Watan ushın, millet ushın, xalıq ushın!

Xalıq hám jámiyettiń tınıshlıǵı, abadanlıǵı menen baylanıslı hár qanday máselege úlken yamasa kishi, dep qaraw kerek emes. Bunday kózqaras itibarsızlıq, “erteń-arǵı qúni kóremen” sıyaqlı itibarsızlıqtı keltirip shıǵaradı. Aytayıq, basshı ushın kishi kóringen mashqala múrájat penen kelgen puqara ushın “ómir-ólim” máselesi bolıwı múmkin. Hár bir insannıń jumısında, turmısında ózine jarasa mashqalaları bar. Onı awızbirshilikli túrde sheshiw talap etiledi.
Prezidentimizdiń atap ótkenindey, hár bir hákim aymaǵındaǵı, ministrler bolsa tarmaǵındaǵı imkaniyatlar menen qáwip-qáterlerdi aldınnan bilip, proaktiv, yaǵnıy tapsırma kútpey, ózi baslama kórsetip islewge ótiwi shárt. Eń áhmiyetlisi, xalıq hám biznes penen qarım-qatnastı jáne de kúsheytip, olar sorap atırǵan máselelerdi tez-tez sheship beriw basshılardıń tiykarǵı wazıypası bolıwı zárúr. Haqıyqatında da, óz jumısına shın kewilden qatnas jasaytuǵın hár qanday basshı aymaǵındaǵı mashqalalardı joqarıdan tapsırma kútip otırmastan, saplastırıw jolların izlewi kerek. Álbette, bárinen burın, oǵan qálew, tilek hám juwapkershilikti seziw kerek.
Tallawımız boyınsha sońǵı waqıtları múrájat etiwshilerdiń sanı biraz azaydı. Demek, insanlardıń jaqsı jasawına, turmıstan razı bolıwına qol-qanat bolıp atırmız. Álbette, elimizde bolıp atırǵan jańalıqlar xalqımızdı da quwandırmaqta.
Imkaniyat óz-ózinen jaratılmaydı
Nókis – jańa imkaniyatlar, jańa brendler, jańa jumıs orınları, zamanagóy medicina hám bilimlendiriw dárgaylarına bay qala. Prezidentimizdiń baslaması menen ámelge asırılıp atırǵan iri investiciyalıq joybarlar, xalıqaralıq birge islesiw baǵdarlamaları, sociallıq obektlerdiń qurılısı – bulardıń barlıǵı insan qádirin ulıǵlaw, onıń turmısın jaqsılawǵa xızmet etpekte. Usı mánide, Nókisti Qaraqalpaqstandaǵı reformalar orayı, transformaciya hám rawajlanıwdıń real kórinisi, desek asıra aytqan bolmaymız.
Álbette, hár bir reformanıń tiykarında insan qádiri turadı. Insan qádiri bolsa, bárinen burın, onıń jeke úyine, óz baspanasına iye bolıwı menen ólshenedi. Sonıń ushın da turaq jay máselesine ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Nókis qalasında 3389 kvartiralı 63 kóp qabatlı turaq jaydıń qurılısı názerde tutılǵan. Usı kúnge shekem qaladaǵı Qumbız awıl hám Gúlzar máhállelerinde 84 kvartiralı 2 turaq jay paydalanıwǵa tapsırıldı. Endi bolsa itibar Nókis-Shımbay gúzarı átirapına qaratılmaqta.
Qurılıs jumıslarına xalıqaralıq investorlar, sonıń ishinde, Qıtay kompaniyaları da tartılǵan. Olardıń qatnasıwında 10 turaq jaydıń qurılısı rejelestirilgen bolıp, búgingi kúnde 5 obektte jumıs qızǵın dawam etpekte.
Sonıń menen birge, xalıqtıń turaq jaylarınıń jaǵdayın jaqsılaw, eskirgen imaratlardı ońlaw hám rekonstrukciyalaw jumısları da keń kólemde ámelge asırılmaqta. Nókis qalasında 2926 turaq jay ońlaw maqsetinde qamtıp alınǵan. Sonnan búgingi kúnge shekem 824 turaq jay ońlanıp berildi, 448 iniń tóbesine jańa shifer qaplamalar ornatıldı. 32 turaq jay bolsa pútkilley qayta qurıldı.
Nókis qalasında qurılıs obektleriniń sanı artıp baratırǵan búgingi sharayatta, olardı sapalı materiallar menen támiyinlew máselesi de úlken áhmiyetke iye bolmaqta. Endi bul talaptı sırttan emes, al jergilikli imkaniyatlar esabınan qanaatlandırıw múmkin. Máselen, qurılıs sanaatı ushın strategiyalıq áhmiyetke iye jańa kárxana – bazalt shiyki zatı tiykarında ıssılıq saqlawshı materiallar islep shıǵaratuǵın zavod jumıs basladı. Joybar sheńberinde jılına 40 mıń tonna ónim islep shıǵarıw názerde tutılǵan.
Bul sanaat maydanı ushın 677 milliard sumnan aslam investiciya kirgizildi. Bazalt tiykarındaǵı materiallar ıssılıqtı jaqsı saqlawı, ekologiyalıq tazalıǵı hám turaqlılıǵı menen áhmiyetli. Sonlıqtan, olar tek ǵana turaq jaylar emes, al iri sanaat obektleriniń qurılısında da keńnen qollanılıwı kútilmekte. Nátiyjede 300 jumıs ornı jaratıldı hám iyul ayınan islep shıǵarılǵan ónimler Ázerbayjanǵa eksport etile basladı.
Qaraqalpaqstan quyashlı kúnleriniń kópligi menen taza energiya islep shıǵarıw ushın qolaylı aymaq. Endi bul abzallıq óndiriske aylanbaqta. Nókis qalasında quyash panellerin islep shıǵaratuǵın birinshi zavod – “Nókis elektroapparat” birgeliktegi kárxanası jılına 150 megavatt quwatlılıqqa iye quyash paneller islep shıǵarmaqta. Óndiris Qıtay úskeneleri hám Qubla Koreya texnologiyası tiykarında shólkemlestirilgen. Házirgi waqıtta 30 dan aslam qánige jumıs islemekte. Jaqın keleshekte olardıń sanı 150 ge jetedi. Itibarlı tárepi sonda, quyash panellerin islep shıǵarıw Ózbekstanda birinshi bolıp Qaraqalpaqstanda jolǵa qoyılmaqta.
Iri biznes hám turizm orayı
Nókis endi tek ǵana hákimshilik hám mádeniy oray emes, al iri biznes hám turizm ornına aylanbaqta. Bir ǵana mısal, qalamız orayında qurılısı baslanǵan zamanagóy kongress-xoll kompleksi 78 million dollarlıq investiciya tiykarında qurılmaqta. Bul joybar tek ǵana zamanagóy arxitektura emes, al qala infrastrukturasın pútkilley jańa basqıshqa alıp shıǵatuǵın ideyalardıń biri bolıp esaplanadı.
Qalamızda xızmet kórsetiw tarawın jańa basqıshqa alıp shıǵatuǵın jáne bir iri joybar – “Karakalpak Palace Premium” miymanxanasınıń qurılısı baslandı. Bul Qaraqalpaqstandaǵı birinshi bes juldızlı miymanxana bolıp, ol tek ǵana watanlaslarımız emes, al xalıqaralıq turistler hám investorlar ushın da joqarı dárejedegi servisti usınadı.
Iri servis joybarlarınan jáne biri “Eko bazar” kompleksi bolıp esaplanadı. 3 gektar maydanda qurılǵan bul bazarda 148 sawda ornı shólkemlestiriliwi belgilengen bolıp, 130 milliard sumnan aslam qarjı ajıratıldı. Onda 225 puqara turaqlı hám máwsimlik jumıs penen támiyinleniwi názerde tutılǵan.
“Long Water” juwapkershiligi sheklengen jámiyeti tárepinen bahası 1,5 million AQSh dolları muǵdarında tikkeley sırt el investiciyası esabınan “SHILPIQ” brendi joybarı ámelge asırılıp, bazarlar qadaqlanǵan sapalı suw menen támiyinlenbekte. Bul joybardıń ámelge asırılıwı nátiyjesinde 50 ge shamalas jumıs ornı jaratıldı.
Búgingi kúnde Qaraqalpaqstanda burın bolmaǵan baǵdarlar da payda bolmaqta. Máselen, birinshi márte Nókis qalasında zamanagóy standartlarǵa juwap beretuǵın “Monte” muzqaymaqların islep shıǵarıw kárxanası iske túsirildi. “Yuventa Nukus” juwapkershiligi sheklengen jámiyeti tárepinen ámelge asırılıp atırǵan bul joybar tiykarında bazarlardı sapalı sút ónimleri menen támiyinlewge erisilip, 40 qa shamalas jumıs ornı jaratıldı.
Júreklerimizge jaqın tema
Jaslar teması júregime jaqın. Sebebi, olar eldiń keleshegi. Baslama hám ideyalarǵa bay búgingi áwlad wákilleri. Sonıń ushın, olar menen sáwbetlesip, pikirleri menen qızıǵaman.
Búgingi kúnde Prezidentimizdiń itibarı hám jankúyerligi sebepli, ásirese, qaraqalpaqstanlı jaslar joqarı bilimlendiriw mákemelerinde bilim alıwında qosımsha kvotalar beriliwi, “Jaslar dápteri”ndegi studentlerge kontrakt pullarınıń tólep beriliwi ájayıp isler…
Awa, házirgi waqıtta kóz kórip, qulaq esitpegen jańalıqlardıń tek ǵana gúwası emes, al qatnasıwshısı bolmaqtamız. Hár qádemde qurılıs hám abadanlastırıw jumısları háwij alǵan. Máselen, Nókis qalasında Bilimlendiriwdi bahalaw agentliginiń 1000 orınlıq jańa imaratı paydalanıwǵa tapsırıldı. 18,3 milliard sum qarjı esabınan qurılǵan bul imaratta abiturientler ushın milliy hám xalıqaralıq test sınaqların joqarı standartlarda shólkemlestiriw imkaniyatı jaratılǵan.
Sonday-aq, sanlı texnologiyalar tarawında jetik kadrlar tayarlaw maqsetinde shólkemlestirilgen Al-Xorezmiy atındaǵı qánigelestirilgen mekteptiń Nókis filialı da jumıs basladı. 61 milliard sumlıq mámleketlik investiciya esabınan qurılǵan bul bilimlendiriw ornında IT tarawı boyınsha tereń bilim beriw ushın barlıq sharayatlar jaratılǵan.
Prezidentimizdiń baslaması hám tapsırmaları tiykarında Qaraqalpaqstanda sport tarawın rawajlandırıw, jaslar ushın zamanagóy sharayat jaratıw jolında ámeliy jumıslar islenbekte. Sonıń ishinde, ulıwma bahası 13 milliard sumnan aslam qarjı tiykarında gúres sheberligi mektebiniń qurılısı alıp barılmaqta. Mektep quramında 150 orınlıq jataqxana, standart sport zalı, stadion hám asxana boladı. Búgingi kúnde bul qurılıstıń 94 procenti juwmaqlanǵan. Sonday-aq, 79,8 milliard sum qarjı qaratılǵan gimnastika orayınıń qurılısı baslanǵan. Joybar Prezident qararı tiykarında ámelge asırılmaqta. Paydalanıwǵa tapsırılǵannan soń gimnastika sport túrlerin rawajlandırıwda úlken áhmiyetke iye imarat bolıwı kútilmekte.
Jaqında bolsa boks sheberligi mektebiniń jańa imaratı paydalanıwǵa tapsırıldı. 3,1 milliard sum investiciya tiykarında qurılǵan imarat jas sportshılar ushın zamanagóy imkaniyatqa iye.
Mámleketimizde jaslardıń potencialın júzege shıǵarıw, olardı salamat hám bárkamal etip tárbiyalawǵa qaratılǵan reformalar qatarında xalıqtıń salamatlıǵın bekkemlew de tiykarǵı baǵdarǵa aylanbaqta.
Ózine tán mádeniy orın
Qala orayında boy tiklegen ashıq amfiteatr tek ǵana jańa infrastrukturalıq joybar bolıp qalmastan, al nókisliler, atap aytqanda, jaslar ushın mádeniy hám sociallıq belsendiliktiń jańa orayına aylanbaqta. Bul jerde koncertler, teatr tamashaları, ashıq sóylesiwler, bayram ilajların ótkeriw múmkin ekenligi bolsa qala xalqı ushın jáne bir zamanagóy imkaniyat esaplanadı.
Bunı ayqın dálilleytuǵın mısallardan biri Nókis qalasındaǵı “Aq qus” kompleksinde boy tiklegen, dúnyadaǵı eń úlken qara úy (otaw) esaplanadı. 40,5 metr diametr hám 22 metr biyiklikke iye bul úlken imarat 2024-jılı 22-avgust kúni Ginnestiń rekordlar kitabına rásmiy túrde kirgizildi. Bul tek ǵana Qaraqalpaqstan emes, al pútkil Ózbekstannıń mádeniy potencialı hám arxitekturalıq imkaniyatların dúnyaǵa tanıtqan waqıya boldı, dep aytıw múmkin.
Xalıq ushın, keleshek ushın
Nókiste ámelge asırılıp atırǵan hár bir joybar – bul xalıq ushın, onıń keleshegi ushın. Bul mámleket basshısınıń elimizdiń rawajlanıwına, adamlardıń turmısına qaratıp atırǵan itibarınıń ámeliy kórinisi. Ásirese, sońǵı jılları qala kóshelerinde sońǵı zamanagóy imaratlar, kóp qabatlı jaylar qurılıp, kózdi quwandıratuǵın dárejede ózgerislerge bet burmaqta. Qala xalqınıń sanı da jıldan-jılǵa kóbeyip, mámleketimiz basshısınıń táriypi menen aytqanda Ózbekstannıń ekinshi paytaxtı kúnnen-kúnge shıray ashıp, keńeyip barmaqta. Búgingi kúnde qalamızda 350 mıńnan aslam xalıq 71 mákan puqaralar jıyınında jasaydı.
Barlıq máseleler áste-aqırın, basqıshpa-basqısh óz sheshimin tawıp atır. Qalamızdıń derlik barlıq kóshelerine asfalt tóselip atır. Aldınları asfalt jollar máselesi 10-15-jıllar dawamında tolıq sheshilmey qalatuǵın edi. Sol sheshilmey qalǵan qalamızdaǵı jol máselesindegi mashqalalar sońǵı jıllarda saplastırılıp atır.
Bunnan tısqarı, aymaqlıq baǵdarlama sheńberinde 2025-jılı ulıwma bahası 2,3 trillion sum bolǵan 107 joybardıń iske qosılıwı hám 2 471 jańa jumıs ornın jaratıw rejelestirilgen. Sonnan búgingi kúnde bahası 806,3 milliard sum bolǵan 48 joybar iske qosıldı hám 561 jańa jumıs ornı jaratıldı.
Búgingi kúnde kámbaǵallıqtan shıǵarılǵan shańaraqlar 585 ti, xalıqtıń sanı 2052 adamdı quraydı. 2025-jıldıń 1-yanvarına shekem kámbaǵal shańaraqlar 6,6 mıń shańaraq, kámbaǵallıq dárejesi 8,7 procentti quraǵan bolsa, 2025-jıldıń 1-iyul jaǵdayına bola, kámbaǵal shańaraqlar 5,4 mıń, kámbaǵallıq dárejesi 6,1 procentti quradı.
Elimizde ata-babalarımız kórmegen búgingidey abadanlastırıw hám dóretiwshilik jumıslarınan xalqımız sheksiz minnetdar. Sońǵı jıllar dawamında ámelge asırılǵan ózgerisler mámleket basshısınıń xalqımızǵa, aymaqqa bolǵan itibarı hám iseniminiń nátiyjesi bolıp esaplanadı. Prezidentimizdiń basshılıǵında alıp barılıp atırǵan keń kólemli reformalar, xalıq ushın jaratılıp atırǵan qolaylıqlar hám insan mápin joqarı qádirlew siyasatı barlıq tarawlarda óz nátiyjesin bermekte.

Abatbay DANIYaROV,
Nókis qalasınıń hákimi.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi