Jańa Tashkentte 20-avgust kúni Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń isbilermenler menen ashıqtan-ashıq sóylesiwi bolıp ótti.

Erkin hám básekige shıdamlı isbilermenlik ortalıǵı ekonomikalıq ósiwdi tezlestiredi. Sonlıqtan elimizde isbilermenler ushın hár tárepleme sharayat jaratıw mámleketlik siyasatta tiykarǵı baǵdar bolıp esaplanadı.
Xalıqaralıq tájiriybede de mámlekettiń ekonomikalıq potencialı hám turaqlı rawajlanıwı, bárinen burın, isbilermenlik jumısınıń qanshelli erkin hám nátiyjeli shólkemlestirilgenine baylanıslı. Zamanagóy ekonomikada mámlekettiń tiykarǵı wazıypalarınan biri isbilermenler ushın qolaylı ortalıq jaratıw, olardıń baslamaların qollap-quwatlaw hám tosqınlıqlardı azaytıwdan ibarat.
Isbilermenlik jámiyette jańa jumıs orınların jaratadı, hár qıylı tarawlarda báseki ortalıǵın kúsheytedi, innovaciyalar hám zamanagóy texnologiyalardı engiziwge túrtki beredi. Isbilermenniń hár bir baslaması tek ǵana onıń jámáátiniń mápleri ushın emes, al mámlekettiń ekonomikalıq potencialı ushın da xızmet etedi.
Eger mámlekette isbilermenler ushın qolaylı huqıqıy, finanslıq hám infrastrukturalıq sharayatlar jaratılsa, bul process sırt el investorları ushın da tartımlı ortalıqtı qáliplestiredi.
Mámleketimiz basshısı isbilermenlerdi kásiplik bayramı hám Ǵárezsizliktiń 34 jıllıǵı menen qutlıqladı. Hár bir taraw, hár bir aymaq, hár bir máhálledegi ózgerislerde olardıń úlesi úlken ekenin atap ótti.
Ótken segiz jılda ekonomikanıń kóplegen tarmaqları jańadan shólkemlestirildi. Bul dáwirde 230 milliard dollar investiciya kirip keldi, sonnan 120 milliard dollardan aslamı sırt el investiciyası. Bıyıl birinshi yarım jıllıqta mámleketimiz ekonomikası 7,2 procentke ósti.
Biznes júrgiziwdegi qolaylıqlar nátiyjesinde isbilermenler kóbeyip, jumısı keńeyip barmaqta. Máselen, 1 mıń 600 mikro kárxana bir jıl ishinde aylanısın 10 milliard sumnan asırıp, birden orta kárxanaǵa, 143 i bolsa 100 milliard sumnan asırıp, iri kárxanaǵa aylandı. Jáne 122 kishi kárxana iri biznes qatarına qosıldı.
Biznesti “sayadan” shıǵarıw ilajları nátiyjesinde 139 mıń kárxanada jumıs orınları 811 mıńǵa kóbeydi, 273 mıń kárxana miynet haqı fondın 22 procentke arttırdı. Ótken jılı jeke menshik sektorda ortasha aylıq 4 million sumdı quraǵan bolsa, búgingi kúnde 5 million sumǵa shamalastı.
Birinshi ashıqtan-ashıq sóylesiwden berli isbilermenlerdiń mıńǵa shamalas baslaması nızamshılıqqa kirgizilgeni atap ótildi. Bul retki sóylesiw besinshisi boldı. Oǵan tayarlıq dawamında 26 tarawdıń 7 mıńǵa shamalas wákilleri menen ushırasıwlar ótkerildi. “Koll-oray” arqalı da 13 mıńnan aslam múrájat hám baslamalar qabıl etildi.
Ótken háptelerde ekonomikamızdıń áhmiyetli tarmaqları bolǵan miywe-ovoщ, toqımashılıq hám jeke tártiptegi isbilermenlik máseleleri dodalanıp, járdem ilajları belgilengen edi.
Sóylesiwde mámleketimiz basshısı isbilermenliktiń basqa baǵdarları boyınsha da jańa baslamalardı alǵa qoydı.
Sonıń ishinde, qısqa múddette hám tez dáramat beretuǵın jumıs orınların jaratıwda eń nátiyjeli baǵdarlardan biri bolǵan xızmetler tarawı jedel rawajlandırıladı. Turizmdi rawajlandırıw boyınsha jańa baǵdarlama baslanadı. Kelesi úsh jılda miymanxana hám turizm orayların shólkemlestiriw ushın jámi 5 mıń gektar jer aukcionǵa shıǵarıladı. Onda miymanxana qurmaqshı bolǵan isbilermenlerden jerlerdi satıp alıw ushın tólem óndirilmeydi. Sonıń esabınan mámleket usı summa menen joybarǵa úles bolıp kiredi.
Isbilermenler 10 jıl ishinde qálegen waqıtta bul úlesti qayta satıp alıwı múmkin boladı. Eger isbilermen jerdiń bahasın aldınnan tóleymen dese, 20 procent shegirme beriledi. Miymanxana qurıw ushın 7 jıl múddetke 2 jıllıq jeńilletilgen dáwir menen kredit ajıratıladı.
Kóp isbilermenler mámleketlik obektler hám jeke menshik imaratlardı satıp alıp, miymanxanaǵa aylandırmaqta. Endi jańa miymanxana ushın názerde tutılǵan subsidiya olarǵa da beriledi. Tashkent qalası, wálayatlar orayı hám iri turistlik aymaqlardan tısqarı jerdegi miymanxanalar turistlik jıyım tólemeydi.
Ámeldegi tártipke bola, shańaraqlıq miyman úyleri turistlerdi qabıl etiw boyınsha kúnlik norma 10 adamnan artpawı belgilengen. Endi bul sheklew eki esege kóbeytiledi.
Prezidentimiz jergilikli miymanxanalar, shańaraqlıq miyman úyleri arasında tańlaw ótkeriw usınısın alǵa qoydı. Tańlawdıń sıylıq qorı 1 million dollar boladı, turistlerdiń itibarına erisken, abıraylı xalıqaralıq platformalarda eń kóp unamlı dep tán alınǵan miymanxanalar hár jılı sıylıqlanadı.
Infrastrukturanı jolǵa qoyıw arqalı iri turistlik orınları kóbeytiledi. CHartaqtaǵı Qarabaǵ, Ferǵanadaǵı CHimyon, Baysındaǵı Amanxana, Nurabadtaǵı Nurbulaq aymaqlarında jıl dawamında xızmet kórsetetuǵın iri kurort zonaları shólkemlestiriledi.
Bıyıl 16 rayondı jedel rawajlandırıwǵa 1 trillion sumnan aslam qarjı qaratıldı. Keleshekte jáne 500 million dollar esabınan basqa rayonlarda da usınday jumıslar ámelge asırıladı. Bul sanaat, servis, qurılıs tarawlarındaǵı isbilermenlerge úlken imkaniyat, júz mıńlaǵan jumıs orınların jaratıw ushın sharayat boladı.
Biznes wákillerinde qosımsha orın alıwǵa mútájlik bar. Usı múnásibet penen kelesi jıldan mámleketlik aktivler bes jılǵa ijaraǵa beriledi.
1991-jılı qabıl etilgen “Ijara haqqında”ǵı nızam tiykarınan mámleketlik uyımlardıń mápin qorǵawǵa qaratılǵanı atap ótildi. Sol sebepli ijaraǵa beriwshi hám ijaraǵa alıwshınıń huqıqların birdey qorǵaytuǵın jańa redakciyadaǵı nızam islep shıǵılatuǵını aytıldı.
Sóylesiwde bilimlendiriw hám medicina tarawlarına baylanıslı imkaniyatlar da belgilendi.
Atap aytqanda, endi baqshaǵa qamtıp alıwı tómen bolǵan 80 rayonda isbilermenlerge jeńillik beriledi. Baqsha hám mekteplerdiń bos jerlerinde jeke menshik sheriklik tiykarında baqsha qurıwǵa ruqsat beriledi. Onda isbilermenlerden jer ushın ijara haqısı 30 jıl dawamında óndirilmeydi. Olarǵa mámleketlik baqshada hár bir balaǵa názerde tutılǵan qárejettiń yarımı subsidiya etip beriledi. Sonday-aq, intakerlerge jeńilletilgen kredit ajıratıladı. Olarǵa sociallıq salıq 1 procent boladı.
Medicinalıq klasterlerdi qurǵan isbilermenlerge 7 jıl múddetke, 3 jıl jeńilletilgen dáwir menen 17 procentlik arzan kreditler beriledi.
Prezidentimiz biznesti qollap-quwatlawdıń eń áhmiyetli instrumenti – finanslıq xızmetler ekenin atap ótti. Sonıń ushın endi joybarǵa ápiwayılastırılǵan tártipte qarjı tartıw boyınsha investiciyalıq platforma iske qosıladı. Isbilermenler bul jańa sistema arqalı jılına qosımsha 1 milliard dollar qarjı tartıw imkaniyatına iye boladı.
Házir Ózbekstanda 600 den aslam startaplar jumıs alıp barmaqta. Usı jıldıń jeti ayında startaplarǵa rekord muǵdarda – 264 million dollar sırt el investiciyası kirip keldi.
Bunı dawam ettirgen halda, jaslardıń mıń startap ideyası kommerciyalastırıladı hám sonnan 200i xalıqaralıq bazarǵa alıp shıǵıladı. Eń aldınǵı texnologiyalar alıp kelinip, 100 jergilikli startap xalıqaralıq kólemde tartımlı bizneske aylandırıladı. Oǵan 100 million dollar beriledi.
Usı jıldan baslap, “Jas isbilermenler” chempionatı ótkeriledi. Eń jaqsı 100 ideya tańlap alınıp, hár bir startap ushın 1 milliard sumǵa shekem investiciya kirgiziledi.
Sanlı finanslıq xızmetlerdi kóbeytiw ushın bes jıllıq strategiya qabıl etiledi. Onda jańa ekosistema – “ashıq banking” engiziledi.
Kelesi jılı bankler tárepinen kishi hám orta isbilermenlikti maqsetli qollap-quwatlaw ushın qolaylı shártlerde 1 milliard dollar tartıladı. Alternativ skoring modeli iske qosılıp, kredit beriw shártleri ápiwayılastırıladı.
Ushırasıwda salıq hákimshiligi máselelerine de toqtap ótildi.
Ámeldegi tártipke bola, jıllıq aylanısı 10 milliard sumnan asqan kárxanalar payda salıǵı boyınsha avans tólegeni ushın aylanıs qarjıdan qıyınshılıq júzege kelmekte. Sonıń ushın endi bul tártip 20 milliard sumnan artqanda qollanılatuǵını belgilendi. Nátiyjede 14 mıńǵa shamalas isbilermenniń ıqtıyarında qosımsha 1 trillion sumlıq aylanıs qarjı qaladı.
Aylanıs salıqtan qosımsha qun salıǵına ótetuǵın kárxanalar bir jıl dawamında payda salıǵın tólewden azat etiledi, esabatında qáte bolsa da, járiyma qollanılmaydı, buxgalterlerdiń aylıǵınıń 5 million sumǵa shekemgi bólegi altı ayǵa shekem bunday kárxana tólegen salıqtan shegirip taslanadı.
Eki jıl aldın aylanıstan salıq tólewshilerdiń buxgalteriyasın salıqshı júrgizetuǵın sistema jaratılǵan edi. Endi kelesi jıldan jer, múlk, sociallıq hám dáramat salıqları esabatların qáliplestiriw boyınsha isbilermenlerdiń minnetlemesi biykar etiledi. Bul esabatlardı salıqshılardıń ózi biypul toltırıp beredi. Isbilermenler bolsa 5 kúnde esabatqa dúzetiw kirgiziwi múmkin boladı.
Bizge belgili, biznes nızam ústin bolǵan jerde rawajlanadı. Keyingi jılları ekonomikaǵa venchur, bond, kraudfanding, startap sıyaqlı zamanagóy investiciya quralları da kirip keldi. Házir bul qatnasıqlar onlaǵan hújjetler menen tártipke salınadı.
Prezidentimiz bulardıń hámmesin tikkeley ámel etetuǵın birden-bir nızamǵa birlestirip, Investiciyalıq kodeksti qabıl etiw baslamasın alǵa qoydı. Bul kodeks investiciya tarawındaǵı barlıq qaǵıyda, kepillik hám tártip-qaǵıydalardı bir sistemaǵa salıp, investiciyalardı xoshametlewge xızmet etetuǵını atap ótildi.
Mámleketimiz basshısı jáne bir áhmiyetli jańalıqtı járiyaladı – 2026-jıldan “Biznesti 15 minutta baslaw” principi jolǵa qoyıladı. Onda isbilermendi dizimnen ótkeriw waqtında-aq elektron sanlı qoltańba beriledi, bankte esap beti ashıladı, tarawǵa juwapker mámleketlik uyımlarǵa xabarnama jiberiledi.
Májbúriy sertifikatlastırılatuǵın tovarlar dizimi 459 ǵa qısqartıldı. Dizim jáne 288 ge azaytıladı.
Nál, mineral tógin, ayaq kiyim, sharwashılıq azıq-awqatı sıyaqlı sanitariya, veterinariya, karantin qadaǵalawında bolǵan 32 kategoriyadaǵı ónimler ushın muwapıqlıq sertifikatı biykar etiledi.
Ulıwma etip aytqanda, ónimlerdiń qáwipsizligi hám sapasın támiyinlew jáne onı bahalawǵa baylanıslı milliy infrastruktura túp-tiykarınan reformalanıp, xalıqaralıq standartlarǵa beyimlestiriledi. Onda, bárinen burın, sertifikaciya ornına muwapıqlıqtı deklaraciyalaw ámeliyatı keńnen engiziledi.
Texnikalıq jaqtan tártipke salıw sisteması pútkilley transformaciyalanadı. Bunnan keyin qadaǵalaw obekti isbilermen emes, al tikkeley ónimniń ózi boladı.
Sóylesiwde atap ótilgen imkaniyatlar búginnen baslap kúshke kiretuǵını atap ótildi.
Prezidentimiz bulardıń úlken shekler ekenin, elimizdegi búgingi isbilermenlik ruwxı menen oǵan erisiw múmkin ekenin atap ótti.
Ilaj ashıqtan-ashıq sóylesiw tárizinde dawam etti. Oraylıq hám aymaqlıq studiyalardan qatnasqan isbilermenler óz pikir-usınısların bildirdi. Mashqalalar dodalanıp, olar boyınsha juwapkerlerge kórsetpeler berildi.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń usı jıl 18-avgusttaǵı pármanına muwapıq, mámleketimizdiń ekonomikalıq qúdiretin hám eksport potencialın arttırıp atırǵan, xalıqtıń bántligin hám abadanlıǵın támiyinlew jolında jankúyerlik kórsetip atırǵan bir topar isbilermenler húrmetli ataqlar, orden hám medallar menen sıylıqlanǵan edi.
Jańa Tashkentte usı sıylıqlardı tapsırıw máresimi boldı.
– Búgingi máresimde jetekshi isbilermenlerdi, jámiyetimizdiń eń aldınǵı wákillerin kórip turǵanımnan quwanıshlıman. Bul tarawda úlken reformalardı baslaǵanımızda ekonomistlerde de, isbilermenlerdiń ózinde de qandayda bir qorqıw bar edi. Biraq isenim menen, kúsh-ǵayrat penen imkaniyat jaratıwdan toqtamadıq. Juwapkerlerdi isbilermenlerdi tıńlawǵa májbúr ettik. Bul óz nátiyjesin berdi, mámleket penen isbilermenler arasında isenim artıp bardı. Pútkil jámiyet isbilermenge dos boldı, – dedi Shavkat Mirziyoev.
Elimiz isbilermenleri jańa ideya hám baslamaları menen barlıq tarmaqlardı alǵa qoyıp atırǵanı, olar menen birgelikte úlken-úlken baǵdarlamalar ámelge asırılıp atırǵanı atap ótildi.
– Biz isbilermenlikke sharayat jarattıq, olar mámleketke iyinles boldı. Ótken 4-5 jılda 7,5 million xalıqtıń bántligi támiyinlendi. Usı jıldıń ózinde 3 millionnan aslam jumıs ornı ashıldı. Investiciya hám biznes ortalıǵın jaqsılamasaq bunday nátiyjeler bolar ma edi, – dep atap ótti Prezident.
Álbette, isbilermenlersiz buǵan erisip bolmas edi. Búgin ekonomikanıń túrli tarmaqlarında, ásirese, awıllarda xalıqtı dáramatlı etiwde olar háreketlendiriwshi kúsh bolmaqta. Júz mıńlaǵan jaslar, hayal-qızlardı kásip-ónerli etiw, isbilermenlikke úyretiw tájiriybesi de isbilermenler menen birge islesiwdiń nátiyjesi.
– Elimizde isbilermenlerdiń jańa áwladı qálipleskeni – bul biziń úlken baylıǵımız hám jetiskenligimiz,-dedi Prezident. – Sebebi hár bir isbilermen insan óziniń izinen onlaǵan adamlardı ertedi, olarǵa jumıs úyretedi, jumıslı, dáramatlı etedi, jámiyetlik turmısqa jańalıq alıp kiredi. Sizlerdi Jańa Ózbekstan qaharmanları, desek, arzıydı.
Prezidentimizdiń baslaması menen qáliplesken jaqsı dástúrge muwapıq, hár jılı aldıńǵı isbilermenler Watanımızdıń joqarı sıylıqları menen sıylıqlanıp kelinbekte. Bıyıl talabanlardı tańlawda óz tarawında hámmege órnek bolıp, anıq nátiyjege erisken, óndiris hám eksport arqalı aymaqlar, pútkil mámleketimizdiń rawajlanıwına múnásip úles qosıp atırǵan isbilermenlerge ayrıqsha itibar qaratıldı.
Máresimde mámleketimiz basshısı usı sıylıqlardı saltanatlı túrde tapsırdı.
Sıylıqlanǵanlar tarawdı turaqlı qollap-quwatlap atırǵanı hám miynetlerine joqarı itibarı ushın mámleketimiz basshısına minnetdarshılıq bildirdi.
Ilajda mámleketlik hám jámiyetlik shólkemlerdiń wákilleri, ilimpazlar, zıyalılar qatnastı.
Bunnan soń mámleketimiz basshısı Jańa Tashkenttegi dóretiwshilik joybarlardıń prezentaciyası menen tanıstı.
Bul qala qurılısına 2023-jılı tırnaq tası qoyılǵan edi. Búginge kelip dáslepki imaratlar boy tikledi. Qurılıs ushın Joqarı Shırshıq hám Orta Shırshıq rayonlarınan 19 mıń 700 gektar jer ajıratılǵan. Joybardıń koncepciyası Ullı Britaniyanıń “Cross-works” kompaniyası tárepinen islep shıǵılǵan.
Birinshi basqıshta 6 mıń gektar maydanda imaratlar qurılıp, 600 mıń xalıq ushın zamanagóy sharayatlar jaratıladı. Joybar tolıq juwmaqlanǵanda 2 million adam jasaytuǵın orınǵa aylanadı.
Bul sanlar aymaqtaǵı dóretiwshilik kólemi qanshelli úlken ekenin kórsetedi. Infrastruktura soǵan jarasa sapalı hám uzaq múddetli bolıwı kerek. Sonıń ushın házirgi kúnde qalanıń “actı” – jer astı injenerlik tarmaqları qurılmaqta.
Atap aytqanda, bir hám eki sekciyalı kollektorlar jatqarılmaqta. Olar arqalı oraylasqan ıssılıq hám suw qubırları, elektr energiyası, telekommunikaciya sıyaqlı barlıq injenerlik tarmaqları jer astınan ótkeriledi. Sonday-aq, transportlardıń erkin háreketi ushın tunneller hám jer astı turıw orınları qurıladı.
Hár bir joybarda zamanagóy qatnas, jetik sheshim hám jasıllıq itibarǵa alınbaqta. Atap aytqanda, ekologiyalıq taza transport sisteması shólkemlestiriledi. Metro hám elektrobuslardıń háreketi muwapıqlastırıladı. Piyadalar hám velosipedshilerdiń irkinishsiz hám qáwipsiz háreketleniwi ushın keńnen qolaylıq jaratıladı.
Aymaqqa 60 tan aslam mámleketlik uyımlar ushın hákimshilik imaratlar qurıladı. Búgingi kúnde onnan aslam ministrlikler hám uyımlar usı jerdegi waqtınsha shólkemlestirilgen obektlerde jumıs baslaǵan.
Mámleketimiz basshısına jaqın keleshekte názerde tutılǵan joybarlar haqqında málimleme berildi.
Qalaǵa kóplegen jergilikli hám sırt el investorları qızıǵıwshılıq bildirmekte. Búgingi kúnde aukcionda satılǵan 13 kommerciyalıq lot boyınsha 554 million dollarlıq investiciyalıq shártnamalar dúzilgen.
Bul jerde boy tikleytuǵın miymanxana hám restoranlar, ózine tán dizayndaǵı sawlatlı imaratlar keliwshilerge joqarı sapalı xızmet kórsetiwi menen birge qalanı turizm orayına aylandıratuǵını sózsiz.
Aymaqtaǵı qurılıs procesinde 160 mıń xalıqtıń bántligi támiyinlenedi. Keleshekte bolsa qalada innovaciyalıq texnologiyaǵa tiykarlanǵan, joqarı dáramatlı júz mıńlaǵan turaqlı jumıs ornı boladı. Bunıń ushın jańa bilimlendiriw hám medicina klasterleri, málimleme texnologiyaları xızmetleri hám texnoparkler shólkemlestiriledi.
Prezident joybarlarǵa investiciyalar tartıw, dem alıw orınları hám xızmetlerdi qolaylı jolǵa qoyıw boyınsha usınıslar berdi.

Ziyodulla JONIBEKOV,
Ikrom AVVALBOEV,
ÓzAnıń xabarshıları