Búgin ózbek shiyesi tek ǵana dasturxanlardan orın iyelep qoymastan, al sırt el bazarlarında da óz ornın bekkemlemekte.
Milliy statistika komitetiniń maǵlıwmatlarına bola, 2026-jıldıń yanvar-iyun aylarında Ózbekstan 11 sırt mámleketke 23,3 mıń tonna shiye eksport etken. Eksport bahası bolsa 57,9 million AQSh dolların quraǵan. Bul sanlardıń jáne bir áhmiyetli tárepi bar. BMShtıń “Comtrade” xalıqaralıq sawda maǵlıwmatlar bazasına bola, ótken 2024-jılı Ózbekstan 32,2 mıń tonna jańa úzilgen shiye eksport etip, 70,4 million dollar dáramat alǵan. Kólemi boyınsha mámleketimiz dúnyada 6-orındı iyelegen.
Ózbekstannıń sońǵı on jıllıqtaǵı shiye eksportına názer taslansa, nátiyjeler bir qálipte emes, al jıldan-jılǵa sezilerli ózgerip atırǵanınıń gúwası bolıw múmkin.
2016-jılı 29,2 mıń tonna shiye eksport etilgen bolsa, 2017-jılı bul kórsetkish 30,6 mıń tonnaǵa, 2018-jılı bolsa 33,8 mıń tonnaǵa jetken. Biraq 2019-jılı eksport keskin azayıp, 16,8 mıń tonnanı quraǵan. Sońǵı jılları bolsa ósiw hám tómenlewler baqlanǵan. Eń joqarı kórsetkish 2021-jılı – 60,8 mıń tonna dizimge alınǵan. Bul 2016-jıldaǵı kórsetkishten derlik eki esege kóp.
Bunnan keyin eksport kólemi jáne tómenlegen: 2022-jılı – 25,4 mıń tonna, 2023-jılı – 45 mıń tonna, 2024-jılı – 32,2 mıń tonna hám 2025-jılı – 31,7 mıń tonna.
Demek, Ózbekstan shiye eksportında úlken potencialǵa iye bolsa da, kólem jıllar kesiminde ádewir ózgeriwsheń.
2024-jılı shiye eksportı boyınsha CHili absolyut lider – 529,5 mıń tonna. Onnan keyin Gongkong – 168,4 mıń tonna, AQSh – 84,2 mıń tonna, Túrkiya – 66,5 mıń tonna hám Ispaniya – 34,1 mıń tonna menen jaylasqan. Ózbekstannıń 32,2 mıń tonnalıq kórsetkishi bolsa Ispaniyadan keyingi orındı iyelegen. Bul jerde ayrıqsha itibarlı tárepi – Ózbekstannıń shiye eksportınıń kólemi Greciya, Ázerbayjan, Avstriya hám Moldova sıyaqlı mámleketlerden joqarı ekenligi.
Eksport kólemi joqarı bolıwı, álbette, jaqsı nátiyje. Biraq eksportta tek tonna emes, bir tonna ónimnen qansha dáramat alınıp atırǵanı da áhmiyetli.
2024-jılı Ózbekstan 32,2 mıń tonna shiyeni 70,4 million dollarǵa eksport etken. Bul esapta bir tonna shiyeniń ortasha eksport bahası shama menen 2,2 mıń dollar átirapında boladı. Sonıń ushın keleshekte tiykarǵı wazıypa tek ǵana shiye jetistiriw hám onı kóbirek eksport etiw emes. Sapa, saylap alıw, qadaqlaw, suwıtıw, saqlaw hám joqarı dáramatlı bazarlarǵa shıǵıw eksport bahasın jáne de arttırıwı múmkin.
Ásirese, jańa úzilgen shiye tez buzılatuǵın ónim bolǵanı ushın onı jetistiriwden góre sırtqı bazarǵa sapasın joǵaltpastan jetkerip beriw de úlken áhmiyetke iye.
2026-jıldıń dáslepki altı ayında 23,3 mıń tonna shiye eksport etilgeni de itibarǵa ılayıq. Bul 2024-jıldaǵı jıllıq eksport kóleminiń derlik 72 procentine teń. Yaǵnıy, eksport máwsimi ele tolıq juwmaqlanbaǵan bir waqıttıń ózinde salmaqlı kólem belgilengen.
Eksport geografiyasınıń 11 mámleketti qamtıp alǵanı da Ózbekstan shiyesine sırtqı bazarda talap bar ekenligin kórsetedi. Endi tiykarǵı másele – bul talaptı turaqlı bazarǵa aylandırıw.
Ózbekstannıń klimat sharayatı, miywe-ovoщ jetistiriw dástúrleri hám bar agrar potencialı shiye eksportın jáne de rawajlandırıw ushın imkaniyat beredi.
Biraq dúnya bazarında báseki kúshli. CHilidiń 500 mıń tonnadan aslam eksport kólemi Ózbekstannıń nátiyjesinen bir neshe esege joqarı ekenin kóriw múmkin.
Sonıń ushın kelesi basqıshta maqsetti tek ǵana “kóbirek tonna” emes, al “kóbirek qosımsha qun” principi tiykarında belgilew áhmiyetli. Sapa standartların arttırıw, eksportqa qolaylı sortlardı kóbeytiw, zamanagóy suwıtıw hám saqlaw sistemaların rawajlandırıw, ónimdi brendlew hám jańa bazarlarǵa shıǵıw – Ózbekstandı shiye eksportında joqarı orınlarǵa alıp shıǵıwı múmkin.
Muhayyo Toshqoraeva, ÓzA