Prezidentimizdiń 2025-jıl 30-may kúngi “Múbárek Qurban hayıtın belgilew haqqında”ǵı qararı menen Qurban hayıtınıń birinshi kúni 6-iyun – juma kúnine tuwra keliwi haqqındaǵı Ózbekstan musılmanları basqarmasınıń málimlemesi maǵlıwmat ushın qabıl etilip, mámleketimizde 6-iyun Qurban hayıtı sıpatında keńnen belgilenetuǵın boldı.

Baslı maqset – xalqımızǵa tán miyrim-shápáát, adamgershilik, shúkirshilik, saqawat hám keńpeyillik sıyaqlı jaqsı pazıyletlerdiń tımsalı bolǵan, ásirler dawamında ruwxıy turmısımızda áhmiyetli orın iyelep kiyatırǵan múbárek Qurban hayıtınıń áhmiyeti Jańa Ózbekstanda sociallıq mámleket qurıw processleri sheshiwshi basqıshqa kirip atırǵan búgingi sharayatta barǵan sayın artıp atırǵanın esapqa alıp hám usı qutlı áyyyamdı hár tárepleme múnásip kútip alıw hám ótkeriw, sonday-aq, milliy-diniy qádiriyatlarımızdı qásterlep saqlaw hám ulıǵlawdan ibarat.
Biz Qaraqalpaqstan musılmanları qazıyatı qazısınıń orınbasarı Ikram Sherniyazov penen sáwbetlesip, bayramda ámelge asırılatuǵın ayırım ámeller, bayramnıń basqa bayramlardan ózgeshelikleri tuwralı hám basqa da qızıqtırǵan sorawlarımızǵa juwap aldıq.
– Bayramda tiykarınan qanday ilajlar ámelge asırıladı?
– Usı jıldıń 6-iyun kúni pútkil musılman dúnyası múbárek Qurban hayıtın keńnen belgilep, elimizde de bul bayramdı xalqımızǵa tán miyrim-shápáát, adamgershilik, shúkirshilik, saqawat hám keńpeyillik sıyaqlı jaqsı pazıyletlerdiń tımsalı sıpatında múnásip ótkeriw maqsetinde mámleketimiz basshısınıń usı jıl 30-maydaǵı qararı tiykarında zárúr ilajlar ámelge asırılmaqta.
Bıyılǵı hayıt namazları Nókis qalası hám rayonlardaǵı jámi 64 meshitte oqılıp, mómin musılmanlarımız shariyatta belgilengen ámellerin orınlaydı.
Qararǵa muwapıq, xalıqtıń Qurban xayıtı bayramın múnásip ótkeriwi ushın qolaylı sharayatlar jaratıw maqsetinde 7-iyun (shembi) kúni de altı kúnlik jumıs háptesi tártibi boyınsha isleytuǵın xızmetkerler ushın qosımsha dem alıs kúni etip belgilengenin atap ótiwimiz kerek.
Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi, qala hám rayon hákimlikleri, Qaraqalpaqstan musılmanları qazıyatı hám basqa da birge islesiwshi shólkemler menen birgelikte aymaqlarda Qurban hayıtın xalqımızdıń milliy úrp-ádet hám dástúrlerine sáykes túrde ótkeriw boyınsha tiyisli ilajlar ámelge asırıladı. Atap aytqanda, Qurban hayıtı kúnlerinde muqaddes zıyarat orınları hám tariyxıy orınlarǵa zıyaratlardı shólkemlestiriw maqsetinde qolaylı sharayat hám imkaniyatlar jaratılıp, meshitlerde diniy ibadat etiw ushın barlıq qolaylı sharayatlar jaratıladı.
– Qurban hayıtında mómin musılmanlar qudayǵa ataǵanın niyet etip, mal, qoy hám basqa da haywanlar qurbanlıqqa shaladı. Usılar haqqında túsinik berip ótseńiz.
– Islam dininde musılmanlardıń eń úlken eki bayramı bar. Birinshisi Ramazan hayıtı, ekinshisi Qurban hayıtı bolıp esaplanadı.
Ramazan hayıtı-orazadan keyin ertesine belgilenetuǵın bolsa, Qurban hayıtı-hijriy esaptaǵı 12-ayınıń eń aqırǵı ayı Zulhijja ayınıń 10-11-12 sánelerine tuwra kelip, usı 3 kún ishinde Haj saparı ámelge asırıladı. Hajǵa barǵanlar usı kúnleri shártli túrde qurbanlıq etiwi tiyis esaplanadı.
Al, bayramdı belgilew qaǵıydaları tuwralı aytatuǵın bolsaq, islam dininiń talaplarına bola, Qurban hayıtı mazalı taǵamlar tayarlanıp, shadlıq hám oyın kúlki tárizinde bayramlanıwı tiyis. Sonlıqtan, bul kúnde bir-birewdi bayram menen qutlıqlaw, jaqın aǵayinlerdi zıyarat etiw, sawǵalar beriw, jetim-jesir, baǵıwshısın joǵaltqanlarǵa hár tárepleme járdem beriw lazım.
Usı kúnler ishinde qábiristanlarǵa barıw yamasa ótken jaqınlardı eslep aza tutıw kerek emes. Sonday-aq, Qurban hayıtı kúnleri oraza tutıwǵa bolmaydı hám onıń sawabı qabıl etilmeydi, sebebi, bunday is súnnetimiz qaǵıydalarına muwapıq emes.
Qurban hayıtı baslanǵan kúni erte tań namazınan soń, jámáát jıynalǵan túrde (jeke túrde oqılmaydı) Hayıt namazı oqıladı. Juma namazı parız bolǵan insanlarǵa hayıt namazın oqıw wájib boladı. Tek usı namazdan soń qurbanlıq soyıwdı baslawı múmkin.
Hayıttıń úshinshi kúni quyash batqannan soń qurbanlıq etiwge bolmaydı.
Sonı da esletip ótiw kerek, hayıt kúni shelpek pisiriw hám onı tarqatıw sháriyatımızda durıs emes.
Islam tariyxı dereklerine qaraǵanda, bir kúni Ibrahim alayihissalam tús kórip, onda balası Ismayıldı qurbanlıq etip atırǵanın kóredi.
Bul haqqında Ibrahim alayihissalam balası Ismayıl alayhissalamǵa aytqanda ol –bunday tús kórgen bolsańız Allah taalanıń qálewi usınday shıǵar. Eger sonday bolsa, men oǵan tayarman, dep kelisim beredi. Bunnan soń Ibrahım alayhissalam balasın qurbanlıq etiw ornına alıp kelip, qurbanlıqqa shalmaqshı bolǵanda Allah taala kórgen túsin tastıyıqlaǵanın aytıp, onıń ornına aspannan qoshqardı jiberedi. Usı jol arqalı Allah taala Ibrahim alayhissalamdı sınap kórmekshi bolǵan eken. Sonlıqtan, qurbanlıq kúni kóbinese qoshqar yaki qoydı qurbanlıqqa soyıw tártibi engizilgen.
– Kimler qurbanlıq etiwi kerek?
– Dinimizde qurbanlıq etiw shárt bolǵan insanlar kórsetilgen bolıp, olarǵa qoyılatuǵın talaplar tómendegishe etip belgilengen. Yaǵnıy, ol musılman bolıwı, erjetiw jasına jetken bolıwı, aqıl-esi pútin bolıwı, húr bolıwı (yaǵnıy, qul bolmawı, muqim bolıwı (músápir yamasa óz elinen jıraqta júrgen bolmawı) kerek.
Zakat nısabına iye bolǵan musılmanlar, yaǵnıy, óziniń kúndelikli ixtiyaj buyımlarınan awısıq múlkke iye shaxslar shártli túrde qurbanlıq etiwi lazım. (Bul 85 gramm salmaqtaǵı altın).
Bul muǵdardaǵı qárejetke iye bolmaǵan insanlar qurbanlıq etiwi shárt emes. Eger, bunday shaxs qurbanlıq etiwdi qálese, qurbanlıq etiwi múmkin.
– Qanday jániwarlar qurbanlıq etiledi?
– Qurbanlıq etiliwi lazım bolǵan jániwarlarǵa sharwa malları – qoy, eshki, qara mal, túye kiredi. Onda qoy hám eshki 1 jasqa tolǵan bolıwı, qara mal 2 jasqa tolǵan bolıwı, túye 5 jasqa tolǵan bolıwı kerek. Eger usı jániwarlardan tek ǵana qoy 6 aylıq bolıp, turpatı hám salmaǵı jaǵınan 1 jastaǵı qoyǵa tuwra kelse qurbanlıq etiwge boladı.
Onda qoy hám eshki 1 adam tárepinen, al túye hám qara maldı 7 adamǵa shekem birigip qurbanlıq etse boladı. Birigip qurbanlıq etilgen jániwardıń som góshi (gelle, bas-sıyraq, qarın buǵan kirmeydi) teńdey bólistiriliwi lazım.
Sonday-aq, birigip qurbanlıq etip atırǵan adamlardan biri tek ǵana gósh ushın qosılǵan yamasa musılman bolmasa qurbanlıq qabıl bolmaydı.
– Qurbanlıq tarqatıwdıń tártip-qaǵıydaları qanday?
– Ulamalarımız «Ápiwayı jaǵdaylarda qurbanlıqtıń góshin úshke bólip, bir bólegin jegeni, ekinshi bólegin kámbaǵallarǵa bergeni, úshinshi bólegin saqlap qoyǵan jaqsı»,deydi. Al, mútájler kóbeygende olardıń ǵamın oylaw zárúr boladı.
Usı tárizde úshke bólingen góshti tarqatıw yamasa úyge shaqırıp as pisirip qonaq shaqırıw múmkin. Álbette, hár bir mómin-musılman qurbanlıqtı óz qolı menen soyıwı abzal, eger bul qolınan kelmese basqalardıń járdeminde orınlasa da boladı. Onda soyǵan kisige qurbanlıq góshinen «qol haqı» (xalıq tilinde «qol úzlik») beriwge bolmaydı. Onıń ornına basqasha túrde razı qılsa boladı.
Al, qurbanlıqtı tarqatıw waqtında qassapqa qurbanlıq esabınan gósh beriw múmkin.
– Buwaz haywan qurbanlıqqa jaray ma? Buwaz haywan qurbanlıq qılıwdan aldın tuwsa, húkimi qanday boladı?
-Tuwıwǵa jaqınlap qalǵan haywandı soyıw makruh, sebebi onda onıń qarnındaǵı balasın zaya etiw bar.
Buwaz haywanlardı qurbanlıq ushın da, gósh ushın da soyıw jaqsı emes. Qurbanlıq qılınıwınan aldın tuwǵan haywannıń balası anası menen soyıladı hám iyesi haywan balasınıń góshin jemeydi, jarlılarǵa beredi. Eger jese qunın sadaqa etedi. Jáne bir jolı haywan balasın soymastan ózi yamasa qunı sadaqa etiledi.

Sáwbetlesken:
Á.Jiyemuratov,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi.