“Agro – innovaciya” rubrikası

Elimizde suw resursların basqarıw sistemasın jetilistiriw, awıl xojalıǵında suwdıń jumsalıwın qısqartıw hám suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı ǵalaba en jaydırıwǵa qaratılǵan reformalar izbe-iz dawam etpekte. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2024-jıl 5-yanvardaǵı “Tómengi buwında suw resursların basqarıw sistemasın jetilistiriw hám suw resurslarınan paydalanıw nátiyjeliligin arttırıw ilajları haqqında”ǵı qararı tarawda jańa basqıshtı baslap berdi. Onda suwdan paydalanıw nátiyjeliligin arttırıw, suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı keńnen engiziw hám fermerlerdi bul processke jedel tartıw tiykarǵı wazıypalar sıpatında belgilengen.

Usı wazıypalardıń orınlanıwı sheńberinde Qaraqalpaqstan Respublikasında da suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw boyınsha keń kólemli jumıslar ámelge asırılmaqta. Usı jılı respublikamızda jámi 44 mıń 183 gektar maydanda suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw rejelestirilgen. Baǵdarlama sheńberinde 4 mıń 680 gektar jer maydanın kóshpeli iyiliwsheń qubırlar arqalı suwǵarıw belgilengen bolıp, búgingi kúnge shekem 51 mıń 849 gektar maydanda usı texnologiya ámeliyatqa engizildi. Sonday-aq, 7 mıń gektar maydandı tamshılatıp hám jawınlatıp suwǵarıw, 560 gektarın bolsa diskret, 2 mıń gektardan aslam maydandı plyonka tósew hám 33 mıń gektar maydandı lazerli tegislew texnologiyasın engiziw arqalı suwdı únemlew rejelestirilgen.

Respublikamızda fermer xojalıqları tárepinen kóshpeli iyiliwsheń qubırlardı satıp alıw hám engiziw jumısları izbe-iz dawam etpekte. Házirgi waqıtqa shekem jámi 260 komplekt kóshpeli iyiliwsheń qubır ushın shártnamalarǵa qol qoyılǵanı bul texnologiyaǵa qızıǵıwshılıq hám talap joqarı ekenligin kórsetedi.

Aymaqlar kesiminde alıp qaraǵanda, Tórtkúl rayonına 24 komplekt, Ámiwdárya rayonına 26 komplekt, Ellikqala rayonına 21 komplekt, Xojeli rayonına 20 komplekt, Taqıyatas rayonına 14 komplekt, Shomanay hám Shımbay rayonlarına 17 komplekt, Kegeyli rayonına 13 komplekt, Qanlıkól, Qońırat hám Nókis rayonlarına 10 komplektten hám basqa da rayonlarǵa mútájlikke qarap kóshpeli iyiliwsheń qubır jetkerip berildi.

Bul úskeneler jergilikli sanaat kárxanaları – “Bexruz – Imanali,” “Drip irrigation world,” “Iskandarning orzulari,” “PM-Ravon,” “Asian plastic products”, “Rustam plasteks” JShJ hám “Jizzaxplastmassa” kárxanası menen birgelikte jetkerip berilmekte. Bul bolsa suwdı únemleytuǵın texnologiyalardı engiziw menen birge jergilikli óndiristi qollap-quwatlawǵa da xızmet etpekte.

Beruniy rayonınıń tájiriybesi bul qatnastıń ámeliy nátiyjelerin ayqın kórsetpekte. Bul jerde suw resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıw hám suwǵarıw nátiyjeliligin arttırıw maqsetinde bir qatar fermer xojalıqlarında kóshpeli iyiliwsheń qubırlardan paydalanıw jolǵa qoyılǵan.

– Respublikamızda suw tamtarıslıǵınıń aldın alıw maqsetinde suwdı únemlew texnologiyaların engiziwge ayrıqsha itibar qaratılmaqta, – deydi Beruniy rayonı “Suw jetkerip beriw xızmeti” mámleketlik mákemesi direktorınıń orınbasarı Ergash Erkebaev. – Beruniy rayonında 400 gektar paxta maydanı hám 60 gektar baǵlarda tamshılatıp suwǵarıw texnologiyasınan, 300 gektar maydanda bolsa jámi 7 fermer xojalıǵı tárepinen iyiliwsheń qubırlardan nátiyjeli paydalanılmaqta.

– Meniń fermer xojalıǵım paxta-ǵállege qánigelesken. Bıyıl 20 gektar maydanǵa iyiliwsheń qubır aldıq, – deydi Doslıq APJda jaylasqan “Javohir-Begzod” fermer xojalıǵınıń basshısı Ilham Tadjiev. – Iyiliwsheń qubırlar arqalı suwdı únemlewden tısqarı suwǵarıw processlerinde insan faktorınıń azayıwına erisildi. Bul jańa texnologiyanı qollanıw suwdı 30 procentke shekem únemlep, tamırǵa tikkeley azıqlıq beriw arqalı ónimdarlıqtı 60 centnerge shekem arttırıw niyetindemiz. Jerlerimiz júz procent lazerlengeni sebepli iyiliwsheń qubırlardaǵı suw jerlerimizge bir tegis jetip barmaqta.

Qánigelerdiń atap ótiwinshe, iyiliwsheń qubırlardıń tiykarǵı abzallıǵı suwdı tikkeley atızdıń kerekli jerine jetkerip beriwinde kórinedi. Nátiyjede suwdıń jerge sińip ketiwi yamasa salmalar arqalı sińip ketiwi keskin azayadı. Bul bolsa suwdan paydalanıw koefficientin arttırıw menen birge, suwǵarıw procesiniń sapasın da jaqsılaydı.

Jáne bir áhmiyetli tárepi – eginlerdiń bir qálipte suw menen támiyinleniwi bolıp esaplanadı. Ásirese, paxta sıyaqlı suw tártibine talapshań eginlerde bul faktor ónimdarlıqqa tikkeley tásir kórsetedi. Sonıń ushın iyiliwsheń qubırlar tek ǵana suwdı únemlew emes, al joqarı zúráát alıwdıń da áhmiyetli quralı sıpatında qaralmaqta.

Eń áhmiyetlisi, bunday texnologiyalardıń keńnen engiziliwi suw tamtarıslıǵı sharayatında da awıl xojalıǵı óndirisiniń turaqlılıǵın támiyinlew, jer hám suw resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıw jáne azıq-awqat qáwipsizligin bekkemlewge múnásip úles qosadı.

M.Pirnazarova,
Qaraqalpaqstan xabar agentligi