Prezident Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında 16-iyun kúni reformalardıń nátiyjeliligi, aymaqlardaǵı jumıslardıń barısı hám xalıqtı qıynap atırǵan máselelerdi tallaw boyınsha videoselektor májilisi ótkerildi.

Májilis basında usı jıldıń bes ayındaǵı ekonomikalıq-sociallıq kórsetkishler atap ótildi. Bul dáwirde sanaat 6,4 procentke ósken, eksport muǵdarı 18 procent, sırt el investiciyaları 46 procentke artqan. Bahası 3 milliard dollarlıq 2 mıń 500 den aslam jańa quwatlıq iske qosılǵan. 2 million 400 mıń adam dáramatlı bolǵan.
Sonıń menen birge, dúnyada túrli kelispewshilikler háwij almaqta, sawda baylanısları hám logistika qıyınlaspaqta. Tınıshlıq, ádillik hám insan qádirin ulıǵlawǵa bolǵan talap hár qashanǵıdan da artıp barmaqta.
Sonıń ushın hákimler hám ministrler imkaniyatlardı durıs bahalap, intakerlik kórsetip islewi, xalıq hám biznes penen qarım-qatnastı jáne de kúsheytip, mashqalalardı tez-tez sheship beriwi zárúr.
Májiliste bul másele aymaqlar hám tarmaqlar kesiminde tallanıp, sistemalı kemshilikler kórsetip ótildi.
Máselen, hár bir rayondaǵı 40 tan aslam shólkemde ortasha 500 xızmetker jumıs isleydi. Biraq ayırım ápiwayı máselelerdi sheshiw ushın da wálayattan, olar bolsa respublikadan ruxsat alıwı kerek. Yamasa, wákilligi hám qarjısı jeterli bolǵan shólkemler ózin «qadaǵalawshı» dep bilip, xalıqtıń awırın jeńil etiw menen shuǵıllanbay atır.
Ministrler, húkimettegi juwapkerler tártip-intizamǵa qatań itibar bermegeni sebepli reformalardıń orınlanıwı sozılıp ketpekte. Sud qararları óz waqtında orınlanbay atırǵanı boyınsha da múrájatlar kóp.
Jıldıń qalǵan dáwirinde 26,5 milliard dollar investiciya kirgiziliwi, 1-sentyabrge shekem 3,3 milliard dollarlıq 35 iri joybar iske qosılıwı názerde tutılǵan.
Jaqında bolıp ótken Tashkent xalıqaralıq investiciya forumında 30,5 milliard dollarlıq sawda hám investiciya shártnamalarına qol qoyıldı. Olar boyınsha da sistemalı jumıs alıp barıw kerek.
Sonlıqtan májiliste atqarıw tártibin bekkemlew, xalıqtıń mashqalaları menen islesiw boyınsha jańa sistema jolǵa qoyılatuǵını belgilendi.
Bunnan bılay atqarıw tártibine Esap palatası juwapker boladı, onıń wákillikleri keńeytiledi. Berilgen qarjılardıń tek ǵana durıs jumsalıwı emes, al ne nátiyje bergeni, xalıqtıń bunnan qanshelli razı bolǵanı da úyreniledi. Palata bul tallawlardan kelip shıǵıp, mámleket basshısına usınıslar kirgizedi. Prezident Administraciyasınıń qadaǵalaw inspekciyası saplastırıladı.
Tashkent qalasında ózin aqlaǵan «Xalıq qadaǵalawı» elektron portalı pútkil respublikamızda iske qosıladı. Bul sistema múrájatlardıń birden-bir platforması boladı hám oǵan barlıq ministrlik, uyım, hákimlikler jalǵanadı.
Keyingi waqıtlarda Xalıq qabıllawxanaları xalıqtıń dártin tıńlap, máselelerdi sheshiwdiń ornına, múrájatlardı mámleketlik shólkemlerge bólistiriwshi dáldalshıǵa aylanıp qalǵan edi. Orınlardaǵı mashqalalar sheshilmegeni ushın sociallıq tarmaqlar arqalı shıǵıwlar kóbeygen.
Prezidentimiz xalıqtıń dárti hám táshwishlerin tıńlap, adamlarǵa sharayat jaratıp beriw basshılardıń tiykarǵı wazıypası ekenin atap ótti.
– Hár bir múrájattıń artında insan táǵdiri, onıń dárti hám úmiti turǵanın umıtpawımız kerek. Xalıqtıń dárti menen jasaw biz ushın minnetleme, – dedi Shavkat Mirziyoev.
Sol sebepli Xalıq qabıllawxanalarınıń quramı pidayı qánigeler menen tolıqtırılatuǵını aytıldı. Endi Xalıq qabıllawxanalarına wálayat hám rayon hákiminiń ózi basshılıq etedi. Olar hár kúni jumısın xalıqtıń dárti hám táshwishlerin tıńlawdan baslaydı. Búgin tuwılǵan mashqalanı keyinge qaldırıwǵa jol qoyılmaydı. Múrájattı basqa uyımǵa jibermey, sol jerdiń ózinde sheshedi. Bunıń ushın rayon hákiminiń wákillikleri keńeytiledi.
Máselen, hákimde rayonlıq shólkemlerdiń shtatın bólistiriw, jaqsı basshını xoshametlew, tómenirekti wazıypasınan bosatıw boyınsha wákillik joq. Hákim de, orınbasarları da kóp waqtın májilis ótkeriwge jumsamaqta.
Tómengi buwındaǵı shtatlar aymaqtıń sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıw maqsetine sáykes emes. Tarmaq shólkemleri kóp jıllıq rejeler baǵdarlamasın islep, baslama kórsetpey atır, kúndelikli tapsırmalar menen áwere.
– Rayonlıq buwın nátiyjeli islemese, joqarıdan qanday tapsırma túsirilse de, gózlengen maqsetlerge erisip bolmaydı, – dedi Prezident.
Mámleketimiz basshısı buǵan qaratılǵan áhmiyetli baslamalardı alǵa qoydı.
Endi rayonlarda qatnas hám basqarıw sisteması da ózgeredi. Bıyıl Surxandárya wálayatında jáne 16 aymaqta – Bektemir, Qońırat, Shımbay, Asaka, Ǵijduvon, Ǵállearal, Yakkabaǵ, Xatirchi, CHortoq, Bulunǵur, Sırdárya, Quva, Shavat, Xazarasp rayonları, Marǵilan hám Yangiywl qalalarında jańasha basqarıw engiziledi.
Yaǵnıy, ekonomika hám qarjı, investiciya, awıl xojalıǵı, bántlik, qurılıs, ekologiya, mádeniyat, shańaraq hám hayal-qızlar, jaslar máseleleri boyınsha 9 mámleketlik uyımnıń rayonlıq bólimi hákimlik sistemasına ótedi. Olardaǵı jámi shtatlardı bólistiriw, jumısqa alıw hám bosatıwdı hákim sheshedi. Rayonlardıń ıqtıyarında qalatuǵın qarjılar dáregi kóbeytiledi.
Endi hákimde 4 orınbasar boladı. Rayon yamasa qalanıń rawajlanıw rejesine qarap, qaysı taraw boyınsha orınbasar bolıwın onıń ózi belgileydi. Hákim orınbasarına anıq wazıypalar júklenip, hár bir wazıypa hám funkciyası qarjısı menen bekkemlenedi.
Hákim hám onıń orınbasarları nátiyjelilik kórsetkishlerin tolıq orınlasa, kelesi jılı aymaqqa beriletuǵın qarjı 10-15 procentke kóbeytiledi. Bolmasa, qarjı kóbeytilmeydi hám juwapker basshı jumıstan ketedi.
Rayonda taraw juwapkerleri hám jetekshi isbilermenlerden ibarat «Reformalar shtabı» dúziledi. Ol arqalı máhálleler kesiminde joybar, infrastruktura, qarjı dáregi, kadrlar máselesin qamtıp alǵan úsh jıllıq baǵdarlama tayarlanadı. Kelesi jıl ushın byudjet, infrastruktura, óndiris, xızmet, investiciya hám bántlik baǵdarlamaları usı tiykarda tastıyıqlanadı.
Bul jańa tájiriybe, nátiyjelerge qarap, kelesi jıldan pútkil respublikamızda jolǵa qoyıladı.
Jáne bir áhmiyetli jańalıq – jumısshı hám tartımlı ortalıq jaratıw ushın 1-avgusttan barlıq wálayat hám rayon hákimliklerinde miynet haqı arttırıladı, xızmetkerlerge jumısına qarap aylıq ústeme hám qosımsha bonus beriledi.
Biraq, ózine júklengen wazıypanı orınlay almaǵanlarǵa shara kóriledi. Áne sonda, hámme tártip hám reje menen islewge úyrenedi.
Májiliste aymaqlarda bántlikti támiyinlew, kámbaǵallıqtı qısqartıw, investiciya hám eksport jáne ortalıqtı jaqsılaw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı. Salıq hákimshiligin jaqsılap, xalıqtıń isbilermenligin hám jumıs ornın jaratıwdı qollap-quwatlaw zárúr ekenligi atap ótildi.
Máhállelerge suw alıp barıp, miywe-ovoщ jetistiriw, zamanagóy agrotexnologiyalar arqalı eksportttı kóbeytiw imkaniyatları kórsetip ótildi. Toǵay hám jaylawlardan sharwashılıqta paydalanıp, gósh hám sút ónimlerin kóbeytiw, azıq-awqat inflyaciyasın tıyım salıw ilajları belgilendi.
Qalalarda jámiyetlik transporttı rawajlandırıw, jol háreketin durıs shólkemlestirip, tıǵılıs hám avtoavariyalardı azaytıwdıń áhmiyeti atap ótildi. Adamlar seyil etetuǵın orınlar, jasıllıq hám balalar maydanshaların kóbeytip, xalıqtı razı etiw talabı qoyıldı.
Májiliste dodalanǵan máseleler boyınsha Bas ministr, húkimet aǵzaları hám hákimler málimleme berdi.

ÓzA