Shıǵındı qutıları jámiyetlik turmısta úlken áhmiyetke iye bolǵan ápiwayı, biraq zárúr qurallardan biri bolıp esaplanadı. Olar qorshaǵan ortalıqtı taza saqlaw, sanitariyalıq jaǵdaydı jaqsılaw hám xalıqtıń salamatlıǵın qorǵawda úlken orın iyeleydi.
Shıǵındı qutılarınan durıs paydalanıw xalıqtıń ekologiyalıq mádeniyatın arttıradı. Hár bir insan shıǵındısın belgilengen orınǵa taslawǵa ádetlense, jámiyette tazalıqqa bolǵan juwapkershilik kúsheyedi.
Shıǵındı qutıları kim tárepinen hám qanday tártipte ornatıladı?
Ekologiya hám klimat ózgeriwi komiteti janındaǵı Shıǵındılardı basqarıw hám cirkulyar ekonomikanı rawajlandırıw agentliginiń maǵlıwmatlarına bola, mámleketimizde aymaqlardıń tazalıǵın saqlaw hám shıǵındılardı tártipli jaylastırıw hám jıynaw maqsetinde arnawlı shıǵındı qutıların (urnalar) ornatıw boyınsha anıq normalar belgilengen.
Ámeldegi tártipke tiykarlanıp, kóp kvartiralı turaq jaylarǵa turaq jay múlk iyeleri shirketleri yamasa basqarıw shólkemleri tárepinen hár bir kvartiralardıń ulıwma kiriw jolına birewden, shólkemler hám sawda obektlerine, yuridikalıq tárepler, shólkemler hám uyımlardıń múlk iyeleri yamasa ijarashıları tárepinen imaratqa kiriw hám shıǵıw jollarında 1-2 qutıdan ornatılıwı kerek.
Bazarlar hákimshiligi yamasa sawda jumısı menen shuǵıllanıwshı isbilermenlik subektleri tárepinen hár 250 m2 maydan ushın birewden, sawda dúkánlarınıń qatarı boylap bolsa hár 10 metr aralıqta birewden urna jaylastırıladı.
Medicina mákemelerinde olardı balansta saqlawshı medicina mákemeleriniń administraciyaları tárepinen háwli aymaǵınıń hár 700 m2 maydanında birewden, tiykarǵı alleyalarda bolsa hár 10 metr aralıqta birewden ornatıladı.
Bunnan tısqarı, “Tashkent metropoliteni” mámleketlik unitar kárxanası, tunnellerde rayonlıq hám qalalıq abadanlastırıw basqarmaları tárepinen hár bir kiriw hám shıǵıw ornında ekewden, ǵalabalıq kósheler hám ulıwma paydalanıwdaǵı aymaqlarda Rayonlıq hám qalalıq abadanlastırıw basqarmaları tárepinen hár 50 metrde, adam az jerlerde bolsa hár 100 metrden aspaǵan aralıqta 1-2 shıǵındı qutıları qoyıladı.
Jámiyetlik transport bándirgilerinde usı shólkemlerdi balansta saqlawshı shólkemler tárepinen hár bir bándirgide 1-2 ewden, trotuarlar, magistral kóshelerdiń piyadalar jolı boylap hám kópirlerde hákimlikler janındaǵı rayonlıq-qalalıq basqarmalar tárepinen hár 50 yamasa 100 metrden aspaǵan aralıqta háreket kópliginen kelip shıǵıp, birewden shıǵındı qutısı bolıwı kerek.
Jámiyetlik jolawshı transportı jáne temir jol bándirgisi aymaqlarında balansta saqlawshılar yamasa transport shólkemleri tárepinen hár bir bándirgide 1-2 shıǵındı qutısı qoyıladı. Bunnan tısqarı, waqtınsha sawda dúkánları, kóshpeli shaqapsha yamasa dúkánshalarǵa tutas aymaqlarda xojalıq júrgiziwshi subektler tárepinen hár 5 metr radiusqa shekemgi aralıqta birewden, shegiw ushın ajıratılǵan arnawlı orınlarda olardı balansta saqlawshı shólkemler tárepinen 1-2 arnawlı qutı jaylastırıladı.
Dem alıw baǵları, qıyaban hám alleyalarda olardı balansta saqlawshı shólkemler tárepinen bir-birinen 40 metrden uzaq bolmaǵan aralıqta ornatılıp, eger obekt maydanı úlken bolsa, hár 800 m2 ushın keminde 1 qutı tuwra keliwi kerek.
Toqtaw orınları hám plyajlarda olardı balansta saqlawshı shólkemler tárepinen avtomobiller turatuǵın orınlarǵa kiriwde 1-2 dana, dem alıw hám plyaj zonalarında bolsa suw jaǵasınan 15 metr, jasıl eginlerden 3-5 metr uzaqlıqta, yaǵnıy hár 800 m2 ǵa 1 danadan kóteriw mexanizmli yamasa olardı bosatıw ushın almastırılatuǵın sheleklerge iye bolǵan kóshpeli shıǵındı qutıları ornatılıwı shárt.
Maǵlıwmat ornında aytıp ótiw kerek, shıǵındı qutıları tolıp ketpewi, sutkasına keminde bir márte shıǵarılıwı hám tazalanıwı kerek.
Shıǵındı qutıları paydalanıw ushın qolaylı bolǵan orında ornatılıwı, piyadalar, mayıplıǵı bolǵan shaxslar hám balalar arbashaları jáne velosipedlerdiń háreketleniwine kesent etpewi, barlıq sanitariyalıq qaǵıydalar, normalar hám gigienalıq normativlerge muwapıq taza hám saz jaǵdayda saqlanıwı kerek. Shıǵındı qutılarınan durıs paydalanıw bolsa hámme ushın teńdey juwapkershilik bolıp esaplanadı.

Muhayyo Toshqoraeva, ÓzA