Búgingi kúnde xalıqtıń bántligin rásmiylestiriw, miynet qatnasıqların nızamlı tiykarda jolǵa qoyıw hám sociallıq salıqlardı óz waqtında tólew tek ǵana búgingi sociallıq qorǵaw emes, al keleshekte múnásip pensiya alıw ushın da áhmiyetli faktor bolıp esaplanadı. Sebebi puqaranıń pensiya muǵdarı, bárinen burın, onıń rásmiy miynet jumısı, jumıs stajı hám nızamshılıqta belgilengen tártipte tólengen sociallıq salıqlar menen tikkeley baylanıslı.
Pensiya qorınıń maǵlıwmatlarına bola, ámeliyatta bolsa jumıs stajı jeterli bolmaǵan jaǵdayda pensiyaǵa shıǵıp atırǵan puqaralardıń sanı artıp barmaqta. Bul jaǵday, tiykarınan, rásmiy emes miynet qatnasıqları, miynet haqınıń rásmiy esapqa alınbawı hám sociallıq salıqlardıń tólenbewi menen baylanıslı.
Ámeldegi nızamshılıqqa bola, tolıq pensiya tayınlanıwı ushın er adamlarǵa 25, hayal-qızlarǵa bolsa 20 jıl miynet stajı talap etiledi. Eger puqaranıń jumıs stajı belgilengen talapqa jetpese, pensiya bar jumıs stajına sáykes túrde tolıq bolmaǵan jumıs stajı tiykarında tayınlanadı.
Maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, 2010-jılı jańadan tayınlanǵan pensiyalar arasında tolıq jumıs stajına iye bolmaǵan puqaralardıń úlesi tek ǵana 6 procentti quraǵan. Al, 2025-jılǵa kelip bul kórsetkish 61 procentke jetken. Yaǵnıy, búgin jańa pensiya tayınlanıp atırǵan hár úsh puqaranıń derlik ekewi tolıq jumıs stajına iye emes. Ulıwma pensionerler quramında da bul kategoriyanıń úlesi sezilerli dárejede artqan. Atap aytqanda, 2010-jılı tolıq jumıs stajına iye bolmaǵan pensionerlerdiń úlesi 3 procentti quraǵan bolsa, 2025-jılı bul kórsetkish 39 procentke jetken. Sonıń menen birge, pensionerlerdiń 47 procenti 820 mıń sumnan 1 million sumǵa shekemgi muǵdarda pensiya alıp atırǵanı da máseleniń áhmiyetli ekenligin kórsetedi.
Rásmiy emes miynet – keleshekte pensiyaǵa tásir etedi. Qánigelerdiń pikirinshe, jumıs stajı jeterli bolmaǵan pensionerler sanınıń artıwına bir qatar faktorlar sebep bolmaqta. Sonıń ishinde, rásmiy emes miynet qatnasıqlarınıń saqlanıp qalıp atırǵanı, miynet haqınıń rásmiy esabatlarda tolıq kórsetilmewi yamasa “konvert”te beriliwi, sociallıq salıqlardıń tólenbewi sebep bolmaqta. Sonday-aq, miynet etiwdi tastıyıqlawshı hújjetlerdiń belgilengen tártipte arxivke tapsırılmaǵanı, puqaralardıń ayırım dáwirlerde rásmiy miynet penen qamtıp alınbaǵanı sebep bolmaqta.
Rásmiy emes jumıs kópshilik jaǵdaylarda puqaraǵa búgingi kúnde qosımsha dáramat yamasa ayırım qárejetlerdi únemlew imkaniyatın bergendey kóriniwi múmkin. Biraq bunday miynet qatnasıqları keleshekte miynet stajınıń jeterli dárejede qáliplespewi hám pensiya muǵdarınıń azayıwına alıp keliwi múmkin. Sol sebepli jumıs beriwshi menen miynet qatnasıqların rásmiylestiriw, miynet haqınıń nızamlı tártipte esaplanıwı hám sociallıq salıqlardıń tóleniwi hár bir xızmetkerdiń keleshektegi sociallıq támiynatı ushın úlken áhmiyetke iye.
Pensiya – insannıń uzaq jıllıq miynet jolı dawamında qáliplesetuǵın sociallıq kepilliklerden biri. Sol sebepli puqaralar miynet jumısın rásmiylestiriwge, jumıs stajı hám miynet jolı haqqındaǵı maǵlıwmatlardıń durıs júrgiziliwine itibar qaratıwı zárúr. Sebebi, rásmiy emes bántlik máselesi tek ǵana búgingi dáramat penen baylanıslı emes. Ol insannıń erteńgi sociallıq qorǵalıwı, miynet stajı hám pensiya muǵdarına da tikkeley tásir etedi. Usı kózqarastan, xalıq arasında rásmiy bántliktiń abzallıqları, sociallıq salıqlardı tólewdiń áhmiyeti hám pensiya támiynatı boyınsha huqıqıy sawatlılıqtı arttırıw áhmiyetli wazıypalardan biri bolıp qalmaqta.
Sh.Mamaturopova, ÓzA