Өзбекстан Республикасы Президенти Шавкат Мирзиёев 2-июнь күни “Шыршық” химия-индустриаллық технопаркинде болып, бир қатар кәрханалардың жумысы менен танысты және химия санаатын жедел раўажландырыў ҳәм аймақларда инвестициялық жойбарларды әмелге асырыў мәселелери бойынша видеоселектор мәжилисин өткерди.

Мәмлекетимиз басшысы дәслеп технопарктеги “Kmita Polymers” кәрханасында болды.

Россияның “Polymers” компаниясы менен биргеликте шөлкемлестирилген бул жойбар арнаўлы ҳәм кең ассортименттеги полиэтилен плёнка өнимлерин ислеп шығарыўға қәнигелескен.

Бундай плёнкалар заманагөй экономиканың көзге көринбейтуғын, бирақ жүдә әҳмийетли буўынларынан бири. Бүгин азық-аўқат өнимлери, турмыслық техника, қурылыс материаллары, фармацевтика қураллары ҳәм түрли санаат товарларының базарға қәўипсиз жеткерилиўи, сыртқы тәсирлерден қорғалыўы көп тәреплеме заманагөй қадақлаў технологияларына байланыслы.

6 мың 670 квадрат метр майданды ийелеген кәрханада Италияның заманагөй технологиялық үскенелери тийкарында кең ассортименттеги полимер ҳәм термоқысқарыўшы плёнка өнимлери ислеп шығарылмақта. Оның иске қосылыўы нәтийжесинде 9,5 миллион долларлық импорттың орнын басатуғын өнимлер ислеп шығарылыўы тәмийинленбекте.

Жойбар еки басқышлы кеңейтиў бағдарламасы тийкарында әмелге асырылмақта. Инвестициялардың улыўма баҳасы 15,2 миллион долларды қурайды. Оның биринши басқышында 7,4 миллион доллар инвестиция өзлестирилди.

Жойбар шеңберинде 50 жаңа жумыс орны жаратылды. Кейинги басқышларда жумыс орынларының саны және де көбейиўи күтилмекте.

2025-жылы бул жерде 115 миллиард сумлық өним ислеп шығарылды. Соның менен бирге, 6 миллион долларлық өним Орайлық Азия мәмлекетлерине экспорт етилди.

Кәрхана ислеп шығарып атырған полимер өнимлер Coca-Cola, Pepsi, Flash, “Черноголовка”, Ackerman, Asl Oyna, Biolife ҳәм Family Group сыяқлы ири брендлердиң қадақлаў системаларында жергиликли шийки зат сыпатында қолланылмақта.

Қадақлаў индустриясы заманагөй санааттың ең тез раўажланып атырған бағдарларынан бири екени атап өтилди. Себеби өним ислеп шығарыў көлеми артып барған сайын оны қәўипсиз сақлаў, тасыў ҳәм базарға жеткерип бериў талаплары да күшейип атырғаны атап өтилди.

Усы мәнисте, бундай кәрханалар санының көбейиўи тек ғана бир тармақтың раўажланыўына емес, ал азық-аўқат санааты, қурылыс, фармацевтика ҳәм аўыл хожалығы сыяқлы тараўлардың турақлы ислеўине де хызмет ететуғыны айтып өтилди.

Буннан соң Президент Шавкат Мирзиёев “Шыршық” химия-индустриаллық технопаркиндеги “NovoPlast TPE” кәрханасына барды.

Жойбар Россияның “VR Plast”  кәрханасы менен биргеликте 4 мың 200 квадрат метр майданда әмелге асырылған. Оның улыўма баҳасы 5,4 миллион долларды қурайды.

Кәрханада заманагөй лаборатория ҳәм инновациялық өндирис линиялары жолға қойылған. Бүгинги күнде ол термопластик эластомер гранулалар ҳәм олардан таяр өнимлер ислеп шығарыў бойынша жергиликли жетекшилерден бири сыпатында жумыс алып бармақта.

Бул жерде жоқары сапалы термоэластомерлер, есик ҳәм рамалар ушын тығызлаўшылар, техникалық ҳәм азық-аўқат санааты ушын мөлшерленген шланглар, сондай-ақ, қурылыс ҳәм электротехника тармақлары ушын ҳәр қыйлы полимер өнимлер ислеп шығарылмақта.

Ислеп шығарылып атырған өнимлердиң тийкарғы абзаллығы олардың беккемлиги, деформацияға шыдамлылығы ҳәм сыртқы орталық тәсирине жоқары шыдамлылығы болып есапланады. Сол себепли бул өнимлер қурылыс, автомобиль санааты, азық-аўқат ислеп шығарыў ҳәм электротехника тараўларында кеңнен қолланылмақта.

Кәрхана қурамында заманагөй изертлеў орайы жумыс алып барады. Бул жерде Азия ҳәм Европа базарларының талапларынан келип шыққан ҳалда термоэластопластлардың жаңа рецептуралары ислеп шығылмақта. Соның менен бирге, таяр гранулалар, тығызлаўшылар ҳәм жоқары басымлы шланглар халықаралық стандартлар тийкарында сынақтан өткериледи.

58 жаңа жумыс орны жаратылып, өткен жылдың жуўмақларына бола, бул жерде 103 миллиард сумлық өним ислеп шығарылды. Сондай-ақ, 5 миллион долларлық өним экспорт етилди.

Кәрхана жумысының және бир әҳмийетли нәтийжеси импорттың орнын басыў менен байланыслы. Атап айтқанда, 2025-жылы 8,5 миллион долларлық импорттың орнын басатуғын өнимлер ислеп шығарылды.

Келешекте кәрхана өним ислеп шығарыў көлемин 177 миллиард сумға ҳәм экспорт үлесин 60 процентке жеткериўди мақсет еткен. Бул режелер әмелге асырылса, кәрхана тек ғана жергиликли базар талапларын қанаатландырыў емес, ал Орайлық Азия ҳәм басқа да сыртқы базарларда да өз абырайын және де беккемлеўи мүмкин.

“Шыршық” химия-санаат технопаркинде Президент Шавкат Мирзиёев “BCG Group OZ”  кәрханасы менен танысты.

Турмыслық ҳәм автомобиль химиясы күнделикли турмыс ҳәм транспорт қуралларына техникалық хызмет көрсетиўде пайдаланылатуғын химиялық қураллар есапланады. Өзбекстанда бул түрдеги өнимлердиң үлкен бөлеги импорт етилетуғын еди, бирақ бүгинги күнде жергиликли өндирис жедел раўажланбақта.

“BCG Group OZ” кәрханасы ҳәзирги күнде кең ассортиментте турмыслық ҳәм автомобиль химия өнимлерин ислеп шығарыў жумысы менен шуғылланады.

Улыўма баҳасы 6 миллион долларлық жойбар шеңберинде россиялы шерик пенен шөлкемлестирилген кәрханада 80 нен аслам жаңа жумыс орынлары жаратылды.

80 нен аслам түрдеги өнимлер, соның ишинде, автохимия ҳәм автокосметика, мийманхана, ресторан ҳәм санаат ушын профессионал клининг қураллары ислеп шығарылмақта.

Тек ғана өткен жылы 176 миллиард сумлық өним ислеп шығарылған болып, 2,6 миллион долларлық өним экспорт етилген. 14,7 миллион долларлық өним импорттың орнын қаплады.

Өнимлердиң сапасы миллий ҳәм халықаралық ҳүжжетлер, атап айтқанда, ISO 9001, “Ҳадал” ҳәм ҒМДА мәмлекетлериниң сертификатлары менен тастыйықланған.

Өндирис процесинде сапа қадағалаўи шийки заттан баслап таяр өнимге шекемги басқышларды қамтып алады. Лабораторияда шийки заттың техникалық талапларға муўапықлығы, өнимниң жабысқақлығы, pH көрсеткиши, тығызлығы ҳәм нәтийжелилиги тексериледи.

Бүгинги күнде кәрхана өнимлери Қазақстан, Қырғызстан, Түркменстан, Тәжикстан ҳәм Аўғанстан сыяқлы қоңсы мәмлекетлерге экспорт етилмекте.

Кәрхана келешекте өнимлериниң көлемин 294 миллиард сумға жеткериўди мақсет еткен.

Мәмлекетимиз басшысы бундай өндирислер елимиз экономикасы ушын үлкен әҳмийетке ийе екенин атап өтти.

Санаатты модернизациялаў, жоқары қосымша қунлы өнимлер ислеп шығарыў ҳәм экспорт потенциалын арттырыў экономиканың раўажланыўының тийкарғы бағдарларынан бирине айланбақта.

Усы мақсетте шөлкемлестирилген “Шыршық” химия-индустриаллық технопарки бүгинги күнде тараўдағы жаңа әўлад санаат майданларынан бири сыпатында қәлиплесип үлгерди.

Мәмлекетимиз басшысының 2022-жыл 3-февральдағы тийисли қарарының орынланыўы шеңберинде қурылған бул технопарк химия өнимлерин терең қайта ислеў, алдыңғы технологияларды енгизиў және жергиликли ҳәм сырт ел инвесторлары ушын қолайлы орталық жаратыў мақсетине хызмет етпекте. Улыўма майданы 26,4 гектар болған аймақта инженерлик-коммуникация тармақлары ҳәм заманагөй инфраструктураны қәлиплестириўге 25 миллион доллар қаржы қаратылды.

Технопарктиң инвестициялық тартымлылығы анық санларда өз көринисин таппақта. Соның ишинде, 2025-жылы 56 миллион долларлық инвестиция өзлестирилип, 758 жаңа жумыс орны жаратылды. Жыл даўамында кәрханалар тәрепинен 60 миллион долларлық 150 ден аслам түрдеги өним ислеп шығарылды.

Келешектеги режелер де үлкен. 2030-жылға шекем инвестициялар көлемин 207 миллион долларға, товар өнимлерин ислеп шығарыўды 294 миллион долларға, экспортты 48 миллион долларға жеткериў ҳәм жумыс орынларының санын 2 мың 300 ге арттырыў белгиленген.

Усы жерде Президент Шавкат Мирзиёевқа технопарктиң жумысы, сондай-ақ, химия санаатын раўажландырыўға қаратылған илимий-әмелий жойбарлар таныстырылды.

Бүгинги күнде минерал төгинлер ислеп шығарыў аграр сектордың турақлылығын тәмийинлеўде үлкен әҳмийетке ийе. Жылына 3,7 миллион тонна төгин ислеп шығарылып атырған болса да, импорт етилип атырған фосфорлы ҳәм суўда ерийтуғын төгинлерге болған талап тармақты және де модернизациялаўды талап етпекте. Бул бағдарда 2,8 миллиард долларлық инвестициялық жойбарлар ислеп шығылған.

Нефть-химия тармағында болса полимерлерге болған ишки талап артып бармақта. 2032-жылға барып, бул талап 3,2 миллион тоннаға жетиўи прогноз етилмекте. Ангренде “Көмирден олефинлер алыў” ҳәм Қоңыратта “Нафтаны қайта ислеў” сыяқлы ири жойбарлардың әмелге асырылыўы усы талапты толық қанаатландырыў ҳәм импорттың орнын басыўға хызмет етеди.

Турмыслық химия тараўында да системалы жумыслар алып барылмақта. Инвестициялық жойбарлар арқалы импорт көлемин еки есеге қысқартыў, ишки тутыныўды жергиликли өнимлер есабынан 64 процентке жеткериў ҳәм экспорт көрсеткишлерин арттырыў нәзерде тутылған.

Соң бул жерде Президент Шавкат Мирзиёевтиң басшылығында химия санаатын жедел раўажландырыў ҳәм аймақларда инвестициялық жойбарларды әмелге асырыў бойынша ўазыйпалар ҳаққында видеоселектор мәжилиси болып өтти.

Экономикамыз жедел раўажланып, соңғы жыллары санаат тармақларында 3 мың түрдеги жаңа өнимлер ислеп шығарыў жолға қойылғаны атап өтилди.

Буннан 9-10 жыл алдын елимизде химия өнимлериниң тийкарғы бөлегин минерал төгинлер қурайтуғын еди. Соңғы жыллары тараўға 8 миллиард 300 миллион доллар инвестиция киргизилип, 87 ири қуўатлық иске қосылды.

ПВХ, “жасыл” водород, көбикли полипропилен, БОПП плёнка сыяқлы 60 тан аслам түрдеги жоқары қосымша қунлы жаңа өнимлер ислеп шығарыў өзлестирилди. Бул арқалы экономика тармақларында мыңлаған жаңа түрдеги өнимлерди ислеп шығарыў ушын зәрүр шийки зат базасы жаратылды.

Нәтийжеде тараўда экспорт 3 есеге өсти, жумысшылардың саны 50 мыңнан асты.

Соның менен бирге, тармақта еле иске қосылмаған имканиятлардың көп екенлиги көрсетип өтилди. Соңғы тоғыз жылда республика санааты орташа 6,3 процентке өскен болса, химия санаатында бул көрсеткиш 3 процентке де жетпеген. Химия өнимлериниң импорты 4 есеге артып, жылына 4,5 миллиард долларға жеткен.

“Өзхимиясанаат” акционерлик жәмийети тийкарынан өз системасындағы ири кәрханалар менен шекленип қалып атырғаны, тараўдағы 5 мыңнан аслам кәрхана менен системалы ислесиў, олардың машқала ҳәм усынысларын тыңлаўдың төмен екенлиги көрсетип өтилди.

Мәжилисте өнимлердиң қурамын өзгертиў, қосымша қунды арттырыў ҳәм энергия жумсалыўын азайтыў мәселелерине айрықша итибар қаратылды.

Елимизде жылына 1,5 миллион тонна аммиаклы селитра ислеп шығарылып, оған 1 миллиард 70 миллион куб метр газ жумсалмақта. Соның менен бирге, алдынғы мәмлекетлер селитра тутыныўын азайтып, аўыл хожалығында карбамид ҳәм суўда ерийтуғын төгинлер, таў-кән санаатында болса геўекли селитрадан пайдаланыўға өтпекте.

Аммиаклы селитра менен өзине түсер баҳасы бирдей болған геўекли селитрада қосымша қун 2 есеге жоқары. Жуўапкерлер ҳәм химия кәрханаларының басшылары бундай жойбарларды көбейтиў ҳаққында терең ойлаўы керек екенлиги атап өтилди.

Сондай-ақ, “Наўайыазот”та ислеп шығарылып атырған 1 тонна циан дузының баҳасы 3 мың 700 доллар болса, оннан желим ислеп шығарылғанда баҳасы 8 мың долларға шекем артыўы мүмкин екени көрсетип өтилди. Жуўапкерлерге “Наўайыазот” жанындағы кластерде 1 миллиард долларлық 10 кем тонналы химия жойбарын баслаў тапсырылды.

Геологияда бар резервлерди толық иске қосыў арқалы да қосымша қунды бир неше есеге арттырыў мүмкин екенлиги атап өтилди.

Қарақалпақстан, Сурхандәрья, Қашқадәрья ҳәм Наўайыда 550 миллион тонна натрий ҳәм калий, 20 миллион тонна бентонит резервлери бар. Бул шийки зат терең қайта исленип, каустикалық сода ислеп шығарылса, қосымша қун 3 есеге артады.

Жиззақта 1,5 миллион тонна, Қарақалпақстанда 500 мың тонна серпентинит резерви анықланған. Ол сульфат кислотасы менен қайта исленсе, тоннасы 5 мың долларға шекемги болған магний оксидин алыў мүмкин. Серпентинит және де терең қайта исленсе, никель, хром ҳәм кобальт алыў имканияты пайда болады. Бул болса электротехника санааты ушын әҳмийетли шийки зат есапланады.

Жуўапкерлерге фосфорит, галит, мирабилит, серпентинит сыяқлы химия санааты ушын зәрүр шийки зат резервлерин 2 есеге арттырыў бойынша үш жыллық бағдарлама ислеп шығып, әмелий жумысларды баслаў тапсырылды. Серпентинит шийки затын қайта ислеў бойынша кеминде 200 миллион долларлық жойбарларды енгизиў ўазыйпасы қойылды.

Елимизге жылына 300 миллион долларлық турмыслық химия өнимлери импорт етилмекте. Регионда болса бундай өнимлер ушын 2 миллиард долларлық базар бар.

Мысал ушын, “Ангрен” еркин экономикалық зонасындағы исбилермен дүньяға белгили “Henkel” компаниясы менен бирге ислесиўди жолға қойған. Ҳәзир бул кәрхана “Henkel” тәрепинен сатып алынған болып, бул жерден Дослық Аўқамы мәмлекетлерине өним жеткерип бериў режелестирилмекте.

Бундай жойбарларды көбейтиў мақсетинде пайтахттағы санаат зоналарынан бириндеги майданлар турмыслық химия жойбарлары ушын ажыратылады. Иске қосылған кәрханаларды бренди менен бирге таяр дәраматлы бизнес сыпатында жеке меншик секторға сатыў шәрти менен бул бағдарға 50 миллион доллар қаратылады.

Басқа ўәлаятлардағы усындай жойбарлар ушын Санаат кооперациясы қорынан 15 миллион доллар ажыратылады. Улыўма, жуўапкерлерге турмыслық химияда кеминде 100 жаңа бренд өним ислеп шығарыўды жолға қойыў бойынша бағдарлама ислеп шығыў тапсырылды.

Мәжилисте минерал төгинлер базарындағы имканиятлар да талланды.

Дүньяда минерал төгинлерге талап жылына 5 проценттен өспекте ҳәм 2030-жылда 260 миллиард доллардан артыўы күтилмекте. Әсиресе, жаңа агротехнологиялар есабынан суўда ерийтуғын төгинлерге талап кескин артып бармақта. Дүньяда минерал төгинлерге талап жылына 5 проценттен өспекте ҳәм 2030-жылда 260 миллиард доллардан артыўы күтилмекте. Әсиресе, жаңа агротехнологиялар есабынан суўда ерийтуғын төгинлерге талап кескин артып бармақта.

Келеси үш жылда тараў жуўапкерлери ҳәм ҳәкимлер алдында 2 миллиард 800 миллион долларлық 42 жойбарды иске қосыў ўазыйпасы тур. Бул арқалы 2030-жылға барып, азотлы төгинлер ислеп шығарыў көлемин 2,8 миллион тоннадан 4 миллион тоннаға, фосфорлы төгинлерди 400 мың тоннадан 900 мың тоннаға, суўда ерийтуғын төгинлерди 100 мың тоннадан 400 мың тоннаға жеткериў әҳмийетли екенлиги атап өтилди.

Суўда ерийтуғын төгинлер, полимерлер, турмыслық ҳәм органикалық емес химия бойынша режелестирилген ири жойбарлар есабынан нанохимия, “жасыл” химия, супермолекуляр химия, жасалма интеллект тийкарында химиялық модельлестириў сыяқлы заманагөй бағдарларда кадрларға талап артатуғыны атап өтилди.

Усы мүнәсибет пенен химия санаатында билимлендириў, изертлеў, лаборатория ҳәм стартапларды қамтып алған бир пүтин система жаратылатуғыны белгиленди.

Оның ушын Мырза Улығбек районындағы 60 гектар майданда химия санааты ушын инновациялық илимий-өндирислик ҳәм билимлендириў кластери шөлкемлестириледи. Бул кластерде Қубла Корея менен биргеликте Химиялық технологиялар инновациялық орайы қурылады. Орайда тәжирийбе-сынақ жумыслары менен байланыслы қәрежетлердиң ярымы қаплап бериледи.

Улыўма, химия санаатында 17 миллиард долларлық 350 ден аслам жойбарды иске қосыў бойынша бағдарлама ислеп шығып, әмелий жумысларды баслаў тапсырылды.

Мәмлекетимиз басшысы бул үлкен шеклерге ерисиў ушын тараўды илимий тийкарланған ҳәм заманагөй көзқараслар тийкарында басқарыў зәрүр екенлигин атап өтти. Усы мүнәсибет пенен “Өзхимиясанаат”ты трансформациялаў бойынша жуўапкерлерге тийисли тапсырмалар берилди.

Мәжилис даўамында химия санааты жуўапкерлери ҳәм аймақлар басшыларының есабатлары тыңланды, тармақта жумыс алып барып атырған кәрханалардың басшылары менен сөйлесиў болып өтти.

Зиёдулла ЖОНИБЕКОВ,

Абдулазиз РУСТАМОВ,

ӨзАның арнаўлы хабаршылары