Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev 2-iyun kúni “Shırshıq” ximiya-industriallıq texnoparkinde bolıp, bir qatar kárxanalardıń jumısı menen tanıstı jáne ximiya sanaatın jedel rawajlandırıw hám aymaqlarda investiciyalıq joybarlardı ámelge asırıw máseleleri boyınsha videoselektor májilisin ótkerdi.
Mámleketimiz basshısı dáslep texnoparktegi “Kmita Polymers” kárxanasında boldı.
Rossiyanıń “Polymers” kompaniyası menen birgelikte shólkemlestirilgen bul joybar arnawlı hám keń assortimenttegi polietilen plyonka ónimlerin islep shıǵarıwǵa qánigelesken.
Bunday plyonkalar zamanagóy ekonomikanıń kózge kórinbeytuǵın, biraq júdá áhmiyetli buwınlarınan biri. Búgin azıq-awqat ónimleri, turmıslıq texnika, qurılıs materialları, farmacevtika quralları hám túrli sanaat tovarlarınıń bazarǵa qáwipsiz jetkeriliwi, sırtqı tásirlerden qorǵalıwı kóp tárepleme zamanagóy qadaqlaw texnologiyalarına baylanıslı.
6 mıń 670 kvadrat metr maydandı iyelegen kárxanada Italiyanıń zamanagóy texnologiyalıq úskeneleri tiykarında keń assortimenttegi polimer hám termoqısqarıwshı plyonka ónimleri islep shıǵarılmaqta. Onıń iske qosılıwı nátiyjesinde 9,5 million dollarlıq importtıń ornın basatuǵın ónimler islep shıǵarılıwı támiyinlenbekte.
Joybar eki basqıshlı keńeytiw baǵdarlaması tiykarında ámelge asırılmaqta. Investiciyalardıń ulıwma bahası 15,2 million dollardı quraydı. Onıń birinshi basqıshında 7,4 million dollar investiciya ózlestirildi.
Joybar sheńberinde 50 jańa jumıs ornı jaratıldı. Keyingi basqıshlarda jumıs orınlarınıń sanı jáne de kóbeyiwi kútilmekte.
2025-jılı bul jerde 115 milliard sumlıq ónim islep shıǵarıldı. Sonıń menen birge, 6 million dollarlıq ónim Oraylıq Aziya mámleketlerine eksport etildi.
Kárxana islep shıǵarıp atırǵan polimer ónimler Coca-Cola, Pepsi, Flash, “CHernogolovka”, Ackerman, Asl Oyna, Biolife hám Family Group sıyaqlı iri brendlerdiń qadaqlaw sistemalarında jergilikli shiyki zat sıpatında qollanılmaqta.
Qadaqlaw industriyası zamanagóy sanaattıń eń tez rawajlanıp atırǵan baǵdarlarınan biri ekeni atap ótildi. Sebebi ónim islep shıǵarıw kólemi artıp barǵan sayın onı qáwipsiz saqlaw, tasıw hám bazarǵa jetkerip beriw talapları da kúsheyip atırǵanı atap ótildi.
Usı mániste, bunday kárxanalar sanınıń kóbeyiwi tek ǵana bir tarmaqtıń rawajlanıwına emes, al azıq-awqat sanaatı, qurılıs, farmacevtika hám awıl xojalıǵı sıyaqlı tarawlardıń turaqlı islewine de xızmet etetuǵını aytıp ótildi.
Bunnan soń Prezident Shavkat Mirziyoev “Shırshıq” ximiya-industriallıq texnoparkindegi “NovoPlast TPE” kárxanasına bardı.
Joybar Rossiyanıń “VR Plast” kárxanası menen birgelikte 4 mıń 200 kvadrat metr maydanda ámelge asırılǵan. Onıń ulıwma bahası 5,4 million dollardı quraydı.
Kárxanada zamanagóy laboratoriya hám innovaciyalıq óndiris liniyaları jolǵa qoyılǵan. Búgingi kúnde ol termoplastik elastomer granulalar hám olardan tayar ónimler islep shıǵarıw boyınsha jergilikli jetekshilerden biri sıpatında jumıs alıp barmaqta.
Bul jerde joqarı sapalı termoelastomerler, esik hám ramalar ushın tıǵızlawshılar, texnikalıq hám azıq-awqat sanaatı ushın mólsherlengen shlanglar, sonday-aq, qurılıs hám elektrotexnika tarmaqları ushın hár qıylı polimer ónimler islep shıǵarılmaqta.
Islep shıǵarılıp atırǵan ónimlerdiń tiykarǵı abzallıǵı olardıń bekkemligi, deformaciyaǵa shıdamlılıǵı hám sırtqı ortalıq tásirine joqarı shıdamlılıǵı bolıp esaplanadı. Sol sebepli bul ónimler qurılıs, avtomobil sanaatı, azıq-awqat islep shıǵarıw hám elektrotexnika tarawlarında keńnen qollanılmaqta.
Kárxana quramında zamanagóy izertlew orayı jumıs alıp baradı. Bul jerde Aziya hám Evropa bazarlarınıń talaplarınan kelip shıqqan halda termoelastoplastlardıń jańa recepturaları islep shıǵılmaqta. Sonıń menen birge, tayar granulalar, tıǵızlawshılar hám joqarı basımlı shlanglar xalıqaralıq standartlar tiykarında sınaqtan ótkeriledi.
58 jańa jumıs ornı jaratılıp, ótken jıldıń juwmaqlarına bola, bul jerde 103 milliard sumlıq ónim islep shıǵarıldı. Sonday-aq, 5 million dollarlıq ónim eksport etildi.
Kárxana jumısınıń jáne bir áhmiyetli nátiyjesi importtıń ornın basıw menen baylanıslı. Atap aytqanda, 2025-jılı 8,5 million dollarlıq importtıń ornın basatuǵın ónimler islep shıǵarıldı.
Keleshekte kárxana ónim islep shıǵarıw kólemin 177 milliard sumǵa hám eksport úlesin 60 procentke jetkeriwdi maqset etken. Bul rejeler ámelge asırılsa, kárxana tek ǵana jergilikli bazar talapların qanaatlandırıw emes, al Oraylıq Aziya hám basqa da sırtqı bazarlarda da óz abırayın jáne de bekkemlewi múmkin.
“Shırshıq” ximiya-sanaat texnoparkinde Prezident Shavkat Mirziyoev “BCG Group OZ” kárxanası menen tanıstı.
Turmıslıq hám avtomobil ximiyası kúndelikli turmıs hám transport qurallarına texnikalıq xızmet kórsetiwde paydalanılatuǵın ximiyalıq qurallar esaplanadı. Ózbekstanda bul túrdegi ónimlerdiń úlken bólegi import etiletuǵın edi, biraq búgingi kúnde jergilikli óndiris jedel rawajlanbaqta.
“BCG Group OZ” kárxanası házirgi kúnde keń assortimentte turmıslıq hám avtomobil ximiya ónimlerin islep shıǵarıw jumısı menen shuǵıllanadı.
Ulıwma bahası 6 million dollarlıq joybar sheńberinde rossiyalı sherik penen shólkemlestirilgen kárxanada 80 nen aslam jańa jumıs orınları jaratıldı.
80 nen aslam túrdegi ónimler, sonıń ishinde, avtoximiya hám avtokosmetika, miymanxana, restoran hám sanaat ushın professional klining quralları islep shıǵarılmaqta.
Tek ǵana ótken jılı 176 milliard sumlıq ónim islep shıǵarılǵan bolıp, 2,6 million dollarlıq ónim eksport etilgen. 14,7 million dollarlıq ónim importtıń ornın qapladı.
Ónimlerdiń sapası milliy hám xalıqaralıq hújjetler, atap aytqanda, ISO 9001, “Hadal” hám ǴMDA mámleketleriniń sertifikatları menen tastıyıqlanǵan.
Óndiris procesinde sapa qadaǵalawi shiyki zattan baslap tayar ónimge shekemgi basqıshlardı qamtıp aladı. Laboratoriyada shiyki zattıń texnikalıq talaplarǵa muwapıqlıǵı, ónimniń jabısqaqlıǵı, pH kórsetkishi, tıǵızlıǵı hám nátiyjeliligi tekseriledi.
Búgingi kúnde kárxana ónimleri Qazaqstan, Qırǵızstan, Túrkmenstan, Tájikstan hám Awǵanstan sıyaqlı qońsı mámleketlerge eksport etilmekte.
Kárxana keleshekte ónimleriniń kólemin 294 milliard sumǵa jetkeriwdi maqset etken.
Mámleketimiz basshısı bunday óndirisler elimiz ekonomikası ushın úlken áhmiyetke iye ekenin atap ótti.
Sanaattı modernizaciyalaw, joqarı qosımsha qunlı ónimler islep shıǵarıw hám eksport potencialın arttırıw ekonomikanıń rawajlanıwınıń tiykarǵı baǵdarlarınan birine aylanbaqta.
Usı maqsette shólkemlestirilgen “Shırshıq” ximiya-industriallıq texnoparki búgingi kúnde tarawdaǵı jańa áwlad sanaat maydanlarınan biri sıpatında qáliplesip úlgerdi.
Mámleketimiz basshısınıń 2022-jıl 3-fevraldaǵı tiyisli qararınıń orınlanıwı sheńberinde qurılǵan bul texnopark ximiya ónimlerin tereń qayta islew, aldıńǵı texnologiyalardı engiziw jáne jergilikli hám sırt el investorları ushın qolaylı ortalıq jaratıw maqsetine xızmet etpekte. Ulıwma maydanı 26,4 gektar bolǵan aymaqta injenerlik-kommunikaciya tarmaqları hám zamanagóy infrastrukturanı qáliplestiriwge 25 million dollar qarjı qaratıldı.
Texnoparktiń investiciyalıq tartımlılıǵı anıq sanlarda óz kórinisin tappaqta. Sonıń ishinde, 2025-jılı 56 million dollarlıq investiciya ózlestirilip, 758 jańa jumıs ornı jaratıldı. Jıl dawamında kárxanalar tárepinen 60 million dollarlıq 150 den aslam túrdegi ónim islep shıǵarıldı.
Keleshektegi rejeler de úlken. 2030-jılǵa shekem investiciyalar kólemin 207 million dollarǵa, tovar ónimlerin islep shıǵarıwdı 294 million dollarǵa, eksporttı 48 million dollarǵa jetkeriw hám jumıs orınlarınıń sanın 2 mıń 300 ge arttırıw belgilengen.
Usı jerde Prezident Shavkat Mirziyoevqa texnoparktiń jumısı, sonday-aq, ximiya sanaatın rawajlandırıwǵa qaratılǵan ilimiy-ámeliy joybarlar tanıstırıldı.
Búgingi kúnde mineral tóginler islep shıǵarıw agrar sektordıń turaqlılıǵın támiyinlewde úlken áhmiyetke iye. Jılına 3,7 million tonna tógin islep shıǵarılıp atırǵan bolsa da, import etilip atırǵan fosforlı hám suwda eriytuǵın tóginlerge bolǵan talap tarmaqtı jáne de modernizaciyalawdı talap etpekte. Bul baǵdarda 2,8 milliard dollarlıq investiciyalıq joybarlar islep shıǵılǵan.
Neft-ximiya tarmaǵında bolsa polimerlerge bolǵan ishki talap artıp barmaqta. 2032-jılǵa barıp, bul talap 3,2 million tonnaǵa jetiwi prognoz etilmekte. Angrende “Kómirden olefinler alıw” hám Qońıratta “Naftanı qayta islew” sıyaqlı iri joybarlardıń ámelge asırılıwı usı talaptı tolıq qanaatlandırıw hám importtıń ornın basıwǵa xızmet etedi.
Turmıslıq ximiya tarawında da sistemalı jumıslar alıp barılmaqta. Investiciyalıq joybarlar arqalı import kólemin eki esege qısqartıw, ishki tutınıwdı jergilikli ónimler esabınan 64 procentke jetkeriw hám eksport kórsetkishlerin arttırıw názerde tutılǵan.
Soń bul jerde Prezident Shavkat Mirziyoevtiń basshılıǵında ximiya sanaatın jedel rawajlandırıw hám aymaqlarda investiciyalıq joybarlardı ámelge asırıw boyınsha wazıypalar haqqında videoselektor májilisi bolıp ótti.
Ekonomikamız jedel rawajlanıp, sońǵı jılları sanaat tarmaqlarında 3 mıń túrdegi jańa ónimler islep shıǵarıw jolǵa qoyılǵanı atap ótildi.
Bunnan 9-10 jıl aldın elimizde ximiya ónimleriniń tiykarǵı bólegin mineral tóginler quraytuǵın edi. Sońǵı jılları tarawǵa 8 milliard 300 million dollar investiciya kirgizilip, 87 iri quwatlıq iske qosıldı.
PVX, “jasıl” vodorod, kóbikli polipropilen, BOPP plyonka sıyaqlı 60 tan aslam túrdegi joqarı qosımsha qunlı jańa ónimler islep shıǵarıw ózlestirildi. Bul arqalı ekonomika tarmaqlarında mıńlaǵan jańa túrdegi ónimlerdi islep shıǵarıw ushın zárúr shiyki zat bazası jaratıldı.
Nátiyjede tarawda eksport 3 esege ósti, jumısshılardıń sanı 50 mıńnan astı.
Sonıń menen birge, tarmaqta ele iske qosılmaǵan imkaniyatlardıń kóp ekenligi kórsetip ótildi. Sońǵı toǵız jılda respublika sanaatı ortasha 6,3 procentke ósken bolsa, ximiya sanaatında bul kórsetkish 3 procentke de jetpegen. Ximiya ónimleriniń importı 4 esege artıp, jılına 4,5 milliard dollarǵa jetken.
“Ózximiyasanaat” akcionerlik jámiyeti tiykarınan óz sistemasındaǵı iri kárxanalar menen sheklenip qalıp atırǵanı, tarawdaǵı 5 mıńnan aslam kárxana menen sistemalı islesiw, olardıń mashqala hám usınısların tıńlawdıń tómen ekenligi kórsetip ótildi.
Májiliste ónimlerdiń quramın ózgertiw, qosımsha qundı arttırıw hám energiya jumsalıwın azaytıw máselelerine ayrıqsha itibar qaratıldı.
Elimizde jılına 1,5 million tonna ammiaklı selitra islep shıǵarılıp, oǵan 1 milliard 70 million kub metr gaz jumsalmaqta. Sonıń menen birge, aldınǵı mámleketler selitra tutınıwın azaytıp, awıl xojalıǵında karbamid hám suwda eriytuǵın tóginler, taw-kán sanaatında bolsa gewekli selitradan paydalanıwǵa ótpekte.
Ammiaklı selitra menen ózine túser bahası birdey bolǵan gewekli selitrada qosımsha qun 2 esege joqarı. Juwapkerler hám ximiya kárxanalarınıń basshıları bunday joybarlardı kóbeytiw haqqında tereń oylawı kerek ekenligi atap ótildi.
Sonday-aq, “Nawayıazot”ta islep shıǵarılıp atırǵan 1 tonna cian duzınıń bahası 3 mıń 700 dollar bolsa, onnan jelim islep shıǵarılǵanda bahası 8 mıń dollarǵa shekem artıwı múmkin ekeni kórsetip ótildi. Juwapkerlerge “Nawayıazot” janındaǵı klasterde 1 milliard dollarlıq 10 kem tonnalı ximiya joybarın baslaw tapsırıldı.
Geologiyada bar rezervlerdi tolıq iske qosıw arqalı da qosımsha qundı bir neshe esege arttırıw múmkin ekenligi atap ótildi.
Qaraqalpaqstan, Surxandárya, Qashqadárya hám Nawayıda 550 million tonna natriy hám kaliy, 20 million tonna bentonit rezervleri bar. Bul shiyki zat tereń qayta islenip, kaustikalıq soda islep shıǵarılsa, qosımsha qun 3 esege artadı.
Jizzaqta 1,5 million tonna, Qaraqalpaqstanda 500 mıń tonna serpentinit rezervi anıqlanǵan. Ol sulfat kislotası menen qayta islense, tonnası 5 mıń dollarǵa shekemgi bolǵan magniy oksidin alıw múmkin. Serpentinit jáne de tereń qayta islense, nikel, xrom hám kobalt alıw imkaniyatı payda boladı. Bul bolsa elektrotexnika sanaatı ushın áhmiyetli shiyki zat esaplanadı.
Juwapkerlerge fosforit, galit, mirabilit, serpentinit sıyaqlı ximiya sanaatı ushın zárúr shiyki zat rezervlerin 2 esege arttırıw boyınsha úsh jıllıq baǵdarlama islep shıǵıp, ámeliy jumıslardı baslaw tapsırıldı. Serpentinit shiyki zatın qayta islew boyınsha keminde 200 million dollarlıq joybarlardı engiziw wazıypası qoyıldı.
Elimizge jılına 300 million dollarlıq turmıslıq ximiya ónimleri import etilmekte. Regionda bolsa bunday ónimler ushın 2 milliard dollarlıq bazar bar.
Mısal ushın, “Angren” erkin ekonomikalıq zonasındaǵı isbilermen dúnyaǵa belgili “Henkel” kompaniyası menen birge islesiwdi jolǵa qoyǵan. Házir bul kárxana “Henkel” tárepinen satıp alınǵan bolıp, bul jerden Doslıq Awqamı mámleketlerine ónim jetkerip beriw rejelestirilmekte.
Bunday joybarlardı kóbeytiw maqsetinde paytaxttaǵı sanaat zonalarınan birindegi maydanlar turmıslıq ximiya joybarları ushın ajıratıladı. Iske qosılǵan kárxanalardı brendi menen birge tayar dáramatlı biznes sıpatında jeke menshik sektorǵa satıw shárti menen bul baǵdarǵa 50 million dollar qaratıladı.
Basqa wálayatlardaǵı usınday joybarlar ushın Sanaat kooperaciyası qorınan 15 million dollar ajıratıladı. Ulıwma, juwapkerlerge turmıslıq ximiyada keminde 100 jańa brend ónim islep shıǵarıwdı jolǵa qoyıw boyınsha baǵdarlama islep shıǵıw tapsırıldı.
Májiliste mineral tóginler bazarındaǵı imkaniyatlar da tallandı.
Dúnyada mineral tóginlerge talap jılına 5 procentten óspekte hám 2030-jılda 260 milliard dollardan artıwı kútilmekte. Ásirese, jańa agrotexnologiyalar esabınan suwda eriytuǵın tóginlerge talap keskin artıp barmaqta. Dúnyada mineral tóginlerge talap jılına 5 procentten óspekte hám 2030-jılda 260 milliard dollardan artıwı kútilmekte. Ásirese, jańa agrotexnologiyalar esabınan suwda eriytuǵın tóginlerge talap keskin artıp barmaqta.
Kelesi úsh jılda taraw juwapkerleri hám hákimler aldında 2 milliard 800 million dollarlıq 42 joybardı iske qosıw wazıypası tur. Bul arqalı 2030-jılǵa barıp, azotlı tóginler islep shıǵarıw kólemin 2,8 million tonnadan 4 million tonnaǵa, fosforlı tóginlerdi 400 mıń tonnadan 900 mıń tonnaǵa, suwda eriytuǵın tóginlerdi 100 mıń tonnadan 400 mıń tonnaǵa jetkeriw áhmiyetli ekenligi atap ótildi.
Suwda eriytuǵın tóginler, polimerler, turmıslıq hám organikalıq emes ximiya boyınsha rejelestirilgen iri joybarlar esabınan nanoximiya, “jasıl” ximiya, supermolekulyar ximiya, jasalma intellekt tiykarında ximiyalıq modellestiriw sıyaqlı zamanagóy baǵdarlarda kadrlarǵa talap artatuǵını atap ótildi.
Usı múnásibet penen ximiya sanaatında bilimlendiriw, izertlew, laboratoriya hám startaplardı qamtıp alǵan bir pútin sistema jaratılatuǵını belgilendi.
Onıń ushın Mırza Ulıǵbek rayonındaǵı 60 gektar maydanda ximiya sanaatı ushın innovaciyalıq ilimiy-óndirislik hám bilimlendiriw klasteri shólkemlestiriledi. Bul klasterde Qubla Koreya menen birgelikte Ximiyalıq texnologiyalar innovaciyalıq orayı qurıladı. Orayda tájiriybe-sınaq jumısları menen baylanıslı qárejetlerdiń yarımı qaplap beriledi.
Ulıwma, ximiya sanaatında 17 milliard dollarlıq 350 den aslam joybardı iske qosıw boyınsha baǵdarlama islep shıǵıp, ámeliy jumıslardı baslaw tapsırıldı.
Mámleketimiz basshısı bul úlken sheklerge erisiw ushın tarawdı ilimiy tiykarlanǵan hám zamanagóy kózqaraslar tiykarında basqarıw zárúr ekenligin atap ótti. Usı múnásibet penen “Ózximiyasanaat”tı transformaciyalaw boyınsha juwapkerlerge tiyisli tapsırmalar berildi.
Májilis dawamında ximiya sanaatı juwapkerleri hám aymaqlar basshılarınıń esabatları tıńlandı, tarmaqta jumıs alıp barıp atırǵan kárxanalardıń basshıları menen sóylesiw bolıp ótti.
Ziyodulla JONIBEKOV,
Abdulaziz RUSTAMOV,
ÓzAnıń arnawlı xabarshıları