2025-jıl 18-avgust kúni Aq úyde AQSh prezidenti Donald Tramp, Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy hám Evropa jetekshi mámleketleriniń basshıları qatnasıwında Ukraina, qáwipsizlik kepillikleri hám tınıshlıq sóylesiwleriniń perspektivalarına baylanıslı áhmiyetli máseleler dodalandı. Bul ushırasıwdı Tramp “1877-jıldan berli eń áhmiyetli sammit” dep atadı.

ÓzA waqıyalar xronologiyasın usınadı.
Sammit Tramp hám Zelenskiydiń shıǵıwı menen baslandı. Olar eki tárepleme sóylesiwden Aq úydiń dástúriy Oval ofisinde emes, al banket zalında Evropa jetekshileri menen keńeytilgen ushırasıwǵa ótti.
Tramp Zelenskiy menen sóylesiwlerdi “júdá tabıslı” dep atadı hám Rossiya prezidenti Vladimir Putin menen telefon arqalı úsh tárepleme ushırasıwdı dodalaw niyetin bildirdi.
Bunnan soń, janlı efirde kórsetilgen ushırasıwda Germaniya kancleri Fridrix Merc, Franciya prezidenti Emmanuel Makron, Ullı Britaniya bas ministri Kir Starmer, Italiya bas ministri Jorjiya Meloni, Finlyandiya prezidenti Aleksandr Stubb, NATOnıń bas xatkeri Mark Ryutte hám Evropa komissiyası prezidenti Ursula fon der Lyayen qatnastı.
Tramp tınıshlıq kelisiminiń jaqın keleshekte ámelge asıwı múmkin ekenin ayttı: “Putin Ukraina qáwipsizligine kepillik beriwge razı. Bul eń tiykarǵı másele. Endi kim ne menen shuǵıllanatuǵını dodalanıwı kerek”, dedi ol.
Zelenskiy de óz kásiplesi Tramp penen sáwbetti “júdá jaqsı” dep bahaladı hám Ukraina balaları máselesi boyınsha Melaniya Tramptıń Putinge jollaǵan xatı ushın minnetdarshılıq bildirdi. Ol úsh tárepleme ushırasıwda “qáwipsizlik kepillikleri hám gumanitarlıq máseleler dodalanadı” dep atap ótti.
Bunnan soń, Zelenskiy “aymaqlıq máseleler de úsh tárepleme ushırasıwda kóteriledi” dep tastıyıqladı.
NATO bas xatkeri Mark Ryutte Ukraina ushın qáwipsizlik kepilliklerin “eń áhmiyetli másele” sıpatında atap ótip, NATO olardı támiyinlewge tayar ekenin bildirdi. Ursula fon der Lyayen de qáwipsizlik kepillikleriniń NATO Ustavınıń 5-statyasına uqsas bolıwı zárúrligin atap ótti.
Germaniya kancleri Fridrix Merc: “Tınıshlıq jolın Donald Tramp ashtı, biraq keyingi qádemler qıyın boladı”, dedi. Ol “atıspalar toqtatılmay turıp sóylesiwler baslanbaydı” dep qosımsha etti.
Buǵan juwap retinde AQSh prezidenti: “Rossiya hám Ukraina prezidentlerine tikkeley sóylesiw imkaniyatın beriw kerek. Usı jol menen atıspalardı toqtatıw múmkin be, kóriw lazım” ekenin ayttı.
Italiya bas ministri Jorjiya Meloni: “Tramp sebepli Rossiya tárepinen sóylesiwge tayarlıqtı kórdik. Evropalılar Ukraina tárepinde”, dedi.
Franciya prezidenti Emmanuel Makron bolsa: “Keyingi ushırasıw úsh tárepleme bolıwı shárt. Onıń ushın waqtınsha oq atıwlardı toqtatıw, Ukraina armiyasın uzaq jıllarǵa turaqlı qurıw zárúrligin atap ótti”. Sonday-aq, Makron “Tek ǵana Ukraina emes, Evropa ushın da qáwipsizlik kepillikleri zárúr” ekenin qosımsha etti. Ol tórt tárepleme ushırasıw ótkeriwdi usınıs etti.
Tramp bul sammittiń tariyxıy áhmiyetin atap ótip: “Aq úyde bunday iri ushırasıw 1877-jıldan berli bolmaǵanın” málim etti.
Bunnan soń, Finlyandiya prezidenti Aleksandr Stubb: “Biz 1944-jılı sheshim taptıq, házir de tabamız”, dep, Finlyandiyanıń Rossiya menen uzın shegarasın eske aldı. Tramp ashıq sóylesiwlerdi juwmaqlap: “Sheshilmeytuǵın másele joq. Putin de juwap tabıwdı qáleydi. Eger eki tárep qálese, kelisimge erisiwi múmkin. Bálkim kelisim dúzilmes, bálkim dúziler”, dep atap ótti.
Sammittiń sońǵı juwmaǵına bola, Tramp Ukraina ushın “júdá jaqsı qorǵanıw” kepilliklerin beriwdi wáde etti – bul Evropa mámleketleri tárepinen, AQSh penen kelisilgen halda ámelge asırıladı. Sonıń menen birge, Aq úy ushırasıwında Ukrainaǵa uzaq múddetli hám turaqlı áskeriy járdem kórsetiw máselesine ayrıqsha itibar qaratıldı. Bayden administraciyası hám Evropa jetekshileri Kievke hawa qorǵanıwı, artilleriya snaryadları hám ekonomikalıq qollap-quwatlawdı dawam ettiretuǵının tastıyıqladı.
Sonday-aq, sammit qatnasıwshıları Rossiyaǵa qarsı sankciyalar kúsheytiletuǵının, ásirese, áskeriy texnologiyalar hám finanslıq operaciyalarǵa sheklewler qoyılatuǵının málim etti. Bir qatar Evropa mámleketleri Tramp usınıs etken “birgeliktegi qáwipsizlik kepillikleri” formatına qosılıw niyetin bildirdi.
Sammit juwmaqlarına bola, eki tiykarǵı baǵdarda kelisimge erisildi. Birinshisi, áskeriy hám ekonomikalıq jaqtan Ukrainanı qollap-quwatlawdı úzliksiz dawam ettiriw. Ekinshisi, NATO hám eki tárepleme kelisimler arqalı Evropa-AQSh qáwipsizlik birge islesiwin bekkemlew.
Usınıń menen sammit Kiev ushın uzaq múddetli kepillikler boyınsha jańa basqıshtı baslap berdi hám Evropa hám Amerika birgelikte háreket etetuǵının jáne bir márte kórsetti.

ÓzA