Prezident Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında 7-may kúni medicinanıń baslanǵısh buwını hám qánigelesken mákemelerde xızmetlerdiń sapasın arttırıw, dári-dármaq tutınıwın tártipke salıw hám medicinalıq bilimlendiriwdi jetilistiriw baǵdarındaǵı áhmiyetli wazıypalar boyınsha videoselektor májilisi ótkerildi.

Sońǵı 7 jılda densawlıqtı saqlaw tarawına ajıratılıp atırǵan qarjı 6 esege arttırıldı. Aymaqlardaǵı emlewxanalar materiallıq-texnikalıq jaqtan jańalandı. Burın tek ǵana paytaxtta orınlanǵan 400 den aslam joqarı texnologiyalıq operaciyanı wálayat hám rayonlarda ótkeriwge erisildi. Máhálledegi baslanǵısh buwın menen qánigelesken xızmetlerdi baylanıstıratuǵın sistema jolǵa qoyıldı.
Elimizde hár on mıń xalıqqa 29 shıpaker tuwra keledi. Bul kórsetkish AQSh, Ullı Britaniya, Finlyandiyadaǵı menen birdey, Túrkiya hám Kanadadaǵıdan bolsa kóp. Biraq bizde jumıs nátiyjeliligi, emlew sapası jaqsı emes.
Máselen, máhállede baslanǵısh buwın durıs islemegeni sebepli rayonlarda keselleniw hám olardıń awır aqıbetleri azaymay atır. Juqpalı bolmaǵan kesellikler mámleketimiz ekonomikasına hár jılı 1 milliard dollar átirapında zıyan keltirmekte.
Tez medicinalıq járdemdegi jámi shaqırıwlardıń tórtten biri sozılmalı keselligi bar nawqaslarǵa tuwra kelmekte. Ayırım orınlarda tez járdem poliklinikaday bolıp qalǵan. Wálayatlıq hám rayonlıq emlewxanalarda xızmetkerlerdiń sanı, orınlar, qarjılar durıs bólistirilmegen.

Medicinalıq qamsızlandırıw sistemasın engiziw jıldan-jılǵa sozılıp barmaqta. Náwbet hám xızmetlerdi sanlastırıw da tolıq iske qosılmaǵan.
Bul jumıslarda nemquraydılıqqa jol qoyǵanı ushın densawlıqtı saqlaw ministriniń eki orınbasarı wazıypasınan bosatıldı, jáne birewine eskertiw berildi.
Májiliste tarawdıń baslanǵısh buwının jaqsılaw, keselliklerdiń aldın alıw, medicina xızmetkerleriniń bilimin hám emlewdiń sapasın arttırıw máseleleri dodalandı. Xalıqtıń qamtıp alıwı, keselliklerdiń analizi hám múrájatlar túrinen kelip shıǵıp, jańasha jumıs tártibi belgilendi.
Bárinen burın, baslanǵısh buwın reformalanıp, medicina brigadası hám oǵan biriktirilgen xalıq arasında eki tárepleme shártnama dúziledi. Endi xalıq shańaraqlıq shıpakerdi erkin tańlaydı, bul processke jeke menshik shıpakerler de tartıladı.
Medicinalıq járdemniń kepillengen paketi tastıyıqlanadı hám paket sheńberinde medicinalıq xızmet hám dári-dármaqlar tolıq byudjetten qaplanadı.
Baslanǵısh buwında barlıq shıpaker hám miyirbiykeler tek ǵana tolıq stavkada isleydi. Poliklinikada akusher-ginekologlardıń sanı 2 esege kóbeytiledi. Hár 3 mıń balaǵa birewden pediatr shtatı jańadan qosıladı.
Rayonlardaǵı shıpakerlik punktleri hám shańaraqlıq poliklinikalardıń jumısı qamtıp alıw jaǵınan optimallastırıladı. Oraylıq poliklinika bolsa rayon emlewxanasınıń másláhát-diagnostika bólimine aylandırıladı. Barlıq tar taraw qánigeleri usı jerde jumıs alıp baradı.
Bul poliklinikalarda shańaraqlıq shıpakerdiń bazalıq aylıq miynet haqısı 500 dollar, miyirbiykeniń miynet haqısı 300 dollar ekvivalenti muǵdarında boladı. Olar mamanlıq sertifikatın alsa, jáne sonsha ústeme tólenedi. Eger olar máhállede júrip, sozılmalı nawqaslardı kesellik penen jasaw hám onı basqarıwǵa úyretse, onkologiya, diabet, insult, infarkt sıyaqlı keselliklerdi erte anıqlap, awır asqınıwlardıń aldın alsa, miynet haqısı jáne de artadı. Yaǵnıy, shańaraqlıq shıpakerler 1,5 mıń dollar, miyirbiykeler bolsa 600-800 dollar ekvivalentinde aylıq alatuǵın sistema jaratıladı.
Bul sistema bıyıl 15 rayon hám qalada, kelesi jıldan Samarqand wálayatınıń barlıq aymaqlarında sınaqtan ótkeriledi.
Sonıń menen birge, shańaraqlıq shıpaker hám miyirbiykelerdiń juwapkershiligi de arttırıladı. Máhállede infarkt, insult, analar hám balalardıń erte ólimi, sozılmalı kesellik sebepli arttırılǵan mayıplıq bolsa, ayrıqsha jaǵday esaplanadı.
Mayıplıqtı belgilewde vrachlıq másláhát komissiyaları degen korrupciyalıq sistemadan tolıq waz keshiledi. Bul shańaraqlıq shıpaker rásmiylestirgen hújjet tiykarında medicinalıq-sociallıq ekspertiza komissiyası tárepinen belgilenedi.
Taraw juwapkerleri hám wálayat hákimlerine «Medicinada 90 kúnlik ózgerisler» baǵdarlaması tiykarında emlewxanalarda kútiw orınları hám jollardı tártipke keltiriw, tazalıq hám mádeniyattı arttırıw tapsırması berildi. Bilimlendiriw hám barlıq sociallıq mákemelerde «Taza qollar» baǵdarlaması engizilip, sanitariyalıq-gigienalıq sharayatı jaqsılanatuǵını aytıldı.
Májiliste qánigelestirilgen medicinalıq xızmetler máselesi de tallandı.
Respublikalıq medicina oraylarında byudjet esabınan tek ǵana joqarı texnologiyalı quramalı operaciyalar ótkeriletuǵını belgilendi.
Elektron jollama beriw hám bólistiriw sisteması da túp-tiykarınan ózgeredi. Oǵan kirgizilgen kesellikler dizimi hám birden-bir bazalıq bahası tastıyıqlanadı.
Nawqasqa respublika dárejesinde emleniw ushın berilgen jollama birden-bir elektron maydanǵa jaylastırılıp, onı barlıq mámleketlik hám jeke menshik klinikalar kórip turadı. Olardıń usınısları tiykarında nawqas ózine eń maqul emlewxananı tańlaydı.
Eń awır mashqala – balalar onkogematologiyası. Tilekke qarsı, elimizde bunday keselliklerdiń 75 procenti sońǵı basqıshlarda anıqlanıp atır. Sonıń ushın, onkologiyada bolǵanı sıyaqlı, balalar rak keselliklerine qarsı gúresiw boyınsha da bes jıllıq baǵdarlama islep shıǵıladı. Oǵan keminde 110 million dollar qaratıladı.
Dári-dármaq qabıllawdı tártipke salıw júdá áhmiyetli másele. Rawajlanǵan mámleketler dálillerge tiykarlanǵan medicinaǵa súyenip, keń kólemde ótkerilgen klinikalıq izertlewler arqalı nátiyjeliligi hám qáwipsizligi anıq dárilerden paydalanadı. Elimizde nátiyjeliligi dálillenbegen dárilerdiń importtaǵı úlesi 42 procent. Shıpakerler olardı elege shekem usınıs etip atırǵanı sebepli xalıq paydalanbaqta.
Sol sebepli densawlıqtı saqlaw ministrine xalıqaralıq dáreklerde nátiyjesiz yamasa nátiyjeliligi úyrenilmegen dep tabılǵan dárilerdi klinikalıq protokollardan shıǵarıw wazıypası qoyıldı.
Barlıq medicina mákemeleri, birinshi gezekte, balalar emlewxanalarında antibiotiklerdiń tiykarlı qollanılıwı boyınsha tekseriw ótkeriw tapsırması berildi.
Májiliste tarawdaǵı bilimlendiriwdiń sapasına da ayrıqsha itibar qaratıldı.
Sońǵı jeti jılda medicina baǵdarlarına qabıllaw kóbeyip, jılına 25 mıń student oqıwǵa kirip atır. Olardıń 40 procenti jeke menshik joqarı oqıw orınlarında oqıp atır. Biraq bul tarawda bilim hám kónlikpelerdi bahalawshı ashıq-aydın sistema joq.
Sonıń ushın endi medicina joqarı oqıw orınları hám texnikum pitkeriwshileriniń zamanagóy diagnostika hám emlew usılların ózlestiriwi ashıq-aydın sistema tiykarında ayrıqsha bahalanadı. Bunıń ushın Medicina tarawın bahalaw milliy orayı shólkemlestiriledi. Bul sistema házirgi waqıtta islep atırǵan shıpaker hám miyirbiykelerge de engiziledi.
Mámleketlik hám jeke menshik klinikalar bolsa akkreditaciyadan ótedi. Medicina xızmetkerleriniń mamanlıǵın arttırıw wazıypası mámleketlik hám jeke menshik medicina joqarı oqıw orınları, qánigelesken oraylar hám wálayatlıq mákemelerge beriledi.
Tarawǵa dual bilimlendiriwdi tolıq engiziw, ámeldegi klinikalardı olardıń qaramaǵına ótkerip, joqarı oqıw orınlarına finanslıq erkinlik beriw zárúr ekenligi atap ótildi.
Ulıwma, juwapkerlerge medicina sistemasında qarjılardı durıs jumsaw, sanlastırıw hám qamsızlandırıwdı engiziw, tártip-intizam ornatıp, adamlardı razı etiw boyınsha tapsırmalar berildi.