Jamiyatda mehr va e’tibor hammaga zarur, lekin bu tuyg‘ular yetim bolalar uchun ayniqsa muhim. Ota-onaning mehridan bebahra qolgan bola dunyoni boshqacha his qiladi: u atrofdagi iliqlikni sog‘inadi, o‘zini yolg‘iz his etadi. Shuning uchun ham yetim bolalar psixologiyasi — bu inson qalbining eng nozik qatlamlarini o‘rganadigan murakkab soha.

Mehr yetishmasligining izlari

Psixologlar fikricha, yetimlik — bu nafaqat ota-onasiz o‘sish, balki mehr, e’tibor va hissiy tayanchning yo‘qolishidir. Bunday bolalarda ko‘pincha yolg‘izlik, ishonchsizlik, past o‘zini baholash kabi holatlar kuzatiladi. Ba’zilarida esa tajovuzkorlik yoki o‘ta itoatkorlik shakllari paydo bo‘ladi. Bularning barchasi ularning kelajakdagi hayotiga, o‘qishiga va ijtimoiy munosabatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Ruhiy oziqa – mehr va e’tibor

Bola uchun eng zarur narsa — bu mehr. Agar u o‘zini qadrlangan his qilsa, ruhiy jihatdan o‘sadi, jamiyatga moslashadi. Yetim bolalarga esa bu iliqlikni tarbiyachilar, psixologlar va ijtimoiy pedagoglar berishlari kerak. Ularning har bir iliq so‘zi, mehr bilan aytilgan har bir gapi bolaning yuragida ishonch urug‘ini unib chiqishiga sabab bo‘ladi.

Moslashuv – eng og‘ir sinov

Ko‘plab yetim bolalar jamoada o‘z o‘rnini topishda qiynaladilar. Ular tengdoshlari bilan erkin muloqot qila olmaydi, his-tuyg‘ularini yashiradi yoki ularni tajovuz shaklida namoyon etadi. Shu sababli psixologik yordam jarayonida o‘yin terapiyasi, art-terapiya, guruh mashg‘ulotlari katta samara beradi. Bu mashg‘ulotlar bolaning o‘zini erkin ifoda etishiga va ijtimoiylashuviga yordam beradi.

Yordamning kuchi – so‘zda va sabrda

Mutaxassislar tavsiya qiladi: har bir bola bilan individual yondashuv asosida ishlash kerak. Tanqid emas, rag‘bat; bosim emas, sabr va mehr — mana shu yo‘l eng samarali natija beradi. Bolaning his-tuyg‘ularini tan olish, ularni ifoda etishga o‘rgatish, unga e’tibor berish – bu uning kelajagini o‘zgartiruvchi omillardir.

Mehr – eng kuchli terapiya

Yetim bolalar psixologiyasi – bu nafaqat ilmiy yo‘nalish, balki insonparvarlikning sinovidir. Har bir mehrli qarash, iliq so‘z, g‘amxo‘rlik bilan aytilgan ibora ularning qalbidagi og‘riqni yumshatadi. Chunki mehr — bu ruhiy doridir. Shunday ekan, jamiyatda yetim bolalarga nisbatan mehr bilan yondashish, ularni ruhiy va ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash — har birimizning insoniy burchimizdir.

Atamuratov Allamurat
Shumanay tumani Inson ijtimoiy xizmatlar markazi bosh ijtimoiy mutaxassisi