8-август күни Ташкент қаласында Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының он сегизинши жалпы мәжилиси өз жумысын даўам еттирди.

Онда Сенат, ҳүкимет ағзалары, министрлик ҳәм уйымлардың ўәкиллери, жергиликли Кеңеслердиң депутатлары, Сенат жанындағы Жаслар парламентиниң ағзалары ҳәм ғалаба хабар қуралларының хызметкерлери қатнасты.

Видеоконференцбайланыс тәризинде өткерилген жалпы мәжилисти Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының Баслығы Танзила Норбоева алып барды.

Жалпы мәжилис Сенаттың YouTube тармағындағы бети арқалы тиккелей сәўлелендирип барылды.

Он сегизинши жалпы мәжилистиң екинши жумыс күни “Санлы технологиялар халықаралық орайы ҳаққында”ғы Конституциялық нызам додалаўы менен басланды.

Додалаў процесинде атап өтилгениндей, бул Конституциялық нызам Сенаттың 17-жалпы мәжилисинде додаланып, жетилистириў бойынша усыныслар менен бирге Нызамшылық палатасына жиберилген еди. Сенаторлар ҳәм Нызамшылық палатасының депутатларынан ибарат келисим комиссиясы мәпдар мәмлекетлик уйымлар ҳәм шөлкемлердиң ўәкиллерин тартқан ҳалда нызамды қайта ислеп шықты.

Конституциялық нызам менен республикамыз IT-парк аймағында инглис ҳуқықы принциплери тийкарында жумыс алып баратуғын “Энтерприсе Узбекистан” санлы технологиялар халықаралық орайының ҳуқықый тийкары жаратып бериледи.

Конституциялық нызамға муўапық Орайды шөлкемлестириў, жеделлестириў, оның шегараларын өзгертиў, стратегиялық басқарыў, тийкарғы лаўазымлы шахсларды тайынлаў ҳәм Өзбекстан Республикасы Президентиниң ўәкилликлерине тиккелей байланыслы болған басқа да мәселелер қабыл етилген пәрман ҳәм қарарларына тийкарланып әмелге асырылатуғыны белгиленбекте.

Сондай-ақ, бейимлесиўшең салық ҳәм бажыхана режими, айырым жумыс түрлери бойынша салықлардан азат етиў, әсбап-үскенелер, технологиялар ҳәм материалларды алып кириўдиң әпиўайыластырылған тәртибин енгизиў белгиленбекте.

Буннан тысқары, Орай қатнасыўшыларын қоллап-қуўатлаў механизмлерин, яғный дизимге алыў ҳәм басқарыў ушын бирден-бир айна шөлкемлестириў, интеллектуаллық мүлк ҳәм инвестицияларды қорғаў кепилликлерин енгизиў нәзерде тутылған.

Орайдың жумысы жолға қойылыўы нәтийжесинде 2030-жылға шекем елимизде санлы хызметлер экспортын 5 миллиард долларға жеткериў, экономикамызда жоқары дәрамат келтиретуғын 300 мыңнан аслам жаңа жумыс орынларын жаратыў ҳәм көплеген қәбилетли жаслардың елимизде дүнья көлеминдеги мийнет ҳақылар менен тәмийинлениўине беккем тийкар жаратылады.

Нызамның қабыл етилиўи сырт ел инвесторларының мүлкшилик ҳәм интеллектуаллық ҳуқықларын халықаралық стандартлар дәрежесинде кепиллеўге, соның нәтийжесинде болса Apple, Google, Microsoft, Amazon  сыяқлы дүньяның ең ири трансмиллий IT-гигантларының тиккелей елимизге кирип келиўине ҳуқықый тийкар жаратады.

Сенаторлардың пикиринше, Конституциялық нызам IT тараўының жалпы ишки өнимдеги үлесиниң артыўына, санлы секторға тиккелей сырт ел инвестициялары көлеминиң өсиўине, санлы технологиялар тараўында жаңа жумыс орынларының жаратылыўына, IT хызметлериниң экспорт көлеминиң артыўына хызмет етеди.

Додалаў жуўмағында сенаторлар нызамды мақуллады.

Жалпы мәжилисте “Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине экстремизмге қарсы гүресиў нәтийжелилигин арттырыўға қаратылған өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында”ғы нызам да көрип шығылды.

Бүгинги күнде экстремизмниң форма ҳәм көринислери барған сайын өзгерип, оның қәўпи тек ғана диний емес, ал басқа да экстремистлик идеялар ҳәм ҳәрекетлер арқалы да көзге тасланбақта. Усы мүнәсибет пенен экстремизмниң барлық көринислерине қарсы гүресиўдиң ҳуқықый механизмлерин жетилистириў зәрүрлиги жүзеге келген.

Нызам менен Жынаят кодекси ҳәм Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодекске өзгерислер киргизилип, экстремизм, сепаратизм ҳәм догматизм идеялары менен суўғарылған материалларды таярлаў, сақлаў ҳәм тарқатыў менен байланыслы ҳуқықбузарлықлар ушын жуўапкершилик илажлары либералластырылмақта. Атап айтқанда, бундай ҳәрекетлерди биринши мәрте ислегени ушын тиккелей жынайый жуўапкершилик бийкар етилип, ҳәкимшилик жуўапкершилик киргизилмекте, қайтадан исленген жағдайда ғана жынайый жуўапкершилик жүзеге келиўи атап өтилмекте.

Сондай-ақ, “Экстремизмге қарсы гүресиў ҳаққында”ғы нызам жетилистирилип, экстремизм түсинигине анық тәрийп берилмекте. Сондай-ақ, экстремизмге байланыслы жынаятлардың анық шеңберин белгилеў, экстремизмниң алдын алыў ҳәм оған қарсы гүресиў бойынша мәмлекетлик бағдарламаларды әмелге асырыў, экстремистлик шөлкемлер ҳәм материаллардың электрон реестрин жүргизиў, қәўип-қәтерлерди мониторинг етиў ҳәм баҳалаўдың ҳуқықый тийкарларын беккемлеў нәзерде тутылмақта. Сондай-ақ, нызамшылықтағы “диний экстремизм” атамасы “экстремизм” атамасы менен алмастырылып, ҳуқықты қолланыў әмелиятында бирден-бир ҳуқықый қатнас тәмийинленбекте.

Нызам менен экстремизмге қарсы гүресиў тараўындағы илимий изертлеўлерди қоллап-қуўатлаў, экстремистлик жумыс ҳаққында хабар берген шахсларды қорғаў ҳәм хошаметлеў, Интернет тармағы және ғалаба хабар қуралларында экстремистлик идеялардың тарқалыўының алдын алыўға қаратылған қосымша механизмлер де енгизилмекте. Соның менен бирге, экстремистлик шөлкемлерди тән алыў тәртиби және экстремизмге байланыслы жынаят ислеген шахсларды қайта социалластырыў механизмлери де жетилистирилмекте.

Сенаторлар тәрепинен атап өтилгениндей, нызам экстремизмге қарсы гүресиў тараўында инсан ҳуқықларын исенимли қорғаў ҳәм жәмийетлик қәўипсизликти тәмийинлеў арасындағы ҳуқықый тең салмақлылықты беккемлеў, профилактика жумысларының нәтийжелилигин арттырыў ҳәм елимизде тынышлық және турақлылықты тәмийинлеўге хызмет етеди.

Сенаторлар нызамды мақуллады.

Буннан кейин “Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине исбилерменлик субъектлери ушын тәртипке салыў жүгин азайтыўға қаратылған өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында”ғы нызам додаланды.

Соңғы жыллары елимизде исбилерменлик субъектлериниң ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин исенимли қорғаў, мәмлекетлик хызметлерди әпиўайыластырыў және бизнес жүргизиў ушын және де қолайлы ҳуқықый орталық жаратыўға қаратылған системалы реформалар әмелге асырылмақта.

Соның менен бирге, айырым жағдайларда исбилерменлик субъектлериниң банк есап бетлери бойынша операцияларды тоқтатып турыўға байланыслы мәселелерди суд арқалы шешиў әмелияты исбилерменлер ушын артықша ўақыт ҳәм қаржы жумсалыўына себеп болмақта.

Нызам менен Экономикалық процессуаллық ҳәм Салық кодекслерине тийисли өзгерис ҳәм қосымшалар киргизилип, салық төлеўши салық уйымының қарарына қарсылық билдирмеген жағдайда банк есап бетлери бойынша операцияларды тоқтатып турыў салық уйымының қарары тийкарында әмелге асырылыўы, қарсылық билдирилген жағдайларда болса бул мәселе суд тәрепинен көрип шығылыўы нәзерде тутылмақта.

Сондай-ақ, салық уйымының судқа мүрәжат етиў тәртиби анықластырылып, мүрәжатқа нызам бузылғанлығын, салық төлеўшиге хабарнама жиберилгенлигин ҳәм оның наразылығын тастыйықлаўшы дәлиллерди қосымша етиў талабы белгиленбекте.

Нызам менен ҳуқықбузарлық жағдайлары сапластырылған ямаса суд тәрепинен банк есап бетлери бойынша операцияларды тоқтатып турыўдан бас тартылған жағдайда, бул шеклеўлерди жедел бийкар етиў механизми де беккемленбекте.

Сенаторлардың атап өткениндей, бул нызам исбилерменлик субъектлериниң ўақыт ҳәм қаржы менен байланыслы артықша қәрежетлерин қысқартыў, мәмлекетлик уйымлардың жумыс нәтийжелилигин арттырыў, судлардың жүклемесин азайтыў және исбилерменлердиң ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин және де исенимли қорғаўға хызмет етеди.

Додалаў жуўмағында сенаторлар нызамды мақуллады.

Сенаттың жалпы мәжилиси даўамында “Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине исбилерменлик жумысы еркинлигиниң кепилликлерин беккемлеўге және исбилерменлик субъектлерин қоллап-қуўатлаў механизмлерин жетилистириўге қаратылған қосымша ҳәм өзгерислер киргизиў ҳаққында”ғы нызам да додаланды.

Республикамызда исбилерменлик субъектлерин ҳәр тәреплеме қоллап-қуўатлаў, исбилерменлик жумысы ушын қолайлы шараятлар жаратыў және олардың ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин қорғаўға қаратылған кең көлемли реформалар әмелге асырылмақта.

Соның менен бирге, исбилерменлик субъектлериниң нәтийжели жумыс алып барыўы ушын қосымша кепилликлерди, сондай-ақ, мәмлекет тәрепинен усыныс етилип атырған қоллап-қуўатлаў илажлары ҳәм механизмлериниң ҳуқықый тийкарларын нызам дәрежесинде белгилеў зәрүрлиги де жүзеге келмекте.

Нызам менен “Исбилерменлик жумысы еркинлигиниң кепилликлери ҳаққында”ғы нызамға исбилерменлердиң нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлер жойбарларын ислеп шығыўда қатнасыў кепилликлерин белгилеўге байланыслы жаңа норма киргизилмекте.

Атап айтқанда, исбилерменлик субъектлерине жаңа миннетлеме, талап, қадаған етиў, жуўапкершилик ямаса басқа да шеклеўлер жүклениўин нәзерде тутатуғын нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң жойбарлары ҳәм тәртипке салыў тәсирин баҳалаў есабаты тиккелей исбилерменлик субъектлериниң ҳәм олардың бирлеспелериниң қатнасыўында додаланатуғыны белгиленбекте.

Буннан тысқары, жасыл технологиялар, туризм, билимлендириў, денсаўлықты сақлаў, социаллық исбилерменлик ҳәм инженерлик-коммуникация тармақларына жалғаныў ушын субсидиялар бериў, экономикалық ҳәм социаллық әҳмийетке ийе және инновациялық жойбарларды мәмлекетлик грантлар тийкарында қаржыландырыўдың ҳуқықый тийкарлары беккемленбекте.

Сенаторлардың пикиринше, нызам исбилерменлик орталығын буннан былай да жақсылаў, исбилерменлик жумысы еркинлигиниң кепилликлерин буннан былай да кеңейтиў және исбилерменлерди мәмлекет тәрепинен қоллап-қуўатлаў илажларының ҳуқықый тийкарларын беккемлеўге хызмет етеди.

Сенаторлар нызамды мақуллады.

Сондай-ақ, Сенаттың жалпы мәжилисинде “Халықтың социаллық қорғаўға мүтәж қатламларын, соның ишинде, майыплығы болған шахсларды мәмлекет тәрепинен қоллап-қуўатлаў системасының буннан былай да жетилистирилиўи мүнәсибети менен Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында”ғы нызам да көрип шығылды.

Елимизде майыплығы болған шахслардың ҳуқықларын тәмийинлеў, халықаралық стандартларды миллий нызамшылыққа имплементациялаў және социаллық қорғаўға мүтәж шаңарақларды анық бағдарланған ҳалда қоллап-қуўатлаўдың ашық-айдын ҳәм санластырылған системасын енгизиў бойынша системалы илажлар әмелге асырылмақта.

Нызам менен Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине майыплығы болған шахслардың тең ҳуқықлылығын бузғаны ушын жуўапкершиликти белгилеўди, оларға әдил судлаўдан пайдаланыў ушын қолайлы имканиятлар жаратылыўын ҳәм бул шахслардың мүрәжаты талап етилмеген ҳалда салық жеңилликлери берилиўин, оларды жумысқа қабыл еткен ямаса оларға социаллық хызметлер көрсететуғын исбилерменлик субъектлерине салық жеңилликлери берилиўин нәзерде тутатуғын өзгерислер киргизилмекте.

Сондай-ақ, социаллық қорғаўға мүтәж шаңарақларға салық жеңилликлери ҳәм мәмлекетлик бажы бойынша шегирмелер қолланылыўы, Социаллық реестр енгизилгенлиги себепли оның атамасы өз-ара муўапықластырылыўы, ўәкилликли мәмлекетлик уйым пуқаралық ислери бойынша судларға киргизилген артықша (нызамсыз) төленген напақалардың суммаларын өндириўге байланыслы даўалар бойынша мәмлекетлик бажыны төлеўден азат етилиўи белгиленбекте.

Сенаторлар нызам социаллық қорғаўға мүтәж халықты анық бағдарланған ҳалда қоллап-қуўатлаў илажларын жетилистириўге ҳәм майыплығы болған шахслардың потенциалын жүзеге шығарыў ушын тең ҳәм қолайлы шараятлар жаратыў арқалы олардың турмыс дәрежесин буннан былай да жақсылаўға хызмет ететуғынын атап өтти.

Додалаў жуўмағында сенаторлар нызамды мақуллады.

Буннан кейин “Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында”ғы нызам додаланды.

“Лицензиялаў, руқсат бериў ҳәм хабардар етиў тәртип-қағыйдалары ҳаққында”ғы нызамда “Бизнеске лицензиясыз кириў” арнаўлы режими жаңа ҳуқықый институт сыпатында беккемленбекте. Бул институтты нызамшылыққа киргизиў арқалы келешекте айырым жумыс түрлери менен үш айға шекем лицензия ямаса руқсатнамасыз шуғылланыў имканияты жаратылады.

Буның нәтийжесинде исбилерменлик субъектлери лицензия ямаса руқсатнама алмастан, электрон тәризде ўәкилликли уйымды хабардар етиў арқалы өз жумысын баслаў имканиятына ийе болады. Онда оларға лицензия ямаса руқсатнама талапларына бейимлесиў ушын қосымша ўақыт ҳәм өз жумысын сынақ тәризинде баслап, оның экономикалық нәтийжелилигин баҳалаў имканияты бериледи. Бул өзгерис исбилерменлик жумысын баслаўды аңсатластырады, ўақыт ҳәм қәрежетлерди үнемлейди және жаңа бизнес басламаларын хошаметлеўге хызмет етеди.

Сондай-ақ, нызам менен Шаңарақ кодексиниң 69-статьясына әкениң атын балаға фамилия сыпатында бериў бойынша өзгерис киргизилмекте.

Әмелде баланың фамилиясы ата-ананың фамилиясына қарап белгиленеди. Әкеси яки анасы тәрепинен миллий дәстүрлерге муўапық бабаның аты да фамилия етип берилиўи мүмкин.

Сенаторлар әкениң атын балаға фамилия сыпатында берилиўиниң нызамшылықта белгилениўи пуқараларға қосымша қолайлықлар жаратып, миллий ҳәм диний дәстүрлерге муўапық олардың тилек-өтинишлерин әмелге асырыўға хызмет ететуғынын атап өтти.

Буннан тысқары, нызам менен “Архив иси ҳаққында”ғы нызамға архив иси тараўындағы ўәкилликли мәмлекетлик уйымлардың ўәкилликлерин анықластырыўшы, мәмлекетлик емес архивлерди ҳәм электрон архивлерди шөлкемлестириўге байланыслы қағыйдаларды және архив ҳүжжетлерин ведомстволық архивлерде ўақтынша сақлаў мүддетлерин белгилеўши өзгерислер киргизилмекте.

Қызғын додалаў жуўмағында сенаторлар нызамды мақуллады.

Олий Мажлис Сенатының 18-жалпы мәжилисинде “Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине қосымша ҳәм өзгерислер киргизиў ҳаққында”ғы нызам да көрип шығылды.

Елимизде жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият ўәкилликли уйымларының абырайын арттырыў, сондай-ақ, жәмийетте инсан ҳуқықлары менен еркинликлерин, соның ишинде, бала ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплерин исенимли қорғаў бағдарында кең көлемли реформалар әмелге асырылмақта.

Соның менен бирге, Олий Мажлис Инсан ҳуқықлары бойынша ўәкилиниң (омбудсманның) тәсир илажлары қатарына киретуғын ҳүжжетлерди көрип шығыўда лаўазымлы шахслардың жуўапкершилигин буннан былай да арттырыў, сондай-ақ, “Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисиниң Бала ҳуқықлары бойынша ўәкили (Балалар омбудсманы) ҳаққында”ғы нызам қабыл етилгенлиги мүнәсибети менен онда нәзерде тутылған нормалардың әмелиятқа толық енгизилиўин тәмийинлеў үлкен әҳмийетке ийе болмақта.

Нызам менен Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине Олий Мажлис Инсан ҳуқықлары бойынша ўәкилиниң (омбудсманның) нызамлы жумысына тосқынлық еткени ушын жуўапкершиликти жетилистириўге, Олий Мажлистиң Бала ҳуқықлары бойынша ўәкилиниң (Балалар омбудсманының) парламент пенен байланыслы жумысын тәртипке салыўға, оның жас өспиримлер жынаятлары ҳаққындағы ислерди жүргизиў, суд ҳәм жынайый жазаларды орынлаў процесслериндеги ролин арттырыўға байланыслы өзгерислер киргизилмекте.

Додалаў процесинде сенаторлар тәрепинен атап өтилгениндей, бул нызам жергиликли мәмлекетлик ҳәкимияттың ўәкилликли уйымларының жумысын буннан былай да жетилистириўге, инсан ҳуқықларын, соның ишинде, бала ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплерин қорғаў механизмлерин беккемлеўге хызмет етеди.

Сенаторлар нызамды мақуллады.

Сенаттың жалпы мәжилисинде статистика уйымларының жумысын жетилистириўге қаратылған “Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында”ғы нызам да додаланды.

Соңғы жыллары республикамызда миллий ҳәм сырт елли пайдаланыўшылар ушын рәсмий статистика мағлыўматларының ашық-айдынлығын ҳәм жәриялылығын ең жоқары дәрежеде тәмийинлеў, сондай-ақ, экономика тармақларының раўажланыў көрсеткишлери ҳаққындағы мағлыўматлардан пайдаланыў имканиятларын кеңейтиў бойынша системалы жумыслар әмелге асырылмақта.

Атап айтқанда, Өзбекстан Республикасы Миллий статистика комитетиниң шөлкемлестирилиўи рәсмий статистика тараўындағы мәмлекетлик сиясатты әмелге асырыў, рәсмий статистиканы раўажландырыў мәселелери бойынша жумысты миллий статистика системасы шеңберинде муўапықластырыў процесинде статистика уйымларының еркинлиги ҳәм ўәкилликлерин кеңейтиўде үлкен әҳмийетке ийе болмақта.

Соның менен бирге, рәсмий статистика тараўында әмелге асырылып атырған реформалардың ҳуқықый тийкарларын беккемлеў мақсетинде усы тараўға байланыслы нызам ҳүжжетлериниң нормаларын өз-ара муўапықластырыў зәрүрлиги жүзеге келмекте.

Бул нызам менен статистика кеңесиниң ўәкилликлери кеңейтилип, статистика жумысларын шөлкемлестириў системасын жаратыўға жәрдемлесиў ҳәм рәсмий статистиканы таярлаўшылардың тараўға байланыслы жумысын муўапықластырыў ўәкиллиги берилмекте.

Буннан тысқары, рәсмий статистиканы таярлаўшылардың статистикалық мағлыўматларға ямаса статистикалық мағлыўматларды таярлаў жумысына тәсир көрсетиўи мүмкин болған нормативлик-ҳуқықый ҳүжжет жойбарлары ўәкилликли мәмлекетлик уйым менен келисилиўи шәрт екенлиги берилмекте.

Сондай-ақ, жәрияланған рәсмий статистикада айырмашылықлар анықланған жағдайда оны дүзетиўи ҳәм дүзетилген мағлыўматлар жәмийетшиликке жәрияланыўы да нызам менен белгилеп қойылмақта.

Сенаторлардың атап өткениндей, бул нызам статистика тараўындағы ҳәкимшилик реформаларды нәтийжели әмелге асырыў шеңберинде статистика уйымларының жумысын жетилистириўге және рәсмий статистикадан пайдаланыўшылар ушын және де қолайлы шараятлар жаратыўға хызмет етеди.

Сенаторлар нызамды мақуллады.

Сондай-ақ, Сенаттың жалпы мәжилисинде “Өзбекстан Республикасының “Өзбекстан Республикасында мийнети сиңген коммунал хожалығы хызметкери” ҳүрметли атағын шөлкемлестириў ҳаққында”ғы нызам да көрип шығылды.

Соңғы жыллары елимизде коммуналлық хожалық тараўын түп-тийкарынан реформалаў, халыққа көрсетилип атырған коммуналлық хызметлердиң сапасын арттырыў, инженерлик-коммуникация инфраструктурасын модернизациялаў ҳәм көп квартиралы турақ жай фондын басқарыў системасын жетилистириў бойынша кең көлемли жумыслар әмелге асырылмақта.

Соның менен бирге, коммуналлық хожалық тараўы бийғәрез тармақ сыпатында жедел раўажланып атырғанына қарамастан, бул тараўда көп жыллық нәтийжели мийнет етип киятырған хызметкерлерди мәмлекетлик дәрежеде хошаметлеў системасын заман талапларына муўапық жетилистириў зәрүрлиги жүзеге келгени атап өтилди.

Нызам менен әмелдеги Өзбекстан Республикасының “Өзбекстан Республикасында коммунал, турмыслық ҳәм саўда тараўында хызмет көрсеткен хызметкер” ҳүрметли атағының орнына “Өзбекстан Республикасында мийнети сиңген коммунал хожалығы хызметкери” ҳүрметли атағы шөлкемлестирилмекте.

Нызамға муўапық бул ҳүрметли атақ коммунал хожалығы тараўын раўажландырыўға мүнәсип үлес қосқан, көп жыллық жемисли мийнети, жоқары кәсиплик шеберлиги, интакерлиги ҳәм пидайылығы менен халыққа көрсетилип атырған коммуналлық хызметлердиң сапасын арттырыўға айрықша үлес қосқан хызметкерлерге бериледи.

Сондай-ақ, нызам менен жаңа ҳүрметли атақ көкирек белгисиниң сыпатламасы да тастыйықланбақта. Онда коммунал хожалығы тараўының өзине тән өзгешеликлерин сәўлелендиретуғын белгилер сәўлелендирилген болып, бул мәмлекетлик сыйлықтың мазмунын және де байытыўға хызмет етеди.

Сенаторлардың атап өткениндей, бул нызамның қабыл етилиўи коммунал хожалығы тараўында мийнет етип атырған хызметкерлердиң пидәкерлик мийнетин мүнәсип қәдирлеў ҳәм олардың кәсиплик абырайын және де арттырыўға хызмет етеди.

Додалаў жуўмағында сенаторлар нызамды мақуллады.

Сенаттың жалпы мәжилисинде “1993-жыл 24-сентябрьдеги Қашқынлар ҳәм көшиўге мәжбүр болған шахсларға жәрдем көрсетиў ҳаққындағы келисимниң әмел етиўин тоқтатыў ҳаққындағы Протоколды тастыйықлаў ҳаққында”ғы нызам додаланды.

Бул Келисим бурынғы Аўқам тарқалыўынан кейин жүзеге келген қураллы келиспеўшиликлер, миллетлераралық келиспеўшиликлер ҳәм ғалабалық миграция процесслери шараятында қашқынлар ҳәм мәжбүрий көширилген шахсларға жәрдем көрсетиў тараўында қатнасыўшы мәмлекетлер арасындағы бирге ислесиўди ҳуқықый жақтан тәртипке салыў мақсетинде қабыл етилген.

Бүгинги күнде усы Келисимниң қабыл етилиўине тийкар болған жәмийетлик-сиясий шараятлар түп-тийкарынан өзгерген. Соның менен бирге, Келисимде нәзерде тутылған бир қатар институтлар ҳәм мәмлекетлераралық бирге ислесиў механизмлери, соның ишинде, Мәмлекетлераралық қор ҳәм басқа да әмелий механизмлер қәлиплестирилмеген ҳәм әмелде қолланылмаған. Сол себепли бул халықаралық ҳүжжет өзиниң ҳуқықый ҳәм әмелий әҳмийетин жоғалтқан.

Додалаў даўамында Келисимниң әмел етиўин тоқтатыў ҳаққындағы Протоколдың тастыйықланыўы мәмлекетимиздиң халықаралық шәртнамалық сиясатын заманагөй ҳуқықый қатнасықлар ҳәм миллий мәплер тийкарында избе-из жетилистириўге хызмет ететуғыны атап өтилди.

Сенаторлардың пикиринше, нызамның қабыл етилиўи әмелий әҳмийетин жоғалтқан халықаралық шәртнаманы ҳуқықый айланыстан шығарыў, мәмлекетимиздиң халықаралық шәртнамалық-ҳуқықый базасын системаластырыў, оны заманагөй халықаралық ҳуқық нормалары ҳәм миллий мәплерге муўапықластырыў, сондай-ақ, ҳуқықты қолланыў әмелиятында ҳуқықый анықлық ҳәм избе-изликти тәмийинлеўге хызмет етеди.

Сенаторлар нызамды мақуллады.

Жалпы мәжилисте “Шахсқа байланыслы мағлыўматлар алмасыўы тараўындағы ҳәкимшилик мәселелер бойынша өз-ара ҳуқықый жәрдем ҳаққындағы Келисимди (2020-жыл 18-декабрь) ратификациялаў ҳаққында”ғы нызам көрип шығылды.

Бул Келисим Ғәрезсиз Мәмлекетлердиң Дослық Аўқамы (ҒМДА) мәмлекетлери арасында шахсқа байланыслы мағлыўматлар алмасыўы тараўында өз-ара ҳуқықый жәрдем көрсетиўдиң нәтийжели механизмлерин жаратыўға қаратылған.

Бул Келисимниң тийкарғы мақсети мәмлекетлер арасында жеке мағлыўматлар алмасыўы тараўындағы ҳәкимшилик мәселелер бойынша өз-ара ҳуқықый жәрдем көрсетиўдиң нәтийжели системасы ҳәм анық ҳуқықый механизмлерин жаратыўдан ибарат.

Ҳүжжетке муўапық мәмлекетлер пуқаралық, миграция дизими, жасаў ҳуқықын беретуғын ҳүжжетлер, визалар, жынайый ямаса ҳәкимшилик жуўапкершиликке тартылғанлығы ҳаққындағы мағлыўматларды өз-ара алмасыўы нәзерде тутылған.

Соның менен бирге, Келисимде инсан ҳуқықлары ҳәм жеке турмысқа қол қатылмаслығы кепилликлери қатаң белгиленген.

Бул халықаралық ҳүжжеттиң ратификацияланыўы ҒМДА мәмлекетлери менен ҳәкимшилик қатнасықларда мәлимлеме алмасыў тараўындағы нормативлик-ҳуқықый базаны кеңейтиўге және шахсқа байланыслы мағлыўматлар алмасыўы ҳәм ҳәкимшилик тараўдағы бирге ислесиўди институционаллық жақтан беккемлеўге хызмет етеди.

Додалаў жуўмағында сенаторлар нызамды мақуллады.

Сондай-ақ, Сенаттың жалпы мәжилисинде “Бирлескен Миллетлер Шөлкеминиң медиация нәтийжесинде ерисилген халықаралық келисим шәртнамалары ҳаққындағы Конвенцияға (Нью-Йорк, 2018-жыл 20-декабрь) Өзбекстан Республикасының қосылыўы ҳаққында”ғы нызам да додаланды.

Бул Конвенция халықаралық әмелиятта “Сингапур конвенциясы” аты менен белгили болып, оның тийкарғы мақсети – медиация нәтийжесинде ерисилген халықаралық коммерциялық келисим шәртнамаларын тән алыў ҳәм орынлаўдың бирден-бир халықаралық ҳуқықый механизмлерин белгилеўден ибарат.

Конвенция халықаралық коммерциялық келиспеўшиликлерди судтан тысқары, жедел ҳәм нәтийжели шешиў имканиятларын кеңейтеди және медиция нәтийжесинде дүзилген келисимлердиң басқа мәмлекетлерде орынланыўы ушын исенимли ҳуқықый тийкар жаратады.

Сенаторлардың атап өткениндей, Өзбекстанның бул Конвенцияға қосылыўы сырт елли инвесторлар ҳәм исбилерменлердиң мәмлекетимиздиң ҳуқықый системасына болған исенимин арттырыў, инвестициялық орталықты буннан былай да жақсылаў, экспорт етиўши миллий кәрханалар және сыртқы экономикалық жумыс қатнасыўшылары ушын халықаралық базарлардағы ҳуқықый кепилликлерди күшейтиўге хызмет етеди.

Сондай-ақ, Конвенция медиция институтын раўажландырыў, судлардың жүклемесин азайтыў, келиспеўшиликлерди шешиўде ўақыт ҳәм қәрежетлерди үнемлеў және Өзбекстанның халықаралық ҳуқықый интеграция процесслериндеги қатнасыўын беккемлеў имканиятын береди.

Конвенцияға қосылыўда Өзбекстанның миллий мәплери есапқа алынып, оны қолланыў шеңбери бойынша қосымша шәртлер нәзерде тутылмақта. Оған бола, Конвенция мәмлекет ямаса мәмлекетлик уйымлар қатнасатуғын келисимлерге қолланылмайды ҳәм тек ғана тәреплердиң өз-ара келисимине тийкарланып қолланылады.

Сенаторлар нызамды мақуллады.

Сенаттың 18-жалпы мәжилисинде Коррупцияға қарсы гүресиў агентлиги тәрепинен усынылған Өзбекстан Республикасында коррупцияға қарсы гүресиў ҳаққындағы миллий баянат көрип шығылды.

2025-жылы коррупцияға қарсы гүресиў тараўында әмелге асырылған реформалар нәтийжесинде мәмлекетлик басқарыўда ашық-айдынлықты тәмийинлеў, мәмлекетлик хызметлерди санластырыў, коррупцияның алдын алыў ҳәм жәмийетлик қадағалаўды күшейтиў бағдарында белгили нәтийжелерге ерисилди.

Атап айтқанда, Өзбекстан Республикасы Президенти қатнасыўында өткерилген Коррупцияға қарсы гүресиў миллий кеңесиниң кеңейтилген мәжилисинде белгиленген ўазыйпалардың орынланыўы шеңберинде республика бойлап денсаўлықты сақлаў, билимлендириў, бәнтлик, банк ҳәм кадастр тараўларында коррупция ҳәм бюрократияның келип шығыў себеплери орнында үйренилди.

Үйрениўлер нәтийжелери тийкарында аймақлар ҳәм министрликлерде көшпели мәжилислер өткерилип, коррупция қәўпи жоқары болған район ҳәм қалалар ушын мәнзилли “жол карталары” тастыйықланды.

Сондай-ақ, коррупцияға қарсы гүресиў тараўын буннан былай да жетилистириўге қаратылған 7 нормативлик-ҳуқықый ҳүжжет қабыл етилди, мәмлекетлик хызметлерди санластырыў көлеми кеңейтилди, мәмлекетлик сатып алыўлар тараўында нызамбузыўшылықларды анықлаў ҳәм сапластырыў бойынша тәсиршең илажлар көрилди.

Мәмлекетлик уйымлар ҳәм шөлкемлерде коррупцияға қарсы ишки қадағалаў (комплаенс) структуралары еркин түрде қайта шөлкемлестирилди.

Соның менен бирге, додалаў даўамында тараўда сақланып қалып атырған системалы машқала ҳәм кемшиликлерге айрықша итибар қаратылды.

Атап айтқанда, 2025-жылы коррупцияға байланыслы жынаятлар бойынша 7 517 шахс жынайый жуўапкершиликке тартылған, мәмлекет мәплерине 2,9 триллион сумнан аслам зыян жеткерилген.

Ең көп коррупцияға байланыслы жынаятлар мектепке шекемги ҳәм мектеп билимлендириўи, денсаўлықты сақлаў, жергиликли ҳәкимликлер ҳәм коммерциялық банклердиң үлесине туўра келген.

Нормативлик-ҳуқықый ҳүжжетлердиң жойбарларының ҳәр төртиншисинде коррупциялық факторлар анықланған, мәмлекетлик сатып алыўлар тараўында 12,6 триллион сум муғдарында нызамбузыўшылықлар атап өтилген, айырым мәмлекетлик уйымлар ҳәм аймақлар коррупцияға қарсы гүресиў нәтийжелилиги және ашық-айдынлық индекси бойынша қанаатландырарсыз нәтийже көрсеткен.

Сенаторлар коррупцияға қарсы гүресиўде ерисилген нәтийжелер менен бир қатарда, профилактика жумысларының нәтийжелилигин арттырыў, мәмлекетлик сатып алыўлар тараўында нызамлылықты беккемлеў, ишки қадағалаў (комплаенс) системасының жумысын күшейтиў, мәмлекетлик уйымлардың жумысының ашық-айдынлығын тәмийинлеў және коррупция ақыбетинде мәмлекетке жеткерилген зыянның қапланыўы үстинен қадағалаўды күшейтиў зәрүрлигин атап өтти.

Додалаў процесинде Сенат ағзалары тәрепинен Коррупцияға қарсы гүресиў агентлиги, министрликлер ҳәм уйымлар, жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымларының коррупцияға қарсы гүресиў бойынша жумысын буннан былай да жетилистириўге қаратылған усыныслар билдирилди.

Додалаў жуўмағында Сенаттың тийисли қарары қабыл етилди.

Соның менен бирге, Сенаттың жалпы мәжилисинде Самарқанд ўәлаятының Самарқанд районын сапластырыў, Ақдәрья, Пастдарғом, Тайлақ районлары ҳәм Самарқанд қаласының шегараларын өзгертиў ҳаққындағы мәселе де додаланды.

Атап өтилгениндей, Самарқанд қаласының аймағын кеңейтиў, оның инвестициялық ҳәм туристлик тартымлылығын арттырыў, экономика тармақларын диверсификациялаў, жоқары технологиялы санаат ҳәм заманагөй хызмет көрсетиў тараўларын раўажландырыў мақсетинде Сенат қарарының жойбары ислеп шығылған.

Самарқанд қаласы ўәлаятта халық ең тығыз жайласқан аймақ болып есапланады. Қала шегараларының кеңейиўи халықтың тығызлығын азайтыў, транспорт қатнаўын жақсылаў, тығылыслардың алдын алыў ҳәм заманагөй қала инфраструктурасын қәлиплестириўге хызмет етеди.

Самарқанд қаласы қурамына 17 226,5 гектар жер майданы қосылыўы нәзерде тутылмақта. Сондай-ақ, ҳәкимшилик-аймақлық басқарыўды оптималластырыў мақсетинде Самарқанд районын сапластырыў ҳәм 28 295 гектар жер майданын Тайлақ районына өткериў режелестирилмекте.

Сенаторлар өзлериниң шығып сөйлеўлеринде көрип шығылып атырған мәселениң социаллық-экономикалық әҳмийетине айрықша итибар қаратты. Атап айтқанда, қала халқының саны 880 мыңға жетип, “бир миллион халқы болған қала” статусына жақынласатуғыны, жаңа жер майданларында киши санаат зоналары, технопарклер ҳәм жоқары технологиялы кәрханалар шөлкемлестирилетуғыны, хызмет көрсетиў, туризм ҳәм қурылыс тараўларында мыңлаған жаңа жумыс орынларының жаратылатуғыны атап өтилди.

Әсиресе, аўыл хожалығы жерлерин сақлап қалыў ҳәм экологиялық турақлылықты тәмийинлеў мәселесине айрықша итибар берилди. өткерилип атырған

6 263 гектар жер майданының категориялары өзгертилместен сақланбақта.

Бул мәселе тийисли мәкан пуқаралар жыйынлары, халық депутатлары қалалық ҳәм районлық Кеңеслери және ўәлаятлық Кеңесте кеңнен додаланып, мақулланған.

Сенаторлар ўәлаят шегараларының өзгертилиўи Самарқанд қаласының архитектуралық келбетин жақсылаў, сырт ел ҳәм жергиликли инвесторлар ушын қаланың тартымлылығын арттырыў, туризм потенциалынан нәтийжели пайдаланыў ушын имканият жаратыў, заманагөй бизнес, қаржы ҳәм туризм инфраструктураларының жедел раўажланыўын тәмийинлеў, сондай-ақ, халықтың турмыс абаданлығын арттырыўға хызмет ететуғынын атап өтти.

Додалаўдан соң Сенаттың тийисли қарары қабыл етилди.

Парламент жоқары палатасының ағзалары Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенаты Кенгашиниң қарарларын тастыйықлаў мәселесин де көрип шықты ҳәм Сенаттың тийисли қарары қабыл етилди.

Жалпы мәжилисте жәмийетлик турмыстың барлық тараўларының ҳуқықый тийкарларын беккемлеўге ҳәм елимизде әмелге асырылып атырған кең көлемли реформалардың нәтийжелилигин арттырыўға, халықаралық бирге ислесиўди раўажландырыўға қаратылған 21 мәселе, соның ишинде, 18 нызам көрип шығылды.

Усының менен Өзбекстан Республикасы Олий Мажлиси Сенатының он сегизинши жалпы мәжилиси жуўмақланды.

 

 

Өзбекстан Республикасы

Олий Мажлиси Сенатының

Мәлимлеме хызмети