18-mart kúni Tashkent qalasında Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń besinshi jalpı májilisi óz jumısın dawam ettirdi.

Onda Senat, húkimet aǵzaları, ministrlik hám uyımlardıń wákilleri, jergilikli Keńeslerdiń deputatları, Senat janındaǵı Jaslar parlamenti aǵzaları hám ǵalaba xabar qurallarınıń xızmetkerleri qatnastı.
Videokonferencbaylnıs túrinde ótkerilgen jalpı májilisti Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Baslıǵı Tanzila Norboeva alıp bardı.
Jalpı májilis Senattıń YouTube tarmaǵındaǵı beti arqalı tikkeley sáwlelendirip barıldı.
Jalpı májilistiń ekinshi jumıs kúni senatorlar tárepinen dáslep «Ózbekstan Respublikasınıń Evroaziya rawajlanıw bankin shólkemlestiriw haqqındaǵı Kelisimge (Astana, 2006-jıl 12-yanvar) qosılıwı haqqında»ǵı nızamdı kórip shıǵıwdan baslandı.
Kelisimniń tiykarǵı maqseti – investiciya jumısı arqalı oǵan qosılǵan qatnasıwshı mámleketlerdiń ekonomikalıq ósiwine hám olar arasındaǵı sawda-ekonomikalıq qatnasıqlardı keńeytiwge járdem beriw bolıp esaplanadı.
Usı hújjetke bola, bul bank óz jumısın xalıqaralıq shártnamalar, xalıqaralıq huqıq, ulıwma tán alınǵan bank jumısı principleri hám normalarına muwapıq ámelge asırıwı, sonday-aq, Bank norması bul Kelisimge qosımsha etilgen halda tasıtyıqlanıwı názerde tutılǵan.
Sonday-aq, Bank Rejesinde Evroaziya rawajlanıw banki jumısı, maqset hám wazıypaları, funkciyaları, jeńillikleri, ustav kapitalı hám oǵan jazılıw shártleri hám Bank basqarıwına baylanıslı tártip-qaǵıydalar belgilengen.
Bunnan tısqarı, Evroaziya rawajlanıw banki qatnasıwshı mámleketlerdiń ekonomikası hám qarjı bazarlarınıń jaǵdayı, olardıń investiciyalıq imkaniyatları, pul-kredit hám valyuta aylanısı, bank hám valyutanı tártipke salıw tarawındaǵı nızamshılıq normaları haqqındaǵı maǵlıwmatlardı toplawı, sistemalastırıwı hám tallawı belgilenbekte.
Nızamnıń qabıl etiliwi Ózbekstannıń Evroaziya rawajlanıw bankine aǵza bolıwı ushın huqıqıy tiykar jaratıwǵa, onıń jumısı sheńberinde tolıq hám nátiyjeli qatnasıw huqıqın támiiynlewge, sonday-aq, Bankke aǵza mámleketlerdiń ekonomikalıq ósiwine járdem beriwine, sawda-ekonomikalıq qatnasıqlardı keńeytiw hám investiciya jumısı arqalı Evroaziya aymaǵında integraciya processlerin rawajlandırıwǵa xızmet etedi.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar tárepinen nızam maqullandı.
Jalpı májilis dawamında «Ózbekstan Respublikası menen Qırǵız Respublikası arasında erkinen ayırılǵan shaxslardı jazanı ótewdi dawam ettiriw ushın tapsırıw haqqındaǵı Shártnamanı (Tashkent, 2024-jıl 18-iyul) ratifikaciyalaw haqqında»ǵı nızam kórip shıǵıldı.
Shártnamanıń tiykarǵı maqseti qamaqtaǵılar jazanı óz puqaralıǵı bolǵan mámlekette, yaǵnıy óz Watanında, shańaraǵı janında ótew imkaniyatın jaratıwǵa qaratılǵan. Shártnamada jaza múddetin ótep atırǵan qamaqtaǵılardı húkimdi orınlaw ushın óz mámleketine tapsırıw tiykarları, shártleri hám tártipleri anıq kórsetip ótilgen.
Sonday-aq, usı hújjette qamaqtaǵını tapsırıwǵa baylanıslı qárejetler, kelispewshiliklerdi sheshiw, eki tárepleme qatnasıq tilleri, Shártnamaǵa ózgeris kirgiziw hám onıń kúshke kiriwi sıyaqlı áhmiyetli máseleler orın alǵan. Shártnamada Ózbekstan hám Qırǵıstan bas prokuraturaları táreplerdiń oraylıq uyımları etip belgilengen.
Atap ótilgenindey, usı Shártnamanıń ratifikaciyalanıwı qamaqtaǵı ózine belgilengen jazanı óz mámleketinde ótewin dawam ettiriwin támiyinlew arqalı onı sociallıq reabilitaciyalawdı jedellestiriw imkaniyatın beredi.
Qamaqtaǵılardıń jazanı óz mámleketinde ótewi olarǵa jaqın tuwısqanları menen turaqlı kórisip turıw imkaniyatın beriw menen birge qamaqtaǵılardıń shańaraqlıq qatnasıqlarına unamlı tásir etedi hám olardıń jámiyetlik turmısqa beyimlesiwin tezlestiriwi gúmansız.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar tárepinen nızam maqullandı.
Bunnan soń jalpı májiliste Oliy majlistiń Insan huqıqları boyınsha wákili (ombudsman)niń 2024-jıldaǵı jumısı haqqındaǵı bayanatı (esabatı) kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, Ombudsman institutı 2024-jılı jańa konstitutciyalıq qaǵıydalar tiykarında insan huqıqları, erkinlikleri hám nızamlıq mápleri haqqındaǵı nızamshılıqqa ámel etiliwi ústinen tásirsheń parlamentlik qadaǵalawdı alıp barıw, tarawǵa baylanıslı milliy nızamshılıq hám milliy preventiv mexanizmdi jetilistiriw, xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıw, sonday-aq, puqaralardıń huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıwda bir qatar jumıslardı ámelge asırǵan.
Senattıń 2024-jıl 30-marttaǵı tiyisli qararınıń orınlanıwı boyınsha tákirarıy múrájatlardıń aldın alıw ilajlarınıń kóriliwi nátiyjesinde bul baǵdarda unamlı nátiyjelerge erisildi. Tákirarıy múrájatlardıń sanı 2024-jılı 3077 ni qurap, aldınǵı jılǵa salıstırǵanda 21 ge azayǵan.
Xalıqtıń insan huqıqları hám erkinlikleri tarawındaǵı huqıqıy sanası hám mádeniyatın arttırıw maqsetinde «Ombudsman mektebi» joybarı sheńberinde mámleketimizdiń 86 rayon hám qalalarında úgit-násiyatlaw ilajları ótkerilgen. Ótken jılı ǵalaba xabar qurallarında Ombudsman jumısına baylanıslı 4 mıńnan aslam shıǵıw shólkemlestirilgen.
Biraq, jalpı májiliste itibar qaratılıwı zárúr bolǵan ayırım kemshilik hám mashqalalar da baqlanıp atırǵanı atap ótildi.
Atap aytqanda, 2024-jılı Ombudsmanǵa kelip túsken múrájatlardıń sanı (23 422) 2023-jılǵa salıstırǵanda 4 800 ge yamasa 25 procentke artqan.
2024-jılı Ombudsmanǵa jollanǵan múrájatlar kesimine itibar berilse, ulıwma múrájatlardıń 31,8 procentin sociallıq huqıq baǵdarındaǵı múrájatlar qurytuǵını hám bul kórsetkish 2023-jılǵa slıstırǵanda 82 procentke artqanı málim boladı.
Hayal-qızlar huqıqlarınıń shekleniwi, shańaraqta hayal-qızdıń kemsitiliwi, shańaraqtaǵı tınıshlıqtı támiiynlew hám zorlıqtıń aldın alıw máselesinde 294 múrájat kelip túsip, aldınǵı jılǵa (133) salıstırǵanda 121 procentke kóbeygen.
Sonday-aq, Ombudsmannıń regionallıq wákillerine usı uyım sekretariyatınan hám puqaralardan tikkeley 3 857 múrájat kelip túsken. Bul qabıl etilgen ulıwma múrájatlardıń tek ǵana 16,4 procentin quraǵan.
Dodalawlar dawamında nızamshılıqta belgilengen tásir ilajlarınan nátiyjeli paydalanıw, múrájatlardı eń kóp kelip túsken aymaqlar kesiminde úyreniw, háreketleniw erkinligi sheklengen shaxslar saqlanatuǵın oırnlarda jaratılǵan sharayatlar hám ol jerde saqlanıp atırǵan shaxslardıń mashqalaları menen jaqınnan tanısıw maqsetinde monitoring saparlarınıń nátiyjeliligin arttırıw, regionallıq wákillerdiń qıynawǵa salıw hám basqa ayawsız, adamgershilikke jat yamasa qádir-qımbatın kemsitetuǵın qatnasıq hám jaza túrlerin qollanıwdıń aldın alıw boyınsha jumısın jetilistiriw boyınsha tiyisli wazıypalar belgilendi.
Bul máseleniń juwmaǵı boyınsha Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Sonday-aq, jalpı májiliste Bala huqıqları boyınsha wákildiń bala huqıqları haqqındaǵı nızamshılıqqa mámleketlik uyımlar tárepinen ámel etiliwi jaǵdayı haqqındaǵı bayanatı tıńlandı.
Atap ótilgenindey, 2024-jılı Bala huqıqları boyınsha wákildiń atına Ózbekstan Respublikası hám sırt mámleketlerdiń puqaraları hám ombudsmanları, jámiyetlik shólkemler hám basqa yuridikalıq táreplerden 1064 múrájat kelip túsken. 2023-jılǵa salıstırǵanda bul kórsetkish 2,4 esege artqan.
Ótken jılı Bala huqıqları boyınsha wákil hám onıń sekretariyatınıń xızmetkerleri tárepinen bala óz tilegi menen shıǵıp kete almaytuǵın mákemelerge monitoring túrindegi ulıwma 31 sapar ámelge asırılǵan. Usı dáwirde olar 46 puqaralıq, jınayat hám hákimshilik isler boyınsha sudlarǵa baqlawshı sıpatında qatnasqan.
Atap ótiliwinshe, Bala huqıqları boyınsha wákildiń atına kelip túsken múrájatlardı úyreniw hám bala huqıqları tarawındaǵı nızamshılıqta bar mashqalalardı tallaw nátiyjesinde mámleketlik uyımlar hám shólkemlerge 40 tallanǵan málimleme kirgizilgen hám juwapker uyımlar menen birgelikte 3 nızam joybarı islep shıǵılǵan.
Múrájatlardı tallaw hám monitoring jumısı tiykarında mámleketlik uyımlar tárepinen bala huqıqları hám nızamlı mápleriniń buzılıwına jol qoyılǵanı boyınsha tásir ilajları arqalı múnásibet bildirgen. Onda bala huqıqları boyınsha wákil tárepinen ulıwma 36 eskertiw, usınısnama, juwmaq hám sud hújjeti ústinen protest keltiriw haqqında ótinish xatlar kirgizilgen.
Bayanatta atap ótilgenindey, múrájatlardı úyreniw nátiyjesinde anıqlanǵan balalarǵa kórsetilgen zorlıq jaǵdayları boyınsha 14 jınayat isi hám 18 hákimshilik isi qozǵatılǵan.
Bilimlendiriw mákemelerinde balaǵa fizikalıq zorlıq kórsetkeni hám óziniń kásiplik jumısına nemquraylıq menen qaraǵanlıǵı ushın 7 xızmetker hákimshilik juwapkershilikke tartılǵan.
Balalarǵa kórsetken qopal háreketleri ushın 22 xızmetkerge normativlik jaza qollanılǵan.
Sonday-aq, internet tarmaǵı monitoringi dawamında anıqlanǵan ul-qızlar huqıqlarınıń buzılıwına baylanıslı 83 jaǵday juwapker mámleketlik uyımlar menen birgelikte tekserilip, balalarǵa kórsetilgen zorlıq jaǵdayları boyınsha 15 jınayat isi hám 9 hákimshilik isi qozǵatılǵan.
Bunnan tısqarı, «Insan» sociallıq xızmetler orayları menen birgelikte 87 jaǵday boyınsha aymaqlardaǵı balanıń sociallıq psixologiyalıq jaǵdayı bahalanıp, 11 balaǵa qayırqom yamasa qáwender tayınlanıwı támiyinlengen.
Bala huqıqları boyınsha wákildiń atına múrájatlar hám birge islesiwshi shólkemlerdiń sorawları tiykarında sırt elde ata-anası qaramaǵınan ayırılǵan 52 balanıń Ózbekstanǵa qaytarılıwına erisilgen.
Óz jumısı boyınsha ashıq túrde málimleme beriw maqsetinde Balalar ombudsmanınıń sociallıq tarmaqlarda rásmiy betleri jolǵa qoyılǵan, “Bolalarvakili.uz” rásmiy veb-saytı iske qosılǵan.
Dodalawlar juwmaǵında bayanattı kórip shıǵıw juwmaqları boyınsha Senat qararı qabıl etildi.
Bunnan tısqarı, jalpı májiliste 2030-jılǵa shekem Ózbekstan Respublikasında gender teńlikke erisiw strategiyasın 2025-jılı ámelge asırıw boyınsha kompleksli ilajlar baǵdarlamasın tastıyıqlaw máselesi kórip shıǵıldı.
Jalpı májiliste gender teńlikti támiyinlew, hayal-qızlardıń jámiyetlik siyasiy turmıstaǵı rolin arttırıw baǵdarındaǵı jumıslar boyınsha maǵlıwmat berildi.
Atap ótilgenindey, ótken waqıt dawamında hayal-qızlar hám erler ushın teńdey huqıq hám imkaniyatlardı támiiynlewge, hayal-qızlardıń ekonomikalıq hám sociallıq sharayatların jaqsılawǵa qaratılǵan 14 normativlik-huqıqıy hújjet qabıl etildi.
Mámleketlik basqarıw akademiyası tárepinen mámleketlik puqaralıq xızmetkerlerdiń bilim hám kásiplik kónlikpelerin rawajlandırıwǵa qaratılǵan oqıw baǵdarlamaları sheńberinde 827 hayal-qız oqıtıldı.
Avstriya, CHexiya, Latviya, Túrkiya, Koreya, Qıtay hám Yaponiyada 30 dan aslam basshı hayallardıń túrli baǵdarda mamanlıǵı arttırıldı.
Hayal-qızlardıń siyasiy belsendiligin arttırıwǵa qaratılǵan «Siyasatshı hayal-qız», «Isbilermen hayal-qız» tańlawları, «Deputat hám jaslar», «Siyasatqa márhamat», «Liderler onlayn mektebi», «Men tabıslı hayal-qızban», «Men-lider hayal-qızban», «Men deputat bolaman» temalarında siyasiy partiyalar tárepinen ilajlar ótkerildi.
2024-jılı ótkerilgen saylawlar nátiyjesinde hayal-qızlardıń úlesi Senatta derlik 27 procentke, Nızamshılıq palatasında 38 procentke, jergilikli Keńeslerde 32,5 procentke jetti.
«El-yurt umidi» qorı stipendiyalar kvotası sheńberinde bakalavriat hám magistratura bilimlendiriw baǵdarına hayal-qızlar ushın 30 dan qosımsha orın ajıratıldı. Sonıń esabınan 148 hayal-qız sırt el joqarı bilimlendiriw shólkemlerinde oqıw ushın Qor stipendiyasın qolǵa kirgizdi.
Bul baǵdarda alıp barılıp atırǵan sistemalı ilajlar xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen de keńnen tán alındı. Jáhán banki indeksinde Ózbekstan gender teńlik tarawında dúnyadaǵı eń tez rawajlanıp atırǵan mámleket qatarında atap ótildi. Gender teńlik hám basqarıw indeksinde (GEGI) Ózbekstan 51 tekshege kóterilip, 52-orındı iyeledi.
Sonday-aq, jalpı májiliste maqsetli kórsetkishlerdiń orınlanıwı múddeti artta qalǵanlıǵı sın kózqarastan dodalanıp, tiyisli ministrlik hám uyımlarǵa kórsetpeler berildi.
Hayal-qızlardıń ekonomikalıq belsendiligin keńeytiw, miynetke haqı tólewde dispersiyanı azaytıw, olardı joqarı dáramatlı qarjı, málimleme texnologiyaları tarawına keńnen tartıw, mámleketlik kárxanalardıń atqarıw uyımları, sonıń ishinde, direktorlar keńesi hám baqlaw keńesleriniń quramında hayal-qızlardıń úlesin arttırıw, gender teńlikti támiyinlewge baylanıslı túrli stereotiplerdiń aldın alıw hám oǵan baylanıslı normalardı xalıq arasında keńnen úgit-násiyatlawdı qamtıp alınıwın keńeytiw zárúr ekenligi atap ótildi.
Jalpı májiliste 2030-jılǵa shekem Ózbekstan Respublikasında gender teńlikke erisiw strategiyasın 2025-jılı ámelge asırıw boyınsha kompleksli ilajlar baǵdarlaması qabıl etildi.
Usı baǵdarlamada hayal-qızlar hám erler ushın teńdey huqıq hám imkaniyatlardı támiyinlewge qaratılǵan nızamshılıq tiykarların jetilistiriw baǵdarında xalıqaralıq standartlardı engiziw, mámleketlik xızmettegi hayal-qızlardıń siyasiy-huqıqıy potencialın arttırıw, tábiyǵıy pánler, texnologiyalar, texnikalıq dóretiwshilik, matematika baǵdarlarında oqıwdı qálegen hayal-qızlardı qollap-quwatlaw, olardı ilimiy-innovaciyalıq jumısqa keńnen tartıw sıyaqlı máseleler orın aldı.
Senatorlar baǵdarlama milliy hám xalıqaralıq minnetlemelerdi orınlawǵa járdem beriwge xızmet etetuǵının atap ótip, onda belgilengen wazıypalar, ilajlardı óz waqtında ámelge asırıw hám bul baǵdardaǵı jumıslardı kúsheytiw áhmiyetli ekenligi boyınsha pikir-usınısların bildirdi.
Bul másele boyınsha Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Sonıń menen birge, jalpı májiliste joqarı palatanıń 2024-jıl 10-iyuldegi tiyisli qararı menen ózin-ózi bánt etiw tártibinde miynet etiwdi ámelge asırıwdıń ayırım máseleleri boyınsha Ministrler Kabinetine jiberilgen parlament sorawınıń nátiyjeleri kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, Salıq kodeksiniń 408-statyasında názerde tutılǵan usı kategoriyadaǵı shaxslar tárepinen tólenetuǵın sociallıq salıq esabat jılınıń 1-dekabrine shekem ámelge asırılıwına baylanıslı norma qayta kórip shıǵıldı hám bul múddet 31-dekabrge shekem etip belgilendi.
Bul jeńillikler «Salıq hám byudjet siyasatınıń 2025-jılǵa mólsherlengen tiykarǵı baǵdarları qabıl etilgenligi múnásibeti menen Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında»ǵı nızamda óz kórinisin taptı.
Jumıs stajına iye bolmaqshı bolǵan hám ózin-ózi bánt etken puqaralar ushın sociallıq salıqtı tólew múddetiniń 31-dekabrge shekem sozılıwı bir qatar qolaylıqlardı jaratadı. Sonıń ishinde, bul tártip tiykarında miynet etken bánt shaxslar bazalıq esaplaw muǵdarında 1 jılda 1 márte sociallıq salıq tólese, 1 jıllıq jumıs stajına iye bolıwı múmkin.
Sın kózqarasta, tallawlar arqalı ótken dodalawlar dawamında senatorlar tárepinen parlament sorawında kóterilgen ayırım máseleler elege shekem óz sheshimin tappaǵanı atap ótildi. Atap aytqanda, ózin-ózi bánt etken shaxslar tárepinen sociallıq salıq summası belgilengen muǵdardan az tólengende miynet stajın tólengen salıq muǵdarına burınǵısınan basqasha túrde inabatqa alıw yamasa tólengen summanı salıq tólewshige qaytarıwdıń huqıqıy mexanizmlerin engiziw jumısları juwmaǵına jetkerilmegen.
Jasqa baylanıslı pensiya tayınlaw ushın jeterli miynet stajına iye bolmaǵan puqaralarǵa (az múddet jetpegende, 6 ay 1 jılǵa shekem) ózin-ózi bánt etiw arqalı zárúr miynet stajın inabatqa alıw imkaniyatın jaratıw máselesi óz sheshimin tappaǵan. Demek, bunday mashqalalardı sheshiw áhmiyetliliginshe qalmaqta. Senatorlar olardı saplastırıw boyınsha óz usınısların berdi.
Másele boyınsha Senattıń tiyisli qararı qabıl etildi.
Sonday-aq, senatorlar tárepinen Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatı Kengashiniń qararları da tastıyıqlandı.
Jalpı májiliste jámiyetlik turmıstıń barlıq tarawlarınıń huqıqıy tiykarların bekkemlewge hám mámlekette ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli reformalardıń nátiyjeliligin arttırıwǵa, xalıqaralıq birge islesiwdi rawajlandırıwǵa qaratılǵan 16 másele, sonıń ishinde, 11 nızam kórip shıǵıldı.
Sonıń menen Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń besinshi jalpı májilisi juwmaqlandı.

Ózbekstan Respublikası
Oliy Majlisi Senatınıń
Málimleme xızmeti