Президент Шавкат Мирзиёев транспорт-логистика системасын раўажландырыў ҳәм елимиздиң транзит потенциалынан нәтийжели пайдаланыў бойынша усыныслардың презентациясы менен танысты.

Бүгинги күнде Өзбекстанның Шығыс ҳәм Батысты байланыстыратуғын қурғақлықтағы ири транспорт хабына айланыўы ушын кең имканиятлар бар. Елимиз аймағынан халықаралық әҳмийетке ийе 4 мың километр транзит жоллары өтеди, 4 мың 700 километр темир жол тармағы бар.

Ташкент қаласы, Наўайы ҳәм Наманганда заманагөй транспорт-логистика орайлары ҳәм “қурғақлық портлары” раўажланбақта. Наўайы аэропорты Евразия ҳаўа жолларында әҳмийетли карго түйини ўазыйпасын атқармақта.

Соның менен бирге, “Қытай – Қырғызстан – Өзбекстан” темир жолын қурыў, Трансаўған темир жолы жойбарын жеделлестириў мәмлекетимиздиң регионаллық ҳәм халықаралық транспорт системасындағы орнын және де беккемлейди.

Бул ири жойбарлардың иске қосылыўы нәтийжесинде Өзбекстан Тыныш океанынан Европаға шекемги ең қысқа қурғақлық коридорының тийкарғы буўынына айланады. Бул жөнелис дәстүрий жөнелислерге салыстырғанда жүк тасыў ўақтын 3 есеге шекем қысқартып, 8 күнге шекем түсириў имканиятын береди. Сондай-ақ, Пакистанның Карачи ҳәм Гвадар портлары арқалы Ҳинд океанына, дерлик 2 миллиард халық жасайтуғын Қубла Азия базарларына шығыў ушын ең тез жол ашылады.

Презентацияда елимизде бул бағдардағы имканиятлардан еле толық пайдаланылмай атырғаны атап өтилди.

Бизге белгили, Қытай ҳәм Европа арасында жыллық товар айланысы 800 миллиард долларды, жүк тасыў көлеми болса 120-150 миллион тоннаны қурайды. Егер Өзбекстан жылына қосымша 15-20 миллион тонна халықаралық транзит жүгин қабыл ете алса, 400-600 миллион доллар қосымша дәрамат, логистика орайлары ҳәм терминаллар қурылысына 3 миллиард доллар сырт ел инвестициясы, 50 мың турақлы жумыс орнын жаратыў имканияты пайда болады. Бул экономиканың өсиўине қосымша 1,5-2 процентлик пәт бериўи мүмкин.

Бирақ ҳәзирше Өзбекстанның бул транзит айланысындағы үлеси 1-2 проценттен артпай атыр. 2025-жылы транзит жүк тасыў көлеми 15,3 миллион тоннаны қурап, 2021-жылға салыстырғанда 54 процентке өскен болса да, ҳәзирги потенциал буннан бираз жоқары.

Таллаўларға бола, шегара өткериў пунктлери көп болыўына қарамастан, олардың көпшилиги халықаралық жүклерди жедел қабыл етиў ҳәм рәсмийлестириў қуўатлылығына ийе емес. Елимизде халықаралық талапқа сәйкес келетуғын 27 логистика орайы болып, олардың улыўма қуўатлылығы 27,2 миллион тоннаны қурайды. Бирақ тек биреўи жоқары категорияға ийе. Автоматластырылған “А” категориядағы қоймаханалар жәми талаптың 10-15 процентин қаплайды, заманагөй музлатқышлы ҳәм бажыхана қоймаханалары жетиспейди.

Сондай-ақ, логистика орайлары тийкарынан Ташкент қаласы ҳәм оның әтирапында жайласқаны, контейнерлеўдиң үлеси төмен екени, мәмлекетлик уйымлар ҳәм жеке меншик логистика орайлары арасында мәлимлеме системалары толық интеграцияланбағаны, тараўда санластырыў дәрежеси жетерли емес екени көрсетип өтилди.

Презентацияда Ханабад ҳәм Ангрен қалалары, Янгийўл, Оҳангарон, Алат ҳәм Термиз районларын транспорт-логистика тараўына қәнигелестириў усыныс етилди.

Ханабад қаласы “Қытай жолы дәрўазасы” сыпатында Қытай – Орайлық Азия – Каспий – Кавказ – Европа, Қытай – Орайлық Азия – Трансаўған ҳәм Қытай – Орайлық Азия – Иран транзит жолларына хызмет етеди. Ангрен қаласы, Янгийўл ҳәм Оҳангарон районлары транзит ҳәм сыртқы саўда жүклерин аралық бөлистириў орайлары сыпатында раўажландырылады.

Алат районы “Орта коридор дәрўазасы” сыпатында Қытай – Орайлық Азия – Каспий – Кавказ – Европа және Қытай – Орайлық Азия – Иран жөнелислерине, Термиз районы болса “Транс-Аўған коридоры дәрўазасы” сыпатында Қытай – Орайлық Азия – Трансаўған – Пакистан транспорт коридорына қәнигелеседи.

Бул аймақларда логистика орайларын шөлкемлестирмекши болған исбилерменлерге ҳәр бир аймақта 50 гектардан, жәми 300 гектар жер майданы усыныс етиледи. Бул мақсетлер ушын ҳәр жылы 200 миллион долларлық жеңиллетилген ҳәм төмен процентли кредит линияларын қаратыў нәзерде тутылмақта. Логистика орайлары ушын сыртқы инфраструктура бюджет есабынан қурылады.

Сондай-ақ, Қыбрай ҳәм Термиз районларында бажыхана терминалын және автомобиль турыў орынларын қурыў, Ханабад қаласында халықаралық темир жол шегара өткериў пунктин қурыў, Янгийўл районындағы темир жол станциясын кеңейтиў, Оҳангарон районында “А” категориясындағы ири логистика орайын қурыў бойынша усыныслар көрип шығылды.

Презентацияда санластырыў ҳәм заманагөй басқарыў системаларын енгизиў мәселелерине де айрықша итибар қаратылды. Логистика орайларында терминалларды басқарыў ҳәм қоймахананы басқарыў системасын енгизиў, оларды “E-logistika” платформасына интеграциялаў, автотранспорт қуралларын онлайн бақлаў, автотранспорт номерлерин анықлаў ҳәм электрон есапқа алыў системасын жолға қойыў усынысы билдирилди.

Шегара өткериў пунктлеринде “бир тоқтаў” (one stop) принципин енгизиў арқалы жүклерди рәсмийлестириў процесин тезлестириў зәрүр екенлиги атап өтилди.

Тараўда жеке меншик инвестицияларды кеңнен тартыў ушын логистика орайларына заманагөй үскенелер, қоймахана ҳәм жүк артыў-түсириў техникалары, агрегат ҳәм аўысық бөлеклерди алып кириўде бажыхана бажысы ҳәм мәжбүрий сертификатлаў талапларын жеңиллетиў усыныс етилди.

Президентимиз транспорт-логистика системасы мәмлекеттиң экспорт потенциалы, инвестициялық тартымлылығы ҳәм аймақлардың раўажланыўы ушын стратегиялық әҳмийетке ийе екенин атап өтти.

Жуўапкерлерге халықаралық транспорт коридорларынан нәтийжели пайдаланыў, логистика орайлары тармағын кеңейтиў, тараўды санластырыў ҳәм жеке меншик сектор ушын қолайлы шараятлар жаратыў бойынша тапсырмалар берилди.

ӨзА