Zamanagóy dúnyanıń siyasiy hám qáwipsizlik arxitekturası qanday boladı?

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoev Ázerbayjannıń Gabala qalasında bolıp ótken Túrkiy mámleketler shólkemi sammitindegi shıǵıp sóylegen sózinde siyasiy ideyalardı, úlken baslamalardı alǵa qoydı.
Búgingi dúnyada eń ullı, eń áhmiyetli, eń áziz sóz, sezim bul – tınıshlıq bolsa kerek.
Urıs dúnyanıń qay jerinde bolıwına qaramastan pútkil insaniyatqa qáwip tuwdıradı, qáweter oyatadı, mámleketlerdiń turaqlı ekonomikasına unamsız tásir kórsetedi.
Urıslarǵa biypárwa qarap bolmaydı. Ol tap toǵay órtlerindey tez tarqalıwı hesh gáp emes. Buǵan tariyxta mısallar oǵada kóp.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń Ázerbayjan Respublikası Prezidenti Ilham Álievke múnásibeti menen aytqan mına sózlerine itibarıńızdı qaratpaqshıman: “Siziń isenimli siyasiy erk-ıqrarıńız sebepli Armeniya menen qol qoyılǵan Tınıshlıq deklaraciyası Túrkiy mámleketlerdiń de ulıwma jeńisi bolıp esaplanadı…”.
Túrkiy mámleketlerdiń ulıwma jeńisi… Meniń pikirimshe, sammitte jańlaǵan bul shaqırıq, tán alıw tiykarında úlken máni jámlengen. Bul ideyada tariyx bar, keleshek bar, búgin bar. Bul ideya túrkiy xalıqlardıń táǵdirles ekenligin bildiredi. Birlesiw zárúrligin sáwlelendiredi.
Prezidentimizdiń shıǵıp sóylegen sózinde alǵa qoyılǵan “Ádalatlı dúnya tártibin qáliplestiriw” ideyası da oǵada áhmiyetli. Eger ádalatlı dúnya tártibine ámel etilgende, urıslar álle qashan tamam bolǵan bolar edi. Bul baǵdarda dúnyanıń qúdiretli mámleketleri usı principke ámel etiwi oǵada áhmiyetli.
Dúnyada júz berip atırǵan waqıya-hádiyseler ayrıqsha alınǵan bir mámleket strategiyalıq sheriklersiz rawajlana almaytuǵının, tınıshlıǵın saqlay almaytuǵının kórsetpekte.
Prezidentimizdiń shıǵıp sóylegen sózinde durıs atap ótilgenindey, Túrkiy mámleketler arasındaǵı strategiyalıq sheriklik, máńgi tınıshlıq hám tuwısqanlıq haqqındaǵı shártnamaǵa tezirek qol qoyıw zárúr.
Dúnyada júz berip atırǵan kelispewshilikler bizdi búgin mine usınday qatań qararlar qabıl etiwge shaqırmaqta.
Túrkiy mámleketler shólkemi qısqa waqıt ishinde rawajlanıp, álleqashan abıraylı xalıqaralıq strukturalar qatarınan orın aldı. Endi náwbet, óz-ózinen geosiyasiy ózgerisler júz berip atırǵan hám qáwipsizlikke qáwipler artıp baratırǵan búgingi jaǵdayda strategiyalıq sheriklik máselesine ayrıqsha itibar qaratıwǵa jetti. Túrkiy mámleketler shólkeminiń jumısında Ózbekstan Prezidenti alǵa qoyǵan baslamalar xalıqaralıq jámiyetshilik hám ekspertler tárepinen de joqarı bahalanbaqta.
Prezidentimiz sırtqı siyasatta ámeliy jumıslarǵa ótiw, imkaniyatlardı tolıq iske qosıw, birgelikte rawajlanıw, birgelikte tınıshlıqtı saqlaw, pikirleslik hám awızbirshiliktiń áhmiyetli ekenin bárqulla atap ótedi.
Búgin dúnyada júz berip atırǵan qáwip-qáterler jáne bir márte insaniyattı ilimge qaytıw zárúrligin kórsetpekte.
Qúdiretli ilim-pánsiz rawajlanıp ta, tınıshlıqtı saqlap qalıwǵa da bolmaydı.
Prezidentimiz sammittegi shıǵıp sóylegen sózinde “Jawızlıqqa qarsı – aǵartıwshılıq” principi tiykarında ilim hám bilimlendiriw tarawındaǵı birge islesiwdi jańa basqıshqa kóteriw áhmiyetli ekenligin atap ótti.
Búgin Túrkiy mámleketler shólkemine aǵza mámleketler arasında ilim tarawındaǵı birge islesiw máselesi úlken áhmiyetke iye bolmaqta. Ilimdegi baylanıslardı búgingi jaǵdayda qaldırıwǵa bolmaydı. Biz álle qashan ámeliy jumıslarǵa ótiwimiz kerek edi. Prezidentimizdiń shıǵıp sóylegen sózindegi tómendegi pikir bul baǵdarda áhmiyetli qádem taslanǵanın kórsetedi:
“Ózbekstan 2025-2026-jıllarda 100 den aslam universitetlerdi óz ishine alǵan Túrkiy universitetler awqamına basshılıq etedi. Kelesi hápte Awqam Bas Assambleyası Tashkent qalasında bolıp ótedi”.
Bul baǵdarda bizge de úlken juwapkershilik júklenbekte. Meniń pikirimshe, qanshelli birlessek, sonshelli qúdiretli bolamız. Kimgedur qáwip salıw ushın emes, al bir-birimizdi qorǵaw ushın imkaniyat jaratıladı.
Prezidentimiz sammittegi shıǵıp sóylegen sózinde atap ótkenindey, biziń tamırlarımız bir, tariyxımız bir, ótmishimiz bir. Bul haqıyqattı jaslardıń sanasına sińdiriw búgingi kúnniń eń áhmiyetli wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı.
2026-jılı Túrkiy dúnyadaǵı ullı shayır hám oyshıllar – Áliysher Nawayınıń tuwılǵan kúniniń 585 jıllıǵı hám ullı ázerbayjan shayırı Nizamiy Gánjawiydiń 885 jıllıǵı keńnen belgilenedi.
Prezidentimiz shıǵıp sóylegen sózinde “Nizamiy Gánjawiy hám Áliysher Nawayı dóretiwshiligi – Túrkiy dúnyanıń ruwxıy turmısı” atamasında xalıqaralıq ilimiy konferenciya ótkeriwdi usınıs etti.
Jańa Ózbekstan dúnya kóleminde óz ornına hám sózine iye bolıp atırǵanı hár birimizge maqtanısh baǵıshlaydı.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevtiń uzaqtı kóre alıw siyasatı Watanımızdıń abırayın barǵan sayın joqarılatpaqta, elimizdiń tınıshlıǵın bekkemlemekte…
Rustam XALMURODOV,
Samarqand mámleketlik universiteti rektorı,
Ózbekstan Respublikası ilim ǵayratkeri,
Oliy Majlis Senatınıń aǵzası.