2026-jıldıń 18-may kúni Tashkent qalasında Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń on besinshi jalpı májilisi óz jumısın basladı.
Onda Senat, húkimet aǵzaları, ministrlikler hám uyımlardıń wákilleri, jergilikli Keńeslerdiń deputatları, Senat janındaǵı Jaslar parlamentiniń aǵzaları hám ǵalaba xabar qurallarınıń xızmetkerleri qatnastı.
Videokonferencbaylanıs tárizinde ótkerilgen jalpı májilisti Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń Baslıǵı Tanzila Norboeva alıp bardı.
Jalpı májilis Senattıń YouTube tarmaǵındaǵı beti arqalı tikkeley sáwlelendirilip barıldı.
On besinshi jalpı májilistiń birinshi jumıs kúnin senatorlar “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine elektron kommerciya tarawın jetilistiriwge qaratılǵan qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında”ǵı nızamdı dodalawdan basladı.
Atap ótilgenindey, mámleketimizde sońǵı jılları zamanagóy sanlı texnologiyalardı keńnen engiziw, elektron kommerciya tarawın rawajlandırıw baǵdarında izbe-iz jumıslar ámelge asırılmaqta.
Sonıń menen birge, sanlı texnologiyalardıń jedel rawajlanıwı elektron kommerciya qatnasıwshıları ushın elektron kommerciya mákanın jaratıwdı, tarawda ádil báseki sharayatın jaratıwdı jáne elektron kommerciya qatnasıwshılarınıń huqıqları menen máplerin qorǵawdıń huqıqıy tiykarların bunnan bılay da jetilistiriwdi talap etpekte.
Usı nızam menen Ózbekstan Respublikasınıń Salıq kodeksine hám “Elektron kommerciya haqqında”ǵı nızamǵa elektron kommerciya tarawındaǵı tólemlerdi, transshegaralıq elektron kommerciyanı ámelge asırıwdıń, sanlı ónimler eksportı hám importınıń ózine tán ózgesheliklerin belgilewdi názerde tutatuǵın ózgeris hám qosımshalar kirgizilmekte.
Sonday-aq, elektron kommerciya operatorlarınıń minnetlemeleri sheńberinde tutınıwshı aldında satıwshı juwapker bolatuǵın jaǵdaylar yamasa satıwshı tárepinen tutınıwshınıń nızamlı talapların qanaatlandırıw imkaniyatı bolmaǵan jaǵdayda, elektron kommerciya operatorınıń tutınıwshı aldında subsidiar juwapkershilik norması belgilenbekte.
Shıǵıp sóylewshilerdiń atap ótkenindey, bunıń nátiyjesinde tutınıwshınıń qáwipsiz onlayn sawda xızmetlerinen keńnen paydalanıwı támiyinlenedi. Bunnan tısqarı, nızam tek ǵana elektron sawdanı tártipke salıw emes, al elektron sawda bazarında ashıq-aydınlıqtı arttırıw, xalıqaralıq standartlarǵa sáykes huqıqıy bazanı jaratıwǵa xızmet etedi.
Senatorlardıń pikirinshe, bul ilajlardıń engiziliwi jergilikli hám sırt el satıwshıları arasında ádil báseki sharayatın támiyinlewge, transshegaralıq elektron kommerciya jedel rawajlanıp atırǵan dáwirde salıq túsimleriniń joǵaltılıwınıń aldın alıwǵa jáne jergilikli elektron sawda platformaların salıq agentleri sıpatında tartıw arqalı salıq túsimlerin támiyinlew processlerin jeńilletiwge qaratılǵan.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar nızamdı maqulladı.
Sonday-aq, jalpı májiliste “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine Ózbekstan Respublikası milliy nızamshılıǵın Jáhán sawda shólkeminiń Sanitariyalıq hám fitosanitariyalıq ilajlardı qollanıw boyınsha Kelisimine muwapıqlastırıwdı názerde tutıwshı qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında”ǵı nızam dodalandı.
Atap ótilgenindey, Ózbekstan Respublikasınıń Jáhán sawda shólkemine aǵza bolıw procesinde ósimlikler karantini hám onı qorǵaw tarawındaǵı milliy nızamshılıqtı Shólkemniń kelisimlerinde názerde tutılǵan qaǵıydalar menen normalarǵa muwapıqlastırıw zárúrligi júzege kelmekte.
Nızam menen “Ósimlikler karantini haqqında”ǵı nızamda keltirilgen tiykarǵı túsinikler Ósimlikler karantini hám onı qorǵaw boyınsha xalıqaralıq konvenciya sheńberinde tastıyıqlanǵan fitosanitariyalıq atamalar sózligine muwapıqlastırılmaqta.
Sonday-aq, ósimlikler karantini tarawındaǵı jergilikli mámleketlik hákimiyat wákillikli uyımları hám jergilikli atqarıwshı hákimiyat uyımlarınıń wákillikleri anıq belgilep qoyılmaqta.
Ósimlikler karantini hám onı qorǵaw agentliginiń wákillikleri keńeytilmekte. Sonıń ishinde, fitosanitariyalıq qáwip-qáterdi tallaw, fitosanitariyalıq qadaǵalaw astında qáwip-qáterlerdi basqarıwǵa tiykarlanǵan avtomatlastırılǵan tańlap alıw mexanizmi tártibin tastıyıqlaw, karantin astındaǵı materiallardı fitosanitariyalıq zıyansızlandırıw qaǵıydaların hám usılların, ósimlikler karantini tarawındaǵı laboratoriyalıq tekseriwlerdiń usılların islep shıǵıw hám tastıyıqlaw, fitosanitariyalıq zıyansızlandırıw boyınsha jumıstı licenziyalaw boyınsha talaplardı hám tártipti islep shıǵıw sıyaqlı wákillikleri belgilenbekte.
Sonıń menen birge, “Mámleketlik bajı haqqında”ǵı jáne “Licenziyalaw, ruqsat beriw hám xabardar etiw tártip-qaǵıydaları haqqında”ǵı nızamlarǵa yuridikalıq táreplerge fitosanitariyalıq zıyansızlandırıw boyınsha jumıs ushın sheklengen múddetke licenziya beriliwi hám usı jumıs ushın mámleketlik bajınıń belgileniwi, licenziyanıń ataması hám onıń kishi túrleri anıqlastırılıwı jáne usı jumıstı ámelge asırıw waqtında júz bergen huqıqbuzarlıqlar ushın járiymalar muǵdarınıń belgileniwine baylanıslı normalar kirgizilmekte.
Senatorlar tárepinen nızamnıń qabıl etiliwi ósimlikler karantini hám onı qorǵaw tarawındaǵı milliy nızamshılıqtı xalıqaralıq standartlarǵa muwapıqlastırıw, fitosanitariyalıq zıyansızlandırıw boyınsha jumıstı jáne de jetilistiriw hám ónimlerdiń xalıqaralıq sawdada tosqınlıqsız aylanısın támiyinlewge xızmet etetuǵını atap ótildi.
Senatorlar nızamdı maqulladı.
Bunnan soń “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine bala huqıqlarınıń kepilliklerin jáne de kúsheytiwge jáne kúsh kórsetiw hám zorlıqtan jábirlengen hayal-qızlardı qorǵaw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriwge qaratılǵan ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızam kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, sońǵı jılları mámleketimizde insan qádirin ulıǵlawǵa, ásirese, hayal-qızlar hám balalardıń huqıqları menen máplerin isenimli qorǵawǵa qaratılǵan sistemalı reformalar izbe-iz ámelge asırılmaqta.
Bul nızam mine, usı reformalardıń logikalıq dawamı bolıp, onda “balanıń eń ústin mápleri” túsiniginiń huqıqıy statusı belgilenbekte hám ol balaǵa baylanıslı hár qanday máseleni sheshiwde tiykarǵı norma sıpatında atap ótilmekte.
Shańaraq kodeksine kirgizilip atırǵan tiyisli ózgerisler menen shańaraqta bala mápine baylanıslı hár qanday másele kórip shıǵılıp atırǵanda bala óz pikirin erkin bildiriw huqıqına iye ekenligi belgilenbekte.
Sonıń menen birge, kúsh kórsetiw hám zorlıqtan jábirlengen hayal-qızlardıń huqıqların qorǵaw boyınsha mámleketlik uyımlardıń wákillikleri de keńeytilmekte.
Sonıń ishinde, Sociallıq qorǵaw milliy agentligine basım ótkeriw hám zorlıqtan jábirleniwshilerdiń huqıqları menen nızamlı máplerin gózlep, sudlarǵa mámleketlik bajı tólemesten arza, shaǵım hám dawalar beriw, sud májilislerinde óziniń wákillikli wákili arqalı qatnasıw huqıqı berilmekte.
Bunnan tısqarı, kúsh kórsetiw hám zorlıqtan jábirlengen shaxslardı arnawlı oraylarǵa jaylastırıwǵa baylanıslı sociallıq kepillikler anıqlastırılıp, kúsh kórsetiw hám zorlıqtan jábirleniwshiniń arnawlı orayǵa jaylastırılǵanına bir aydan kóp bolmaǵan dáwiri oǵan waqtınsha miynetke jaramsızlıq qaǵazın beriw ushın tiykar bolıwı názerde tutılmaqta.
Senatorlardıń atap ótkenindey, bul nızam balalar hám hayal-qızlardıń huqıqların qorǵawda jańa basqıshtı baslap berip, jámiyette insanıylıq hám sociallıq ádillik principlerin jáne de bekkemlewge xızmet etedi.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar nızamdı maqulladı.
Oliy Majlis Senatınıń jalpı májilisinde “Ózbekstan Respublikasınıń Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodeksine qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında”ǵı nızam da dodalandı.
Bul nızam jámiyette ádillik hám nızamlılıqtı bekkemlew, puqaralardıń huqıqıy qorǵalıwın kúsheytiw hám sud sistemasınıń ashıq-aydınlıǵın támiyinlew jolındaǵı áhmiyetli qádem bolıp esaplanadı.
Nızam menen Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekske bir qatar principiallıq ózgerisler hám qosımshalar kirgizilmekte.
Atap aytqanda, avtomobil bazarındaǵı aldawshılıqlardıń aldın alıw maqsetinde Kodeks jańa 1782-statya menen tolıqtırılmaqta. Oǵan bola avtotransport quralınıń basıp ótken aralıǵın kórsetetuǵın odometr úskenesi kórsetkishleriniń ózgertilgeni yamasa almastırılǵanı haqqında qarıydardı xabardar etpegenlik ushın ayrıqsha hákimshilik juwapkershilik belgilenbekte.
Bul norma tutınıwshılardıń tovar haqqında haqıyqıy hám tolıq maǵlıwmat alıw huqıqın támiyinlewge qaratılǵan bolıp, ekilemshi avtomobil bazarındaǵı nadurıs ámeliyatlarǵa shek qoyadı.
Nızamnıń jáne bir áhmiyetli baǵdarı – jas óspirimlerdiń huqıqları menen máplerin qorǵaw bolıp tabıladı. Endi jas óspirimler qatnasıwındaǵı hákimshilik huqıqbuzarlıq islerin kóriw procesinde pedagog yamasa psixologtıń qatnasıwı májbúriy etip belgilenbekte.
Bul jas óspirimlerdiń ruwxıy jaǵdayın esapqa alıw, olarǵa basım ótkeriliwiniń aldın alıw hám xalıqaralıq standartlarǵa muwapıq bala máplerin qorǵaw kepilligin jaratadı.
Sonday-aq, nızam menen hákimshilik huqıqbuzarlıq islerin júrgiziwde “bas tartıw” hám “ózin-ózi biykarlaw” institutı birinshi márte sistemalastırılmaqta. Bul bolsa sudya yamasa basqa wákillikli shaxstıń iske bolǵan mápdarlıǵın saplastırıw hám qararlardıń qalıslıǵın támiyinlewge xızmet etedi.
Transport quralın basqarıw yamasa ań awlaw huqıqınan ayırıw múddetin qısqartıw tártibi de jetilistirilmekte. Bul másele endi tek ǵana sud tárepinen anıq belgilengen shártler tiykarında kórip shıǵıladı. Eger shaxs aldın usı jeńillikten paydalanǵan bolsa yamasa jaza múddeti dawamında qaytadan huqıqbuzarlıq islese, oǵan bunday jeńillik qollanılmaydı.
Senatorlar tárepinen atap ótilgenindey, nızamnıń qabıl etiliwi hákimshilik juwapkershilik sistemasın insanıylıq hám ádillik principleri tiykarında reformalawǵa xızmet etedi.
Senatorlar nızamdı maqulladı.
Senattıń 15-jalpı májilisinde “Mádeniy miyras tarawındaǵı mámleketlik basqarıw sistemasınıń jetilistiriliwi múnásibeti menen Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızam kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, keyingi jıllarda mádeniy miyras obektlerin qorǵaw hám olardan paydalanıw tarawında mámleketlik basqarıw sisteması basqıshpa-basqısh jetilistirilip, wákillikli uyımlardıń funkciyaları qayta kórip shıǵıldı.
Nızam mine usı reformalardı huqıqıy jaqtan bekkemlew, tarawdaǵı wákilliklerdi anıq belgilew hám nızam hújjetlerin óz-ara muwapıqlastırıwǵa qaratılǵan.
Nızamǵa muwapıq mádeniy miyras tarawında mámleketlik basqarıw uyımlarınıń wákillikleri anıq ajıratılıp, materiallıq mádeniy miyras obektlerin qorǵaw hám olardan paydalanıw boyınsha wákillikler Mádeniy miyras agentligine, materiallıq emes mádeniy miyras obektleri menen baylanıslı wákillikler bolsa Mádeniyat ministrligine tiyisli ekenligi názerde tutılmaqta.
Atap aytqanda, Mádeniy miyras agentligine materiallıq mádeniy miyras obektlerin esapqa alıw, mámleketlik kadastrdı júrgiziw, tariyxıy-mádeniy ekspertiza ótkeriw, mádeniy miyras obektlerin qorǵaw hám olardan paydalanıw tarawında mámleketlik qadaǵalawdı ámelge asırıw wazıypaları júklenbekte.
Nızam menen mádeniy baylıqlardıń aylanısı, sonıń ishinde, olardı aukcion sawdaları arqalı realizaciyalaw tártibi jetilistirilip, bul processlerdi wákillikli uyım menen kelisilgen halda ámelge asırıw mexanizmi engizilmekte.
Bunnan tısqarı, arxeologiya esteliklerin izertlewdi tek ǵana tiyisli ruqsatnama tiykarında ámelge asırıw, mádeniy miyras obektleriniń jaǵdayın turaqlı qadaǵalaw jáne olardı hár bes jılda kózden ótkeriw tártibi belgilenbekte.
Senatorlardıń atap ótiwinshe, nızam mádeniy miyras obektlerin qorǵaw hám olardan nátiyjeli paydalanıw tarawında mámleketlik basqarıw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriwge, wákilliklerdi bólistiriwde anıqlıqtı támiyinlewge jáne tarawda birden-bir hám nátiyjeli basqarıwdı jolǵa qoyıwǵa xızmet etedi.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar nızamdı maqulladı.
Sonday-aq, “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ekonomikalıq hám hákimshilik sudlarǵa múrájat etiwde puqaralar hám isbilermenler ushın jáne de qolaylı sharayatlar jaratıwǵa jáne ádil sudlawǵa erisiw dárejesin arttırıwǵa qaratılǵan ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızam dodalandı.
Atap ótilgenindey, bul nızam menen Jınayat-processuallıq, Ekonomikalıq processuallıq, Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı hám Hákimshilik sud jumısların júrgiziw haqqındaǵı kodekslerge áhmiyetli ózgerisler kirgizilmekte.
Eksterritoriallıq sudlaw tártibiniń engiziliwi tiykarǵı jańalıqlardan biri bolıp esaplanadı. Endi puqaralar hám isbilermenler ózleri qálegen tiyisli sudqa múrájat etiwi ushın imkaniyat jaratıladı. Hákimshilik sudlarǵa “dáslepki tıńlaw” institutı kirgizilmekte, bul bolsa islerdi sudta kóriwdiń sapasın arttıradı.
Nızamda mámleketlik uyımlardıń juwapkershiligin arttırıwǵa ayrıqsha itibar qaratılǵan. Atap aytqanda, mámleketlik uyım lawazımlı shaxsınıń sud májilisinde qatnasıwı májbúriy etip belgilenbekte. Bunnan tısqarı, “isenimniń huqıqıy qorǵalıwı” principi bekkemlenbekte, yaǵnıy mámleketlik uyımnıń qátesi ushın juwapker isbilermen emes, al sol uyım bolatuǵının ańlatadı.
Ekonomikalıq sudlar sisteması da optimallastırılıp, rayon (qala)lıq ekonomikalıq sudlardıń ornına rayonlararalıq ekonomikalıq sudlar shólkemlestirilmekte.
Senatorlardıń pikirinshe, nızamnıń qabıl etiliwi investiciyalıq ortalıqtı jaqsılawǵa, korrupciyalıq faktorlardı azaytıwǵa hám insan qádirin ulıǵlawǵa xızmet etedi.
Senatorlar nızamdı maqulladı.
Oliy Majlis Senatınıń 15-jalpı májilisinde “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine náshebentlik quralları, psixotrop zatlar yamasa olardıń analoglarınıń hám kúshli tásir etetuǵın elementlerdiń nızamǵa qayshı aylanısı ushın juwapkershilikti jetilistiriwge qaratılǵan qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında”ǵı nızam da kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, Jańa Ózbekstanda xalıqtıń salamatlıǵın qorǵaw hám millet genofondın saqlaw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarı esaplanadı.
Sońǵı jılları dúnya kóleminde sintetikalıq narkotiklerdiń jańa túrleri hám “narkomaniya” qáwpi artıp baratırǵanı bul tarawdaǵı nızamshılıqtı qayta kórip shıǵıwdı talap etti.
Nızam menen Jınayat, Jınayat-processuallıq hám Hákimshilik juwapkershilik haqqındaǵı kodekslerge hám basqa da nızamlarǵa ózgerisler kirgizilmekte.
Atap aytqanda, tek ǵana náshebentlik quralları emes, al kúshli tásir etetuǵın elementlerdiń nızamsız aylanısı ushın da jınayıy juwapkershilik kúsheytilmekte.
Senatorlar tárepinen atap ótilgenindey, nızamda birinshi márte “nızamsız narkolaboratoriya” shólkemlestirgenlik hám onıń jumısın támiyinlegenlik ushın ayrıqsha juwapkershilik belgilenbekte.
Sonday-aq, náshebentlik quralların Internet tarmaǵı arqalı tarqatıw hám úgit-násiyatlaw awırlastırıwshı jaǵday sıpatında nızamǵa kirgizilmekte.
Jaslardı bul illetten qorǵaw maqsetinde bilimlendiriw mákemeleri, dem alıw orınları hám jataqxanalarǵa tutas aymaqlarda júz bergen narkojınayatlar ushın jaza ilajları jáne de kúsheytilmekte.
Oǵada awır túrdegi narkojınayatlar islegen shaxslarǵa jazanı ótewden múddetinen aldın shártli azat etiw tártibi qollanılmaytuǵını belgilenbekte.
Senatorlardıń pikirinshe, bul nızam huqıq qorǵaw uyımlarınıń jınayatshılıqqa qarsı gúresiwi ushın bekkem huqıqıy tiykar jaratıwǵa hám tarawǵa baylanıslı jumıs nátiyjeliligin arttırıwǵa, “narkotiklerden jıraq ortalıq” jaratıwǵa, ásirese, jas áwladtı náshebentlik bálesinen saqlawǵa xızmet etedi.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar nızamdı maqulladı.
Sonday-aq, Senattıń jalpı májilisinde senatorlar “Sanlı markirovkalaw sistemasınıń nátiyjeliligi arttırılıwı múnásibeti menen Ózbekstan Respublikasınıń Salıq kodeksine ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızamdı dodaladı.
Sońǵı jıllarda isbilermenlikti qollap-quwatlaw mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarına aylanıp, mámleketimizde isbilermenlik jumısın qarjılay qollap-quwatlaw, salamat báseki ortalıǵın jaratıw hám tiykarsız tekseriwlerdiń aldın alıwǵa qaratılǵan belgili jumıslar alıp barılmaqta.
Sonıń menen birge, xalıqtı sapalı tutınıw ónimleri menen támiyinlew jáne ónimlerdiń nızamsız túrde islep shıǵarılıwı hám aylanısqa kirgiziliwiniń aldın alıw ushın nızamshılıqta belgilengen ayırım túrdegi ónimlerdi identifikaciya quralları arqalı májbúriy sanlı markirovkalaw hám usı ónimlerdiń aylanısın baqlap barıw sistemasın bunnan bılay da kúsheytiw zárúrligi júzege kelmekte.
Senatorlar ózleriniń shıǵıp sóylewlerinde tovarlardı markirovkalaw tutınıwshılardı sapasız, qálibeki ónimlerdi satıp alıwdan qorǵawǵa mólsherlengeni hám markirovkanıń bar ekenligi islep shıǵarıwshını nızam normaları hám sapa standartlarına qatań ámel etiwge iytermeleytuǵının bildirdi.
Nızam menen Salıq kodeksine tovarlardı (ónimlerdi) májbúriy markirovkalawǵa baylanıslı huqıqbuzarlıq haqqında eki márte rásmiy eskertiw berilgennen keyin aralıqtan salıq tekseriwin ótkeriwdi názerde tutatuǵın qosımshalar hám ózgerisler kirgizilmekte.
Sonday-aq, nızamda aralıqtan salıq tekseriwin ótkeriw múddeti 5 kún bolıwı hám akt elektron hújjet kórinisinde rásmiylestiriliwi belgilenbekte.
Senatorlardıń atap ótkenindey, nızamnıń qabıl etiliwi jasırın aylanıs hám jasırın ekonomikanıń mámleket ekonomikasındaǵı úlesin qısqartıw, xalıqqa sapasız yamasa qálbeki ónimlerdi (alkogol ishimligi, temeki ónimi, dári quralları, salqın ishimlik hám basqalar) realizaciyalaw jaǵdaylarınıń aldın alıwǵa xızmet etedi.
Senatorlar nızamdı maqulladı.
Bunnan soń “Jergilikli mámleketlik hákimiyat haqqında”ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamına ózgeris hám qosımshalar kirgiziw haqqında”ǵı nızam kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, Jańa Ózbekstanda xalıq hákimiyatın tolıq ámelge asırıw hám mámleketlik basqarıwda jergilikli mámleketlik hákimiyat wákillikli uyımlarınıń rolin arttırıw reformalardıń tiykarǵı baǵdarı esaplanadı. Sońǵı jıllarda jergilikli Keńeslerdiń aymaqlardı sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıw hám xalıqtı táshwishke salıp atırǵan mashqalalardı sheshiw boyınsha wákillikleri barǵan sayın keńeyip barmaqta.
Bul nızam menen jergilikli wákillikli uyımlardıń jumısında basqarıwdı sistemalı shólkemlestiriw hám atqarıw hákimiyatı ústinen parlamentlik qadaǵalawdıń aymaqlıq túrlerin jetilistiriwge qaratılǵan bir qatar ózgerisler kirgizilmekte.
Atap aytqanda, xalıq deputatları jergilikli Keńeslerinde Keńes baslıǵınıń orınbasarı institutı engizilmekte. Itibarlı tárepi, bul lawazımdaǵı shaxs bir waqıttıń ózinde Keńes sekretariatınıń baslıǵı wákilliklerin de ámelge asıradı. Oǵan sekretariat xızmetkerlerin lawazımǵa tayınlaw hám bosatıw wákilliginiń beriliwi Keńes apparatınıń jergilikli atqarıw hákimiyatınan tolıq biyǵárez bolıwın támiyinleydi.
Jergilikli Keńeslerdiń jumısınıń úzliksizligin támiyinlew, sessiyalar aralıǵındaǵı jumıslardı nátiyjeli muwapıqlastırıw maqsetinde Keńes Prezidiumı shólkemlestirilmekte. Prezidium quramına Keńes baslıǵı, onıń orınbasarı, turaqlı komissiyalardıń baslıqları hám siyasiy partiyalardıń toparlarınıń basshıları kirgiziletuǵını belgilenbekte.
Birinshi márte jergilikli mámleketlik uyımlar hám shólkemler basshılarınıń deputatlardıń sorawlarına juwapların tıńlawǵa qaratılǵan “Keńes saatı” institutı engizilmekte. Onda deputatlar xalıqtı qıynap atırǵan qıstawlı máseleler boyınsha juwapkerlerden operativ juwap alıw imkaniyatına iye boladı.
Keshiktirip bolmaytuǵın jaǵdaylarda bul másele Prezidiumda kórip shıǵılıwı hám keyin ala sessiyada tastıyıqlanıwı múmkin.
Senatorlardıń atap ótkenindey, bul nızam jergilikli hákimiyat sistemasında demokratiyalıq tıyıp turıw hám teń salmaqlılıq mexanizmlerin qarar taptırıwda áhmiyetli huqıqıy tiykar bolıp esaplanadı.
Nızamnıń qabıl etiliwi jergilikli Keńeslerdiń sociallıq abırayın arttırıwǵa, aymaqlıq mashqalalardı sheshiwde wákillik qadaǵalawdıń tásirsheńligin kúsheytiwge jáne mámleketlik hákimiyat sistemasında tıyıp turıw hám turaqlılıqtı saqlaw mexanizmin bekkemlewge xızmet etedi.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar nızamdı maqulladı.
Senattıń 15-jalpı májilisinde “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında”ǵı nızam dodalandı.
Mámleketimizde sońǵı jılları xalıqtıń turaq jayǵa bolǵan huqıqların ámelge asırıw ushın sharayatlar jaratıw, fizikalıq hám yuridikalıq shaxslar tárepinen qurılǵan kóshpes múlk obektlerine bolǵan huqıqlardı tán alıw boyınsha sistemalı jumıslar ámelge asırılmaqta.
Sonıń menen birge, ózbasımshalıq penen iyelep alınǵan jer uchastkalarına jáne olarda qurılǵan imaratlar menen obektlerge bolǵan huqıqlardı tán alıw jumısların bunnan bılay da jedellestiriw, wákillikli uyımlardıń juwapkershiligin arttırıw, huqıqtı tán alıwǵa baylanıslı ayırım mexanizmlerdi ápiwayılastırıw, puqaralar ushın qosımsha qolaylıqlar jaratıw zárúrligi júzege kelmekte.
Bul nızam menen “Ózbasımshalıq penen iyelep alınǵan jer uchastkalarına jáne olarda qurılǵan imaratlarǵa bolǵan huqıqlardı tán alıw haqqında”ǵı jáne “Kóshpes múlkke bolǵan huqıqlardı mámleketlik dizimnen ótkeriw haqqında”ǵı nızamlarǵa huqıqlardı tán alıw menen baylanıslı hújjetlerdi kórip shıǵıw múddetlerin qısqartıwǵa jáne huqıqlardı tán alıw jumıslarına baylanıslı shaǵımlardı kórip shıǵıw processlerin jetilistiriwge qaratılǵan ózgerisler hám qosımshalar kirgizilmekte.
Shıǵıp sóylegenler atap ótkenindey, puqaralar ushın qosımsha qolaylıqlar jaratıw maqsetinde salıq qarızdarlıǵı túsinigi anıqlastırılıp, jer uchastkasına bolǵan ijara huqıqın tán alıw ushın bir mártelik tólemdi bólip-bólip tólew tártibi hám shártleri engizilmekte.
Senatorlardıń pikirinshe, bul nızam menen kirgizilip atırǵan normalar fizikalıq hám yuridikalıq táreplerdiń kóshpes múlk obektlerine bolǵan huqıqların tán alıwǵa tosqınlıq etip atırǵan faktorlardı saplastırıwǵa xızmet etedi.
Dodalaw juwmaǵında senatorlar nızamdı maqulladı.
Sonday-aq, Senattıń jalpı májilisinde “Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine qosımsha hám ózgerisler kirgiziw haqqında”ǵı nızam kórip shıǵıldı.
Atap ótilgenindey, nızam insan huqıqları menen erkinliklerin támiyinlew, jınayat-atqarıw sistemasın bunnan bılay da jetilistiriw hám probaciya institutınıń nátiyjeliligin arttırıwǵa qaratılǵan.
Nızamda bir qatar áhmiyetli jańalıqlar názerde tutılmaqta. Atap aytqanda, Jınayat kodeksine kirgizilip atırǵan ózgerislerge muwapıq jazanı ótewden múddetinen aldın shártli azat etilgen shaxslar ústinen qadaǵalaw kúsheytilip, olardıń wákillikli uyımlarǵa waqtı-waqtı menen kelip dizimnen ótip turıw minnetlemesi belgilenbekte.
Sonday-aq, sudqa shártli azat etilgen shaxsqa júklengen minnetlemelerdi tolıq yamasa bir bólegin biykarlaw máselesin kórip shıǵıwda advokat yamasa shaxstıń ózi ótinish xatın kirgiziwi ushın imkaniyat jaratılmaqta.
Jınayat-processuallıq kodekske kirgizilip atırǵan ózgerisler arqalı shártli azat etiwdi biykarlaw tártibi anıqlastırılıp, bul máselelerdi kórip shıǵıw qamaqtaǵı jasaw ornındaǵı jınayat isleri boyınsha rayon (qala)lıq sudınıń sudyası tárepinen sheshiliwi názerde tutılmaqta.
Sonıń menen birge, Jınayat-orınlaw kodeksi jańa bap penen tolıqtırılıp, shártli azat etilgen shaxslar ústinen qadaǵalawdıń huqıqıy mexanizmleri, olardıń minnetlemeleri hám qadaǵalawdı saplastırıw tártibi belgilenbekte.
“Jınayat isin júrgiziw waqtında qamaqta saqlaw haqqında”ǵı Nızamǵa tergew qamaqxanalarında uslap turılǵan shaxslar dem alıs hám jumıs islemeytuǵın bayram kúnleri keminde eki saat seyil etiwi jáne qosımsha túrde kiyim-kenshek hám ayaq-kiyim alıwı belgilenbekte. Sonday-aq, azıq-awqat ónimlerin hám eń zárúr zatlardı satıp alıw ushın olarǵa belgilengen pul muǵdarın miynetke haqı tólewdiń eń az muǵdarınıń bir esesine shekem arttırıwdı názerde tutatuǵın ózgerisler kirgizilmekte.
Senat aǵzaları atap ótkenindey, bul nızam jámiyette huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw, shaxslardı durıs jolǵa qaytarıw hám insan huqıqların támiyinlew sistemasın bunnan bılay da jetilistiriwge xızmet etedi.
Senatorlar nızamdı maqulladı.
Usınıń menen Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń on besinshi jalpı májilisiniń birinshi jumıs kúni juwmaqlandı.
Ózbekstan Respublikası
Oliy Majlis Senatınıń
Málimleme xızmeti