Geyde bir ǵana itibarsızlıq, bir minutlıq asıǵıslıq yamasa waqtında anıqlanbaǵan qáwip insan táǵdirin pútkilley ózgertip jiberiwi múmkin.
Jumıs ornında júz beretuǵın hár bir baxıtsız hádiyse – bir shańaraqtıń dárti, perzenttiń atasız yamasa anasız qalıwı, jaqınlardıń kewlinde qalatuǵın awır iz. Sonlıqtan miynet qáwipsizligi máselesi tek ǵana nızam hám qaǵıydalar emes, bárinen burın insan ómirin saqlawǵa qaratılǵan eń áhmiyetli wazıypalardan biri bolıp esaplanadı. Jumıs waqtında dizimge alınıp atırǵan baxıtsız hádiyseler bul tarawda qáwip-qáterlerdi aldınnan anıqlaw hám olardıń aldın alıwǵa qaratılǵan jańa qatnaslar zárúr ekenligin jáne bir márte kórsetpekte.
Ózbekstan Respublikası Kámbaǵallıqtı qısqartıw hám bántlik ministrligi Mámleketlik miynet inspekciyası baslıǵınıń orınbasarı Shukrullo Mavlonovtıń maǵlıwmatlarına bola, 2026-jıldıń 7 ayı dawamında Ózbekstanda miynet etiw menen baylanıslı 529 baxıtsız hádiyse dizimge alınǵan. Sonnan 24 i – topar, 372 si – awır aqıbetli hám 132 si – ólim menen juwmaqlanǵan. Jámi 580 xızmetker jábirlengen. Olardıń 156 sı qaytıs bolǵan, 402 si awır, 22 si jeńil dene jaraqatın alǵan.
Bul sanlardı ápiwayı statistikalıq kórsetkish sıpatında qabıl etiwge bolmaydı. Sebebi hár bir sannıń artında insan ómiri hám onıń jaqınlarınıń táǵdiri tur.
Hár bir baxıtsız hádiyseden keyin bir soraw tuwıladı: bul waqıyanıń aldın alıw múmkin be edi?
– Ámeliyat sonı kórsetedi, kóplegen baxıtsız hádiyseler bir ǵana sebep sebepli júzege kelmeydi, – deydi Shukrullo Mavlonov. Olardıń artında, ádette, bir-biri menen baylanıslı bolǵan bir neshe faktorlar izbe-izligi boladı. Atap aytqanda, qáwip, qáwipti anıqlamaw yamasa itibarsız qaldırıw, qadaǵalawdıń jeterli emesligi, qáwipli háreket yamasa qáwipli sharayat, hádiyse, jaraqat sıyaqlılar sebep boladı. Tilekke qarsı, qanday sebep bolmasın, insan ómirine qáwip tuwdıratuǵın jaǵdaylardıń júzege keliwi ashınarlı.
Negizinde baxıtsız hádiyse júz bergennen keyin tek “kim ayıplı?” degen sorawdı beriw jeterli emes. Bunda eń dáslep jumıs procesindegi jaǵdaylar tereń tallawdı talap etedi.
Qáwip qashan payda boldı?
Kim tárepinen anıqlandı yamasa anıqlanbadı?
Ne ushın saplastırılmadı?
Baqlaw ne sebep islemedi?
Qánige sıpatında aytıwım kerek, zárúr sorawlarǵa juwap tappay turıp, tek ǵana hádiyseniń aqıbetin úyreniw arqalı onıń tamır sebeplerin saplastırıw múmkin emes.
Miynet qáwipsizligin tek ǵana baxıtsız hádiyseler statistikası arqalı bahalaw jeterli emes. Miynet qáwipsizliginde, bárinen burın, reaktivlik qatnastan proaktivlik qatnasqa izbe-iz ótiw zárúr.
Reaktiv jantasıw bul – hádiyse → tekseriw → sebep → shara bolsa, proaktiv jantasıw – qáwipti anıqlaw → qáwipti bahalaw → qadaǵalaw ilajların belgilew → monitoring → aldın alıw.
Bul eki kózqaras arasındaǵı tiykarǵı ayırmashılıq sonnan ibarat, birinshisi hádiysege juwap beredi, ekinshisi bolsa hádiysege alıp keliwi múmkin bolǵan qáwipti aldınnan basqaradı.
Bul qatnastı ámeliyatqa engiziw, baxıtsız hádiyseler haqqında xabar beriw, olardı tekseriw hám esapqa alıw sistemasın jetilistiriw maqsetinde Mámleketlik miynet inspekciyası Miynetti qorǵaw basqarması tárepinen taraw ilimpazları hám qánigeleri menen birgelikte Ministrler Kabinetiniń “Miynet jumısı menen baylanıslı baxıtsız hádiyseler haqqında xabar beriw, olardı tekseriw hám esapqa alıw jáne olardıń aqıbetinde jetkerilgen zıyannıń ornın qaplaw haqqında”ǵı qarar joybarı islep shıǵıldı.
Házirgi waqıtta bul joybar belgilengen tártipte kórip shıǵılmaqta hám tastıyıqlanıwı kútilmekte.
Joybarda baxıtsız hádiyselerdi anıqlaw, xabar beriw, tekseriw hám esapqa alıw sistemasın sapa jaǵınan jańa basqıshqa alıp shıǵıwǵa qaratılǵan bir qatar áhmiyetli mexanizmler názerde tutılmaqta.
Áhmiyetlisi, jumıs beriwshiniń anıq minnetlemeleri belgilenedi. Baxıtsız hádiyse júz bergende jumıs beriwshiniń qanday háreketlerdi, qanday tártipte hám qanday múddetlerde ámelge asırıwı kerek ekenligi anıq tártipke salınıwı rejelestirilgen. Bul bir tárepten hádiyseni jasırıw yamasa xabar beriwdi keshiktiriwdiń aldın alıwǵa, ekinshi tárepten bolsa, jábirleniwshiniń huqıqları menen nızamlı máplerin qorǵaw jáne tekseriwdiń tolıq hám sapalı ótkeriliwin támiyinlewge xızmet etedi.
Ámeliyatta ayırım jaraqatlanıw jaǵdayları jumıs beriwshi tárepinen tiyisli tártipte rásmiylestirilmewi yamasa óz waqtında xabarlandırılmawı múmkin. Bunday jaǵdaylarda jábirleniwshiniń nızamshılıqta belgilengen huqıq hám kepilliklerden paydalanıw imkaniyatı da shekleniw itimalı bar. Sol sebepli medicina mákemeleri tárepinen baxıtsız hádiyse aqıbetinde jábirlengen shaxslar haqqında Mámleketlik miynet inspekciyası hám kásiplik awqamların xabardar etiw tártibin engiziw názerde tutılmaqta.
Bul mexanizmniń tiykarǵı maqseti – jasırınıwı múmkin bolǵan hádiyselerdi anıqlawdan tısqarı, bárinen burın, jábirleniwshi hám qaytıs bolǵan xızmetkerdiń shańaraq aǵzalarınıń huqıqların qorǵaw.
Bunnan tısqarı, eger baxıtsız hádiyse órt, jarılıw, texnogen avariya yamasa tábiyiy apatshılıq aqıbetinde júz bergen bolsa, tekseriw komissiyası quramına Ayrıqsha jaǵdaylar ministrliginiń wákilin kirgiziw názerde tutılmaqta. Bunday hádiyselerde sebeplerdi tek ǵana miynet qáwipsizligi kózqarasınan emes, al ayrıqsha jaǵdaydıń kelip shıǵıw sebepleri, texnikalıq jaǵday, shólkemlestiriw ilajları hám basqa da faktorlardı esapqa alǵan halda kompleksli bahalaw áhmiyetli. Bul bolsa hádiyseniń haqıyqıy sebeplerin tereńirek anıqlaw hám keleshekte qaytalanıwınıń aldın alıw boyınsha nátiyjeli ilajlardı belgilew imkaniyatın beredi.
Joybarda baxıtsız hádiyseler haqqında xabar beriw, olardı tekseriw hám esapqa alıw processlerin jasalma intellektke tiykarlanǵan elektron málimleme sisteması arqalı ámelge asırıwdı engiziw názerde tutılmaqta.
Bul ápiwayı qaǵaz hújjetlerdi elektron formaǵa ótkeriw emes. Durıs shólkemlestirilgen sanlı sistema hádiyse haqqında operativ xabar beriw, tekseriw procesiniń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew, hújjet hám dálillerdi sistemalastırıw, isenimli statistikalıq maǵlıwmatlardı qáliplestiriw, tákirarlanıwshı hám jasırın hádiyselerdi anıqlaw jáne qáwiplerdi aymaq, tarmaq hám basqa da kriteriyalar kesiminde tallaw imkaniyatın beriwi kútilmekte.
Muhayyo Toshqoraeva,
ÓzA