Tramp Iranǵa múddetti sozdı: sóylesiw dawam etedi
AQSh Prezidenti Donald Tramp Irannan Ormuz buǵazın ashıw talabı boyınsha berilgen múddetti jáne 10 kúnge – 6-aprelge shekem sozdı. Bul qarar Tegerannıń ótinishinen soń qabıl etilgeni aytılmaqta. Sonıń menen birge, Vashington Irannıń energetika infrastrukturasına soqqı beriw rejesin de waqtınsha toqtatqan.
Tramp sóylesiw “jaqsı baratır” dep atap ótken bolsa da, tárepler ele kelisimnen uzaq. Iran hújimdi toqtatıw hám mámlekettiń suverenitetin tán alıw sıyaqlı shártler qoymaqta. Demek, jaǵday ele keskin.
Germaniyada jasırın áskeriy maǵlıwmat sırtqa shıqqan oficer xızmetten shetletildi
Germaniya armiyası – Bundesver oficeri 150 den aslam qorǵanıw satıp alıw rejesin basqaǵa jetkeriw gúmanı menen lawazımınan shetletildi. Hádiyse boyınsha jınayıy hám intizamıy tekseriw baslanǵan, is “qupıya maǵlıwmattı járiyalaw” sıpatında bahalanǵan.
GFRdıń 337 milliard evrolıq áskeriy modernizaciya rejesine baylanıslı bul hújjet qural-jaraq hám texnika satıp alıwdı óz ishine alǵan. Eger oficerdiń ayıbı tastıyıqlansa, oficer járiymaǵa tartılıwı, jumıstan bosatılıwı yamasa qamaq jazasın alıwı múmkin.
Dúnyada yadrolıq qural kóbeymekte
Xalıqaralıq baqlawshılar esabatına bola, yadro quralına iye barlıq 9 mámleket óz rezervin kúsheytiwdi baslaǵan yamasa sonday rejeni járiyalaǵan. 2025-jıl qıstawlı túrde iske qosıwǵa tayar yadrolıq zaryadlar sanı 9 745 ke jetti. Ótken jılǵa salıstırǵanda joqarı bul kórsetkish globallıq qáwip-qáterdi kúsheytpekte.
Qánigeler jaǵdaydı jańa “yadrolıq jarıs” sıpatında bahalap, qural-jaraqtı azaytıw dáwiri juwmaqlanǵanın atap ótpekte. Ásirese, Rossiya hám AQSh arasındaǵı sońǵı qadaǵalaw kelisiminiń biykar etiliwi jaǵdaydı jáne de shiyelenistirip, itimallı qáte yamasa soqlıǵısıw qáwpin arttırdı.
Braziliya birinshi jergilikli qırıwshı samolyottı kórsetti
Braziliya óziniń jergilikli sharayatta islep shıǵarılǵan birinshi super dawıslı qırıwshı samolyotı –“F-39E Gripen”di rásmiy túrde tanıstırdı. Máresimde Prezident Luis Inasiu Lula da Silva qatnasıp, joybar mámlekettiń aviaciya hám qorǵanıw sanaatınıń rawajlanıwı jolındaǵı tariyxıy qádem ekenin atap ótti.
Shveciyanıń “Saab” kompaniyası menen birge islep shıǵılǵan bul samolyot “Embraer” tárepinen jıynalǵan. Joybar Braziliyanıń qorǵanıw ǵárezsizligin arttırıw, mámleketti regionda áskeriy aviaciya orayına aylandırıwǵa xızmet etiwi kútilmekte.
Shveciyada neft kompaniyası basshılarına urıs jınayatı boyınsha qamaqqa alıw talap etilmekte
Shveciya prokurorları burınǵı neft kompaniyası basshıları Ian Lundin hám Aleks Shnayter ushın uzaq múddetli qamaq jazasın talap etip shıqtı. Olar Sudandaǵı puqaralıq urısı waqtında kompaniya mápi ushın áskeriy operaciyaǵa tikkeley emes úles qosıwda ayıplanbaqta.
Ayıplawǵa bola, kompaniya Sudan húkimeti menen kelisim arqalı áskerlerdi neft kánlerin “qorǵaw”ǵa shaqırǵan. Bul ápiwayı xalıqqa hújim etiw, awıldı órtew hám qırǵın shólkemlestiriwge alıp kelgen. Ayıplanıwshılar hár qanday shaǵımdı biykarlamaqta. Sud qararı may ayında járiyalanıwı kútilmekte.
Ispaniya 5 mlrd. evrolıq járdemdi tastıyıqladı
Ispaniya parlamenti Jaqın Shıǵıstaǵı urıs aqıbetlerin jumsartıw maqsetinde 5 milliard evrolıq ekonomikalıq ilaj boyınsha hújjet qabıl etti. Tiyisli dizimge gaz benen támiyinlew, janılǵıǵa qosımsha qun salıǵın azaytıw, sonday-aq, transportyor hám fermerler ushın subsidiya ajıratıw kirgizilgen. Bul ilaj benzin bahası litri ushın shama menen 0,3 evroǵa arzanlawın támiyinleydi.
Húkimet bul ilaj xalıq hám biznesti qollap-quwatlawǵa qaratılǵanın atap ótpekte. Sońǵı háptelerde janılǵı bahası keskin kóterilgen. Házirgi geosiyasiy jaǵday Ispaniyanıń ekonomikalıq ósiwine unamsız tásir kórsetiwi múmkin ekeni atap ótilmekte.
Iran Ispaniya kemelerine Ormuzdan ótiwine ruqsat bermekte
Iran Ispaniyaǵa baylanıslı kemeler Ormuz buǵazı arqalı ótiwi ushın jeńillik bermekshi. Bul Madridtiń Jaqın Shıǵıstaǵı urısqa qarsılıǵı menen baylanıspaqta.
Tegeran áyne jaǵdayda “tańlap qorshaw” siyasatın júrgizip, tek ǵana qarsılas esaplanǵan mámleketlerdiń kemelerine sheklew qoyıp atırǵanı aytılmaqta. Sebebi, AQSh hám Izrail Madrid poziciyasın sınǵa alıp, ekonomikalıq hám siyasiy basımdı kúsheytiw itimalı joqarı ekenin atap ótpekte.
Ryutte: Tramp dáwirinde NATO jáne de kúsheydi
NATO Bas xatkeri Mark Ryutteniń pikirinshe, AQSh Prezidenti Donald Tramp alyans kúsheyiwine ayrıqsha túrtki bergen. Onıń basımı nátiyjesinde barlıq aǵza mámleketler qorǵanıw qárejetin JIÓniń keminde 2 procentine jetkerdi hám hátteki, jańa 5 procentlik maqset te qáliplesti.
Ryutte Rossiyanı NATO ushın tiykarǵı qáwip, dep atap, Ukraina urısı globallıq qáwipsizlikke tásir etip atırǵanın atap ótti. Tramptıń siyasatı strukturanı jáne de turaqlılastırsa da, Evropa mámleketleri arasında bul poziciya tartıslı bolıp qalmaqta.
Qaraqalpaqstan xabar agentligi