4-aprel kúni Samarqand qalasında Prezident Shavkat Mirzieyovtiń basshılıǵında «Oraylıq Aziya – Evropa Awqamı» birinshi sammiti bolıp ótti.

«Keleshekke investiciyalar» súreni astında ótken ilajǵa Evropa keńesi Prezidenti Antoniu Koshta, Evropa komissiyası Prezidenti Ursula fon der Lyayen, Qazaqstan Respublikası Prezidenti Qasım-Jomart Toqaev, Qırǵız Respublikası Prezidenti Sadir Japarov, Tájikstan Respublikası Prezidenti Emomali Rahmon, Túrkmenstan Prezidenti Serdar Berdimuhamedov, sonday-aq, Evropa tikleniw hám rawajlanıw banki prezidenti Odil Reno-Basso hám Evropa investiciya bankiniń basshıları qatnastı.
Kún tártibine muwapıq, Oraylıq Aziya mámleketleri hám Evropa Awqamı arasındaǵı kóp táreplemeli qatnasıqlar hám ámeliy birge islesiwdi rawajlandırıw perspektivaları kórip shıǵıldı, xalıqaralıq hám regionallıq siyasattıń áhmiyetli tárepleri boyınsha pikir alısıldı.
Investiciyalıq birge islesiwdi keńeytiw hám tovar almasıwdı kóbeytiw, innovaciyalar, «jasıl» energetika, taw-kán, awıl xojalıǵı, transport, logistika hám sanlastırıw tarawlarında birgeliktegi baǵdarlama hám kooperaciyalıq joybarlardı ámelge asırıw, mádeniyat, turizm, ilim hám bilimlendiriw hám basqa da tiykarǵı baǵdarlarda jedel almasıwlardı dawam ettiriw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı.
Mámleketimiz basshısı ilajdı ashıp, Oraylıq Aziya hám Evropa arasındaǵı tereń tariyxıy tamırlarǵa iye qatnasıqlar jedel rawajlanıp, bekkemlenip atırǵanın qanaatlanıwshılıq penen atap ótti.
Sammit aldında bolıp ótken konstruktivlik hám nátiyjeli ushırasıwlar eki regionnıń mápleri jolında sheriklik hám ámeliy birge islesiwdi tereńlestiriwge bolǵan siyasiy erk-ıqrar hám isenimdi kórsetti.
Prezidentimiz Evropa Awqamınıń tiykarǵı siyasiy hám ekonomikalıq institutları basshılarına Oraylıq Aziyada integraciya hám turaqlı rawajlanıw processlerin hár tárepleme qollap-quwatlap atırǵanı ushın minnetdarshılıq bildirdi.
Mámleketimiz basshısınıń atap ótkenindey, ulıwmalıq siyasiy erk-ıqrar sebepli Oraylıq Aziyadaǵı tereń transformaciya processleri turaqlı hám izge qaytpas túrge endi. Isenim hám jaqsı qońsıshılıq bekkemlenbekte, keń kólemli birge islesiw hám kooperaciyalıq baylanıslar keńeymekte.
– Bunnan jeti-segiz jıl aldın onıń ushın hátteki sharayat da joq edi. Ayırım mámleketler arasındaǵı shegaralar jabıq edi. Ya sawda, ya tranzit, ya biznes, hesh qanday gumanitar almasıwlar joq edi. Qatnasıqlar muzlatıp qoyılǵan edi,-dedi Shavkat Mirziyoev.
Bıyıl sentyabr ayında Tashkentte regiondaǵı mámleket basshılarınıń jetinshi Másláhát ushırasıwı ótkeriledi. Bul birge islesiw formatı ulıwmalıq kún tártibindegi barlıq áhmiyetli wazıypalardı ashıq hám konstruktiv sheshiwge xızmet etpekte.
Ózbekstan jetekshisi kúni keshe tariyxıy waqıya – Qırǵıztan hám Tájikstan arasındaǵı Mámleketlik shegaranı delimitaciyalaw máseleleri tolıq tártipke salınǵanı hám kelisimlerge qol qoyılǵanın ayrıqsha atap ótti.
Házirgi kúnde regionda iri investiciyalıq hám infrastrukturalıq joybarlar birgelikte ámelge asırılıp atırǵanı, olardı qollap-quwatlaw ushın investiciyalıq fondlar hám kompaniyalar jumıs alıp barıp atırǵanı atap ótildi. Region ishindegi sawda kóbeymekte, shegaraaldı sawda zonaları shólkemlestirilmekte. Bulardıń barlıǵı regionnıń turaqlı ekonomikalıq rawajlanıwına xızmet etpekte.
ETRB prognozlarına bola, usı jılı regionallıq jalpı ishki ónim kólemi 6 procentke shekem artadı, bul basqa regionlardaǵı ortasha kórsetkishlerden sezilerli dárejede joqarı.
Ulıwma regionallıq ózine tánlikti qáliplestiriw, sonday-aq, mádeniy-gumanitarlıq hám bilimlendiriw almasıwın qollap-quwatlaw boyınsha birgeliktegi jumıslar ayrıqsha atap ótildi. Ellerimizde jetekshi milliy bilimlendiriw mákemeleriniń filialları ashılmaqta. Sırt el turistleri ushın birden-bir Oraylıq Aziya vizası joybarı ámelge asırılmaqta.
Region hám Evropa Awqamı arasındaǵı birge islesiw sezilerli dárejede jedelleskeni baqlanbaqta. Sońǵı jeti jılda mámleketler arasındaǵı tovar almasıw kólemi bir neshe esege ósip, 54 milliard evronı quradı. Nátiyjeli birge islesiw platformaları iske qosıldı. Barlıq áhmiyetli baǵdarlar boyınsha ministrlerdiń májilisleri, forumlar hám sammitler turaqlı ótkerip kelinbekte.
Ózbekstan jetekshisi orta hám uzaq múddetli perspektivaǵa mólsherlengen birge islesiwdi jáne de rawajlandırıwdıń baslı baǵdarları boyınsha óz qózqarasın bildirdi.
Bárinen burın, siyasiy sóylesiwdi, kóp tárepleme birge islesiwdiń huqıqıy hám institucionallıq tiykarların bekkemlew zárúr ekenligi atap ótildi.
Oraylıq Aziya hám Evropa Awqamı arasında strategiyalıq sheriklik ornatıw haqqında qabıl etilip atırǵan hújjet qaǵıydaların ámelge asırıwǵa qaratılǵan kompleksli ilajlardı birgelikte islep shıǵıw hám qabıl etiw zárúr ekenligi kórsetip ótildi.
Strategiyalıq sheriklikti anıq qararlar, joybar hám baǵdarlamalar menen bayıtıw maqsetinde eki regionımız arasında sheriklik hám birge islesiw boyınsha tolıq Kelisimge qol qoyıw máselesin kórip shıǵıw usınıs etildi.
Ózbekstan Prezidenti xalıqaralıq hám regionallıq kún tártibindegi áhmiyetli máseleler boyınsha ulıwmalıq poziciyalardı islep shıǵıw ushın sırtqı siyasat uyımları basshılarınıń ushırasıwların turaqlı ótkerip barıw; parlamentleraralıq baylanıslardı jedellestiriw hám «Oraylıq Aziya – Evropa Awqamı» parlamentleraralıq birge islesiw forumın shólkemlestiriw hám onıń birinshi ilajın bıyıl gúzde Ózbekstanda ótkeriw; jetekshi analitikalıq oraylardıń birge islesiwin keńeytiwdi usınıs etemiz.
Kelisimlerin óz waqtında ámelge asırıwdı támiyinlew boyınsha sistemalı islesiw maqsetinde gezektegi májiliske shekem sammit sekretariatı funkciyasın Ózbekstan óz moynına alıwǵa tayar ekenligi bildirildi.
Ekonomika hám texnologiyalıq modernizaciyaǵa investiciyalar kirgiziw óz-ara birge islesiwdiń tiykarǵı ólshemi sıpatında belgilendi.
Házirgi kúnde Evropanıń jetekshi kompaniya hám bankleri menen ámelge asırılıp atırǵan joybarlar portfeli 30 milliard evrodan astı.
Gezektegi Tashkent investiciya forumı sheńberinde eki regionnıń investiciyalıq imkaniyatlarına baǵıshlanǵan óz aldına sessiya ótkeriw hám Evropa kompaniyaları ushın Ózbekstanda Regionallıq sanaat parkiniń koncepciyasın tanıstırıw usınıs etildi.
Kúni keshe Tashkent qalasında Evropa investiciyalıq bank ofisin ashıw haqqında kelisimge qol qoyılǵanı, bul EA mámleketlerinen Oraylıq Aziyaǵa tikkeley investiciyalar aǵımın qollap-quwatlawǵa xızmet etetuǵını qanaatlanıwshılıq penen atap ótildi.
Mámleketimiz basshısı «jasıl» energetika, innovaciyalar, transport, infrastruktura hám agrar tarawdaǵı iri regionallıq joybarlardı ámelge asırıw ushın Investiciya platformasın iske qosıw baslamasın alǵa qoydı.
Bunnan tısqarı, Ózbekstan Prezidenti bir qatar basqa da baslamalardı ayttı. Investiciyalardı qorǵaw hám qollap-quwatlaw haqqında kóp tárepleme kelisimge qol qoyıw, «Oraylıq Aziya – Evropa Awqamı» birgeliktegi sawda palatasın iske qosıw, Kishi hám orta biznes, hayal-qızlar isbilermenligi joybarların qollap-quwatlaw boyınsha birgeliktegi regionallıq baǵdarlamanı qabıllaw usılardıń qatarına kiredi.
Usı jılı Ózbekstan Transport baylanıslılıǵı boyınsha gezektegi ekonomikalıq forum hám Investorlar forumın ótkeriwge tayar.
Eksportshılarımızdıń imkaniyatın arttırıw, standartlastırıw hám sertifikatlastırıw laboratoriyaları hám orayların shólkemlestiriw ushın Evropa Awqamınıń texnikalıq járdemin keńeytiw máselelrine de itibar qaratıldı.
Strategiyalıq mineral resurslar tarawında birge islesiw hám investiciyalardı tereńlestiriw óz-ara paydalı sherikliktiń jáne bir perspektivalı baǵdarı sıpatında atap ótildi.
Ózbekstan bul baǵdarda Evropanıń jetekshi kompaniyaları menen birge islesiw boyınsha unamlı tájiriybege iye. Sonıń menen birge, bul ónimlerdi, sonday-aq, tayar sanaat hám awıl xojalıǵı tovarların Evropa bazarına jetkerip beriw ushın nátiyjeli transport jollarınıń joq ekenligi bul baǵdardaǵı sheriklikti keńeytiwge tosqınlıq etpekte.
Usı mánide, Transkaspiy transport jolın keńeytiw hám onnan paydalanıw ushın muwapıqlastırılǵan ilajlar hám qolaylı sharayatlardı islep shıǵıw zárúr ekenligi atap ótildi.
– Bul wazıypalar «Global dárwaza» ulıwma evropa baǵdarlamasınıń maqsetlerine tolıq sáykes keletuǵınına isenemen,-dedi mámleketimiz basshısı.
Usı maqsette Evroawqam qáwenderliginde usı jóneliste jaylasqan mámleketler transport ministrleriniń ushırasıwın shaqırıp, óz-ara kelisilgen qatnaslardı islep shıǵıw usınıs etildi.
«Jasıl» energetika hám ekologiyalıq turaqlılıqqa investiciya kirgiziw strategiyalıq áhmiyetke iye.
Ózbekstan Oraylıq Aziyadan Evropaǵa elektr energiyasın jetkerip beriw boyınsha xalıqaralıq joybardı tolıq qollap-quwatlaytuǵını atap ótildi.
Mámleketimizde 2030-jılǵa shekem energiya balansında qayta tikleniwshi energiya úlesin 54 procentke jetkeriw, 24 mıń megavatt «jasıl» quwatlıqlardı iske qosıw rejelestirilgen.
«Taza» energiya boyınsha «Oraylıq Aziya – Evropa Awqamı» sherikliginiń jolǵa qoyılıwı menen óz-ara birge islesiwdiń áhmiyetli platforması jaratılıwı múmkin.
Joybarlardı qarjılandırıw hám «uglerod kreditleri» bazarın rawajlandırıw máselelerin islep shıǵıw ushın tiyisli uyımlardıń basshıları dárejesinde jumısshı topar dúziw usınıs etildi.
Insan kapitalına qaratılıp atırǵan investiciyalar eki regionnıń birge islesiwin rawajlandırıwda áhmiyetli orın iyeleydi.
Joqarı tájiriybeli qánigeler tayarlaw boyınsha «Erazmus plyus» baǵdarlaması sheńberinde region elleri ushın arnawlı kvotalar engiziliwi usı maqsetke erisiwge xızmet etedi.
Bunnan tısqarı, Oraylıq Aziya mámleketleri menen ilimiy-bilimlendiriw tarawındaǵı birge islesiwdi keńeytiw maqsetinde Ózbekstanda «Gorizont-Evropa» baǵdarlaması ofisin ashıwǵa tayar.
Jasalma intellekt,, «úlken maǵlıwmatlar», sanlastırıw hám kosmoslıq izertlewler tarawında ilimiy-texnologiyalıq almasıw boyınsha birgelikte baǵdarlama islep shıǵıw baslaması alǵa qoyıldı.
Ózbekstan Prezidenti region ellerin Evropanıń sanlı bilimlendiriw tarawındaǵı Háreketler baǵdarlamasına kirgiziw, sonday-aq, jetekshi joqarı bilimlendiriw mákemeleri arasındaǵı sherikliktiń «jol kartası»n ámelge asırıw boyınsha usınıslar bildirdi.
Evropalı qánigelerdiń qatnasıwında «Lázgi» milliy baletiniń saxnalastırılǵanı, sonday-aq, Evropanıń eń iri muzeylerinde Oraylıq Aziya tariyxıy miyrası kórgizbeleri shólkemlestirilgeni mádeniyat tarawındaǵı birge islesiwdiń jarqın úlgisi bolıp esaplanadı.
Dúnya auditoriyasın regionımızdıń bay mádeniyatı menen tanıstırıw baǵdarındaǵı háreketlerdiń dawamı sıpatında Samarqandta bolıp ótetuǵın YuNESKO Bas konferenciyasınan Oraylıq Aziya xalıqlarınıń kórkem ónerin úgit-násiyatlawda belsene paydalanıw zárúr ekenligi ayrıqsha atap ótildi.
Usı jılı Buxarada «Oraylıq Aziya – Evropa Awqamı» birinshi turizm forumın ótkeriw de rejelestirilgen.
– Evropa Awqamı mámleketleriniń tájiriybesin engiziw tiykarında «Bir tur – bir region» koncepciyasın ámelge asırıw, sonday-aq, regionımız turistleri ushın viza rejimin ápiwayılastırıw máselesin kórip shıǵıwda evropalı sheriklerimizdiń járdemine súyenemiz,-dedi Shavkat Mirziyoev.
Terrorizm, ekstremizm, radikalizm, kiberjınayatshılıq, narkotrafik hám nızamsız migraciyaǵa qarsı gúresiwde birge islesiw ayrıqsha áhmiyetke iye.
Evropalı birge islesiwshilerdiń terrorizmge qarsı gúres máseleleri boyınsha sóylesiwdi jolǵa qoyıw usınısı qollap-quwatlandı.
«VOMSA» hám «CADAP» baǵdarlamaları sheńberindegi ámeliy birge islesiwdi, sonday-aq, Awǵanstanda tınısh rawajlanıwdı támiyinlew máseleleri boyınsha másláhátlesiwlerdi dawam ettiriw zárúr ekenligi atap ótildi.
Mámleketimiz basshısı alǵa qoyılǵan baslama hám kelisimlerdi ámelge asırıw mexanizmlerin engiziw maqsetinde Bas ministrlerdiń orınbasarları dárejesinde «Oraylıq Aziya – EA» formatında Sheriklik komitetin shólkemlestiriw hám hár jılı ushırasıwlar ótkeriwdi usınıs etti.
Sammit sońında eki region arasında strategiyalıq sheriklik qatnasıqların ornatıwdı názerde tutıwshı Birgeliktegi deklaraciya qabıl etildi.

Ziyodulla JONIBEKOV,
Ǵolib HASANOV,
ÓzAnıń xabarshıları