar tárepinen islegenlik ushın awırlaw juwapkershilikti belgilew, sonday-aq, tergew hám sud ámeliyatınan kelip shıqqan halda Jınayat kodeksiniń 129-statyası dispoziciyasına anıqlıq kirgiziw;

(v) Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekste jınısıy zorlıq etiw hám neke jası haqqındaǵı nızamshılıqtı yamasa nekeni dúziw tártibin buzıw menen baylanıslı huqıqbuzarlıq ushın jaza sankciyaların arttırıw, sonday-aq, jınayat isin qozǵawdan bas tartılǵan bolıp, hákimshilik huqıqbuzarlıq belgileri anıqlanǵan jaǵdaylarda juwapkershilikke tartıw tártibin jetilistiriw.

Barlıq kórinistegi basım ótkeriw hám zorlıq jaǵdaylarınan qorǵaw sistemasın jetilistiriw maqsetinde úsh ay múddette tómendegiler boyınsha tiykarlanǵan usınıslar kirgizilsin:

(a) Ádillik ministrligi, Bas prokuratura, Sociallıq qorǵaw milliy agentligi, Ishki isler ministrligi, Shańaraq hám hayal-qızlar komiteti jáne Oliy Majlistiń Insan huqıqları boyınsha wákili (Ombudsman) menen birgelikte – hayal-qızlar hám balalardıń huqıqların qorǵaw boyınsha xalıqaralıq standartlar hám aldınǵı sırt el ámeliyatın úyrengen halda hayal-qızlardı jınısı sebepli qastan óltiriw (femicid), shańaraq aǵzaların qastan óltiriw (familicid), shaxstı onıń erkine qarsı túrde nızamsız quwdalaw (stalking), Internet yamasa sociallıq tarmaqlarda islenetuǵın zorlıq (kiber zorlıq), jas óspirimlerden jınısıy paydalanıw hám usı maqsette Internet arqalı jas óspirim shaxstıń isenimine erisiw (onlayn gruming) ushın nızamshılıqta juwapkershilik belgilew;

(b) Shańaraq hám hayal-qızlar komiteti, Ishki isler ministrligi hám Ádillik ministrligi – zorlıq jaǵdayların islegen shaxslar (agressor) menen islesiw sistemasın jetilistiriw, sonıń ishinde, bul processte shańaraq hám hayal-qızlar mákemeleriniń imkaniyatlarınan paydalanıwdı keńeytiw.

V. Pármannıń orınlanıwın shólkemlestiriw, támiyinlew hám qadaǵalaw
Ózbekstan Milliy teleradiokompaniyası Shańaraq hám hayal-qızlar komiteti, Ǵalaba xabar quralları ushın kontent tayarlaw orayı, Ózbekstan máhálleleri awqamı, Ádillik ministrligi menen birgelikte bir ay múddette usı Pármannıń mazmun-mánisin túsindiriw, sonıń ishinde, shańaraq institutın bekkemlew hám turmıslıq zorlıqtıń aldın alıw máseleleri boyınsha kreativ industriya qánigeleri, bloger hám inflyuenserlerdi tartqan halda mediaónimlerdi tayarlaw boyınsha ilajlar rejesin tastıyıqlasın.
Sudyalar joqarı keńesi hám Ózbekstan máhálleleri associaciyasınıń eki hápte múddette tómendegilerdi názerde tutatuǵın reje-grafikti tastıyıqlap, ámeliyatqa engiziw haqqındaǵı usınısları maqullansın:

(a) hár bir wálayat kesiminde “máhálle jetiligi” menen shańaraqlıq (turmıslıq) zorlıq túsinikleri hám onıń aldın alıwǵa qaratılǵan oqıw seminar sabaqların ótkeriw;

(b) ulıwma orta, orta arnawlı hám kásiplik bilimlendiriw shólkemlerinde sud hám huqıq qorǵaw uyımları veteranlarınıń qatnasıwında hayal-qızlar hám balalardıń huqıqların támiyinlew, olardıń jámiyettegi ornın arttırıw boyınsha jaslar menen ushırasıwlar ótkeriw.

Hayal-qızlar hám balalardıń huqıqların qorǵawdı kúsheytiw jáne olarǵa bolǵan basım hám zorlıq jaǵdaylarınıń aldın alıw boyınsha “jol kartası” qosımshaǵa muwapıq tastıyıqlansın.
Usı Pármannıń orınlanıwın nátiyjeli shólkemlestiriwge juwapker hám jeke juwapker etip Bas ministrdiń orınbasarı – Shańaraq hám hayal-qızlar komitetiniń baslıǵı Z.B. Mahkamova, Bas prokuror N.T. Ywldoshev hám ishki isler ministri A.A. Tashpulatov belgilensin.
Pármannıń orınlanıwın dodalap barıw, orınlaw ushın juwapker uyımlardıń jumısın muwapıqlastırıw hám qadaǵalaw Ózbekstan Respublikasınıń Bas ministri A.N.Aripovqa hám Ózbekstan Respublikası Prezidenti Administraciyası basshısınıń sud sistemasın reformalaw boyınsha orınbasarı N.J.Xakimovaǵa júklensin.

Wzbekiston Respublikasi Prezidenti

Sh. Mirziyoev