Finanslıq sawatlılıq
Ózbekstan Respublikasınıń Salıq kodeksine kirgizilgen ózgerislerge muwapıq, isbilermenlik subektleri ushın qosımsha qun salıǵın (QQS) qaytarıw procesi ápiwayılastırıldı. Jańa tártip salıq hákimshiliginde áhmiyetli jeńilliklerden biri bolıp, ayırım kategoriyadaǵı isbilermenlik subektlerine QQStı tekseriwlersiz hám qısqa múddetlerde qaytarıw imkaniyatın beredi. Biraq bul mexanizm barlıq isbilermenlik subektlerine birdey engizilmeydi.
2026-jıl 1-yanvardan baslap QQS summasın tekseriwlersiz avtomat túrde qaytarıw tártibi ayırım isbilermenlik subektlerine qollanılmaydı. Atap aytqanda, shólkemlestiriwshisi yamasa basshısı salıqlar yamasa jıyımlardı tólewden bas tartıw menen baylanıslı jınayattı islegen isbilermenlik subektleri bul tártipten paydalana almaydı. Sonday-aq, bunday isbilermenlik subektleriniń shólkemlestiriwshisi yamasa basshısı tárepinen sońǵı 12 ay dawamında jańadan shólkemlestirilgen yamasa qayta shólkemlestirilgen kárxanalarǵa da QQStı avtomat qaytarıw tártibi qollanılmaydı.
Demek, salıq minnetlemelerin orınlawdan bas tartıw menen baylanıslı jaǵdaylar bar bolǵan subektler ushın QQStı avtomat túrde qaytarıw mexanizmi sheklenedi. Eger avtomat qaytarıw huqıqına iye bolǵan isbilermenlik subektinde joqarıdaǵı jaǵdaylar anıqlansa, QQS qarjıların avtomat sistema arqalı qaytarıwǵa sheklew ornatıladı.
Ámeldegi tártip isbilermenlik subektleriniń ayırım kategoriyaları ushın QQStı qısqa múddetlerde hám tekseriwlersiz qaytarıw imkaniyatın beredi. Sonıń ishinde, AAA turaqlılıq reytingine iye isbilermenlik subektlerine QQS summası tekseriwlersiz bir kúnde qaytarıladı. Awıl xojalıǵı tovar islep shıǵarıwshılarına (paxta hám ǵálleden tısqarı) QQS summası úsh kún ishinde avtomat túrde qaytarıladı. “A” hám onnan joqarı turaqlılıq reytingine iye klasterler hám toqımashılıq kárxanalarına 2027-jıl 1-iyulǵa shekem QQS summasın tekseriwlersiz eki kún ishinde qaytarıw tártibi ámel etedi. Bunnan tısqarı, 10 million sumǵa shekemgi QQS summaları da tekseriwlersiz qaytarıladı.
QQStı avtomatlastırılǵan tártipte qaytarıw, bárinen burın, isbilermenlik subektleriniń aylanıs qarjıların tezirek tiklew imkaniyatın beredi. Bul kárxanalardıń finanslıq turaqlılıǵın saqlaw, óndiris processlerin úzliksiz dawam ettiriw hám jańa joybarlardı qarjılandırıw ushın qosımsha imkaniyat jaratadı. Ásirese, joqarı turaqlılıq reytingine iye kárxanalar ushın QQStıń tekseriwlersiz hám qısqa múddetlerde qaytarılıwı salıq tártibin jáne isbilermenlik belsendiligin xoshametlewshi áhmiyetli mexanizm bolıp esaplanadı.
Sonıń menen birge, avtomat qaytarıw huqıqına sheklewlerdiń ornatılıwı salıq tólewden bas tartıw menen baylanıslı huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıwǵa xızmet etedi. Bul arqalı mámleket tárepinen berilip atırǵan jeńilliklerdiń nızam talaplarına ámel etip atırǵan isbilermenlerge mánzilli qollanılıwı támiyinlenedi.
Solay etip, QQStı avtomat qaytarıw mexanizmi bir tárepten isbilermenler ushın salıq hákimshiligin jeńillestirse, ekinshi tárepten salıq tártibin kúsheytiwge xızmet etedi.
Shahnoza Mamaturopova,
ÓzA