Ózbekstan bank sistemasında karta operaciyaların qayta islew procesin bunnan bılay da jetilistiriwge qaratılǵan jańa tártip engizilmekte. Oǵan bola, banklerge bir banktiń ózinde ashılǵan kartalar arasındaǵı ayırım tólem operaciyaların úshinshi tárep processing xızmetlerin tartpay, óziniń málimleme infrastrukturası arqalı qayta islew imkaniyatı beriledi.
Bul Oraylıq bank basqarmasınıń 2026-jıl 14-avgusttaǵı 22/7-sanlı qararı menen belgilendi. Hújjet 27-avgust kúni Ádillik ministrliginde 3294-4-san menen mámleketlik dizimnen ótkerilgen.
Qararda In-house modeli túsinigine huqıqıy status berildi. Oǵan bola, bank processing xızmetin kórsetiwshi úshinshi tárepti tartpastan, óziniń málimleme infrastrukturası arqalı tólem operaciyaların avtorlastırıwı, qayta islewi hám olardı bank esap betlerinde sáwlelendiriwi múmkin.
Biraq bul imkaniyat barlıq karta operaciyalarına tiyisli emes. In-house modeli tek ǵana tólewshi hám qarjı alıwshınıń bank kartaları birdey bankte ashılǵan jaǵdaylarda qollanıladı. Máselen, bir bank klientiniń kartasınan sol banktegi basqa klienttiń kartasına qarjı ótkerilgende operaciya banktiń óz sisteması arqali qayta isleniwi múmkin. Túrli banklerdiń kartaları arasındaǵı operaciyalar bolsa bul tártip sheńberine kirmeydi.
Jańa tártipke bola, bunday operaciyalar boyınsha esap-sanaqlar real waqıt rejiminde yamasa belgilengen kliring sessiyalarınıń juwmaqları boyınsha ámelge asırılıwı múmkin. In-house modelin engiziw bankler ushın májbúriy emes. Yaǵnıy, hár bir bank óziniń texnikalıq imkaniyatları, infrastrukturası hám ekonomikalıq nátiyjeliliginen kelip shıǵıp, bul modelden paydalanıw yamasa paydalanbawdı erkin belgileydi. Sonıń menen birge, bul imkaniyattan paydalanbaqshı bolǵan banklerge bir qatar talaplar júklenedi. Atap aytqanda, bank In-house modelin iske qosıwdan keminde 30 kún aldın Oraylıq bankti jazba yamasa elektron túrde xabardar etiwi kerek.
Xabarda sistemanı iske túsiriw sánesi, qaysı túrdegi operaciyalar qayta isleniwi, paydalanılatuǵın málimleme sistemaları jáne málimleme qáwipsizligi hám jumıstıń úzliksizligin támiyinlew ilajları kórsetiliwi kerek. Jańa imkaniyat penen bir qatarda bankler ushın málimleme qáwipsizligi boyınsha talaplar da belgilenbekte. In-house modelinde isleytuǵın bankler kiberqáwipsizlik talaplarına ámel etiwi, jumıs úzliksizligi hám málimleme sistemaların tiklew rejelerin islep shıǵıwı hám olardı jılına keminde bir márte sınaqtan ótkeriwi shárt. Bunnan tısqarı, tiykarǵı málimleme sistemasınan ǵárezsiz rezerv málimleme sisteması hám rezerv baylanıs kanalı bar bolıwı kerek. Bank usı rezerv sistemasına ótiw procesin de keminde jılına bir márte sınaqtan ótkeriwi belgilengen. Tólem maǵlıwmatlarınıń sırlılıǵı, pútinligi hám bar ekenligin támiyinlew boyınsha ishki hújjetler tastıyıqlanıwı, sonday-aq, operaciyalıq hám texnologiyalıq qáwip-qáterlerdi anıqlaw, bahalaw, monitoring etiw hám azaytıw tártibi belgileniwi kerek.
In-house modeli arqalı ámelge asırılǵan tólem operaciyalarına baylanıslı barlıq maǵlıwmatlar bank tárepinen keminde bes jıl dawamında saqlanıwı, olardıń pútinligi támiyinleniwi hám zárúr jaǵdaylarda qayta tikleniwi kerek.
Eger sistemanıń jumısına tásir etetuǵın operaciyalıq hádiyse, málimleme sistemasında úzilis yamasa málimleme qáwipsizligi hám kiberqáwipsizlik penen baylanıslı jaǵday júzege kelse, bank bul haqqında Oraylıq bankke tezlik penen dáslepki málimleme beriwi shárt.
Hádiyseniń sebepleri, aqıbetleri hám onı saplastırıw ushın kórilgen ilajlar haqqındaǵı tolıq maǵlıwmat bolsa hádiyse anıqlanǵan kúnnen baslap úsh jumıs kúni ishinde usınıladı. Jańa mexanizm, bárinen burın, banklerdiń ishki texnologiyalıq imkaniyatların keńeytiwge xızmet etedi. Bir banktiń óz kartaları arasındaǵı operaciyalardı sırtqı processing xızmetlerisiz ámelge asırıw bankke operaciyalardı qayta islew procesi ústinen kóbirek qadaǵalawdı múmkinshilik beredi.
Sonday-aq, operaciyalardı qayta islewde sırtqı infrastrukturaǵa baylanıslılıqtıń azayıwı ayırım jaǵdaylarda tólemlerdiń jedelligi hám turaqlılıǵın arttırıwı múmkin.
Bankler ushın processing qárejetlerin optimallastırıw bolsa keleshekte ayırım xızmetler boyınsha komissiyalardı qayta kórip shıǵıw imkaniyatın beriwi múmkin. Biraq bul avtomat tárizde barlıq banklerde komissiyalar tómenleydi, degeni emes. Tarif siyasatı hár bir banktiń óz qararlarına baylanıslı boladı.
Usı tárizde, jańa tártip banklerge sanlı tólem infrastrukturasın óz imkaniyatlarınan kelip shıǵıp rawajlandırıw ushın qosımsha huqıqıy hám texnologiyalıq imkaniyat jaratadı.
Áhmiyetlisi, In-house modeli banklerge berilgen ıqtıyarıy imkaniyat bolıp, onı engizgen bankler málimleme qáwipsizligi, kiberqáwipsizlik hám sistemalardıń úzliksiz islewin támiyinlew boyınsha belgilengen talaplarǵa qatań ámel etiwi kerek.
Qarar 2026-jıl 29-noyabrden kúshke kiredi.

ÓzA