Ózbekstan Respublikası Konstituciyasında mámleketimiz sociallıq mámleket ekeni ayrıqsha atap ótilgen. Bul, eń aldı menen hár bir puqaranıń, sonıń ishinde, mayıplıǵı bolǵan insanlardıń huqıqların hám imkaniyatların qorǵaw, olar ushın múnásip sharayat jaratıw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan biri ekenin ańlatadı.

Sońǵı jıllarda mámleketimizde sociallıq qorǵaw sisteması túp-tiykarınan reformalanıp, Prezidentimizdiń baslaması menen insan qádirin ulıǵlaw, xalıqtıń járdemge mútáj qatlamların qollap-quwatlaw, sonıń ishinde, mayıplıǵı bolǵan balalar ushın barlıq tarawlarda, ásirese, bilimlendiriw sistemasında keń imkaniyatlar jaratılmaqta.
– Inklyuziv bilimlendiriw sisteması mayıplıǵı bolǵan balalardıń basqa qatarları arasında ulıwma bilimlendiriw procesinde qatnasıwın támiyinleydi. Bul tek ǵana bilimlendiriwdegi teńlik emes, al olardıń jámiyetke beyimlesiwin, keleshekte erkin turmıs keshiriw imkaniyatın da keńeytedi, – deydi Prezident janındaǵı Sociallık qorǵaw milliy agentligi Qaraqalpaqstan Respublikası basqarmasınıń bas qánigesi Gúlsara Abibullaeva.
Respublikamızda bul baǵdarda ámelge asırılıp atırǵan jumıslardıń nátiyjesinde, jámi 118 mektepte 208 inklyuziv klasslar shólkemlestirilgen. Bul klasslarda 261 mayıplıǵı bolǵan bala óz qatarları menen birge bilim almaqta.
Balalar bilimlendiriwge Sociallıq qorǵaw milliy agentliginiń Qaraqalpaqstan Respublikası basqarması janındaǵı Psixologiyalıq-medicinalıq-pedagogikalıq komissiya (PMPK) juwmaǵına tiykarlanıp jollama arqalı qabıl etiledi. Komissiya balanıń ruwxıy, fizikalıq hám intellektuallıq jaǵdayın úyrenip, onıń imkaniyatlarına sáykes bilimlendiriw formasın belgileydi.
Bala ómirindegi usınday ózgeristi, yaǵnıy inklyuziv bilimlendiriwdiń turmıslıq áhmiyetin Nókis qalasında jasaytuǵın 10 jasar Sırajatdin Purxanatdinovtıń mısalında da ayqın kóriwimiz múmkin.
Ol 2015-jılı tuwılǵan. 7 jasqa shekem Nókis qalasındaǵı «Imkan» reabilitaciyalıq orayında kóp tarmaqlı mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkeminde tárbiyalanǵan. Soń, 7-8 jasında uzaq waqıt emlengenligi sebepli mektepke barmaǵan.
Al, 2024-2025-oqıw jılınan baslap Psixologiyalıq-medicinalıq-pedagogikalıq komissiyanıń juwmaǵına tiykarlanıp Nókis qalasındaǵı 51-sanlı ulıwma bilim beriw mektebiniń 2-klasında inklyuziv bilimlendiriw tiykarında oqıwdı basladı.
Tayanısh-háreket aǵzalarında nuqsanı bolıwına qaramastan, Sırajatdin óz qatarları menen birge oqıwdı, úyreniwdi hám jańa doslar arttırıwdı oǵada jaqsı kóredi. Onıń muǵallimleriniń atap ótiwinshe, bala júdá belsendi, oqıwǵa qızıǵıwshań hám jámiyetke beyimlesip atır.
– Sırajatdin mektepke kelgennen keyin ózgerdi. Burın ol tartınshaq edi, házir bolsa klassta eń belsendi oqıwshı, qosıq yadlaydı, súwret saladı. Onıń kózlerinde isenim payda bolǵan, – deydi onıń klass basshısı.
Sırajatdinniń ózi bolsa Prezident penen ushırasıp, oǵan minnetdarshılıǵın aytıwdı árman etedi.
– Men jaqsı oqıp, úlken adam bolaman. Prezidentke raxmet aytaman, sebebi ol maǵan oqıw imkaniyatın bergen, – deydi ol shın júrekten kúlimsirep.
Bunday balalardıń ármanı, umtılısı hám jámiyettegi belsendiligi inklyuziv bilimlendiriwdiń haqıyqıy nátiyjesin kórsetedi.
Shınında da, inklyuziv ortalıq – hámmeni birlestiretuǵın mákan.
Inklyuziv bilimlendiriw búgin jámiyettiń ruwxıy rawajlanıwın sáwlelendiredi. Hár bir bala qanday jaǵdayda bolıwına qaramastan, bilim alıw, dos arttırıw hám óz qábiletin kórsetiw huqıqına iye.
Mámleketimiz tárepinen bilimlendiriw mákemelerinde ayrıqsha sharayatlar jaratılmaqta. Atap aytqanda, panduslar, arnawlı úskeneler, individual oqıw rejeleri, logoped hám defektologlardıń xızmetleri jolǵa qoyılmaqta.
Sociallıq qorǵaw milliy agentligi, Mektepke shekemgi hám mektep bilimlendiriwi ministrligi hám jergilikli hákimlikler menen birgelikte bul baǵdardaǵı jumıslar izshil dawam ettirilmekte.
Inklyuziv bilimlendiriw – tek ǵana mayıplıǵı bolǵan balalardı mektepke jaylastırıw emes, al jámiyettiń sanasın ózgertiw procesi bolıp esaplanadı. Hár bir balaǵa mehir menen qatnasta bolıw, onıń qábiletine iseniw hám imkaniyat jaratıw – haqıyqıy insanıylıq belgisi bolıp esaplanadı.
Usınday baslamalar sebepli júzlegen balanıń turmısında unamlı ózgerisler júz bermekte. Olar jámiyettiń belsendi aǵzaları sıpatında ósip atır – bul mámleketimizdegi sociallıq reformalardıń eń úlken jetiskenligi bolıp esaplanadı.

Á.Jiyemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.