Fon der Lyayen keskin sınǵa alındı
Evropa Komissiyası basshısı Ursula fon der Lyayen Iran átirapındaǵı kelispewshilikke jedel múnásibeti artınan sın orayında qaldı. Sınshılardıń pikirinshe, ol tiykarında basqa institutlar wákilligine kiretuǵın sırtqı siyasat tarawına kóbirek aralaspaqta. Kelispewshilik baslanǵannan keyin fon der Lyayen Iran boyınsha birinshi bolıp reakciya bildirgen evropalı basshılardan boldı hám bir neshe kún ishinde onlaǵan diplomatiyalıq sóylesiwler ótkerdi.
Bir qatar evropalı deputatlar hám analitikler bul jaǵdaydı “wákilliklerdi keńeytiwge urınıw” dep bahalamaqta, sebebi EAda sırtqı siyasattı rásmiy túrde Kaya Kallas basqaradı, mámleket basshıları dárejesinde bolsa EA nı Antoniu Koshta bildiredi. Sonıń menen birge, ayırım ekspertler fon der Lyayenniń belsendiligin unamlı bahalap, ayırım mámleketler tez qarar qabıl ete almaǵan waqıtta ol “siyasiy boslıqtı toltırmaqta” degen pikir bildirmekte.
Tramp tarifleri biykar etiliwi múmkin
AQSh apellyaciya sudı Donald Tramp engizgen tarifler boyınsha jumıstı jedellestiriwge qarar etti. Aldın mámleket Joqarǵı sudı 1977-jılǵı nızam prezidentke tarif engiziw wákilligin bermeytuǵının bildirip, 2025-jılı kirgizilgen keń kólemli bajılardı nızamsız dep tapqan edi. Sol sebepli, húkimet 130 mlrd dollardan aslam qarjını importyor kompaniyalarǵa qaytarıwı múmkin. Bul mámleket tariyxındaǵı eń úlken tarif kompensaciyası bolıwı kútilmekte.
Endi is AQSh Xalıqaralıq sudı tárepinen kórip shıǵıladı hám qaytarıw tártibi belgilenedi. Házirge shekem 2000 ǵa shamalas kompaniya, sonıń ishinde, “FedEx”, “Costco” hám basqalar kompensaciya talap etip sudqa múrájat etken. EA kompaniyaları tikkeley kompensaciya almaydı, sebebi pul tarifti tólegen amerikalı importyorlarǵa qaytarıladı, biraq qarar Evropa tovarları ushın bazardaǵı basımdı azaytıwı múmkin.
EA energiya jetispewshiliginde Ázerbayjan gazine súyenbekte
Evropa Awqamı Jaqın Shıǵıstaǵı kelispewshilik artınan júzege kelgen energetikalıq basım sharayatında Ázerbayjan menen gaz birge islesiwin áhmiyetli dep bahaladı. EAnıń energetika komissarı Dan Jorgensen Bakuǵa saparı dawamında Ázerbayjan gazi Evropa energetikalıq qáwipsizliginiń “áhmiyetli tiregi” bolıp qalatuǵının atap ótti. Qatarda “LNG” islep shıǵarıwdıń toqtap qalıwı hám Ormuz buǵazındaǵı jaǵday globallıq energiya támiynatına basımdı kúsheytken.
Evropa Rossiya gazine baylanıslılıqtı azaytıw siyasatı sheńberinde Ázerbayjandı tiykarǵı alternativ dereklerden biri sıpatında kórmekte. 2025-jılı Baku EA mámleketlerine 12,5 mlrd kub metr gaz jetkerip berdi, bul 2021-jılǵa salıstırǵanda derlik 54% ke kóp. Soǵan qaramastan, analitikler Evropa ushın tiykarǵı qáwip házirshe gaz jetispewshiligi emes, al bahalardıń keskin ózgeriwi hám globallıq “LNG” bazarında básekiniń kúsheyiwi bolıp esaplanadı.
Yaponiyada kosmos revolyuciyası: orbita qáwipsizligin támiyinlep atırǵan hayallar
Yaponiyada kosmos tarawında jana texnologiyalıq revolyuciya qáliplespekte hám bul proceste hayal qánigenler áhmiyetli rol atqarmaqta. Ito Miki basshılıǵındaǵı “ADRAS-J” missiyası birinshi márte orbitadaǵı kosmoslıq shıǵındılarǵa 15 metrge shekem jaqınlasıp, olardı keleshekte tazalaw texnologiyasın sınaqtan ótkerdi. Qánigelerdiń atap ótiwinshe, kosmoslıq shıǵındılar oqtan 100 ese tez háreketleniwi múmkin hám bul GPS, bank sistemaları hám baylanıs sputnikleri ushın úlken qáwip tuwdıradı.
Sonıń menen birge, kosmos infrastrukturasın arzanlatıwǵa qaratılǵan platforma iske qosıldı. Kompaniya hár qıylı jer ústi stanciyaların bir tarmaqqa birlestirip, kishi kompaniyalarǵa da sputnikler menen baylanısıw imkaniyatın beredi. Bul qatnas kosmos ekonomikanı keńeytip, orbitadaǵı infrastrukturadan paydalanıwdı jańa basqıshqa alıp shıǵıwı múmkin.
Kiprde áskeriy qıraǵılıq: Evropa mámleketleri kúsh jibermekte
Irannan ushırılǵan dronlar Ullı Britaniyanıń Kiprdegi “RAF Akrotiri” aviabazasına jóneltilgeninen keyin Evropa mámleketleri atawǵa qosımsha áskeriy kúsh jiberiwge qarar etti. Franciya Kiprge áskeriy keme hám dronlarǵa qarsı sistemalar jiberetuǵının málim etti, Germaniya da áskeriy keme jiberiwge kelisim bergen. Sonıń menen birge, Greciya tórt F-16 qırıwshı samolyotın hám eki fregattı atawǵa qaray baǵdarlaǵan.
Kipr rásmiyleri boyınsha, dronlar Livan aymaǵınan ushırılǵan bolıwı múmkin hám olardıń artında Hizbulloh turǵanı boljanbaqta. Hújim nátiyjesinde baza infrastrukturasına jeńil zıyan jetken. Bul waqıya Jaqın Shıǵıstaǵı keskinlik Evropaǵa da tásir etip atırǵanın kórsetip, Kiprdi regiondaǵı áhmietli áskeriy hám strategiyalıq noqatqa aylandırdı.
Makron Jaqın Shıǵıstan francuzlardı evakuaciyalawdı basladı
Franciya prezidenti Emmanuel Makron Jaqın Shıǵıstaǵı keskinliktiń kúsheyiwi artınan regiondaǵı francuz puqaraların evakuaciyalaw baslanǵanın málim etti. Onıń aytıwınsha, regionda shama menen 400 mıń francuz bar hám olar basqıshpa-basqısh mámleketke alıp kelinedi. Dáslepki eki evakuaciya reysi tez arada Parijge jetip keliwi rejelestirilgen.
Makron, sonday-aq, Franciya regiondaǵı áskeriy bazalardıń qáwipsizligin kúsheytkenin bildirdi. Dron hújimlerinen keyin Kiprge fregat jiberilmekte, qırıwshı samolyotlar bolsa Birlesken Arab Ámirliklerindegi obektlerdi qorǵamaqta. Bunnan tısqarı, “Charles de Gaulle” avianoseci de Jer Orta teńizine qaray jol alǵan bolıp, Parij bunı regiondaǵı qáwipsizlik hám teńiz jolların qorǵaw sharası dep atadı.
Tramp Ispaniyanı sawda embargosı menen qorqıttı
Prezident Donald Tramp Ispaniya AQSh áskeriy bazalarınan Iranǵa qarsı ámeliyatlarda paydalanıwǵa ruqsat bermegeninen keyin Madridke qarsı tolıq sawda embargosın engiziw menen qorqıttı. Jetekshisi “Ispaniya menen barlıq sawdanı toqtatıwımız múmkin” dep bayanat berip, bul másele boyınsha ekonomikalıq ilajlar kórip shıǵılıp atırǵanın ayttı. Házirgi waqıtta AQSh 15 áskeriy samolyottı Ispaniyadaǵı Rota hám Moron bazalarınan basqa jerge kóshirgen.
Ispaniya bas ministri Pedro Sanchez húkimeti bolsa Qurama Shtatlardıń talabın biykarlap, mámleket xalıqaralıq huqıq hám EA menen kelisimlerge ámel etetuǵının bildirdi. Germaniya kancleri Fridrix Merc te Ispaniyaǵa ayrıqsha basım ótkeriw múmkin emesligin ayttı, sebebi AQSh penen tarifler boyınsha sóylesiwler EA menen birgelikte alıp barıladı. Analitiklerdiń pikirinshe, tolıq embargo engiziw ushın Vashington Ispaniyanı milliy qáwipsizlikke úlken qáwip, dep járiyalawı kerek.

Qaraqalpaqstan xabar agentligi