Президент Шавкат Мирзиёев 1-июнь күни мәденият ҳәм көркем өнер хызметкерлери менен тараўды буннан былай да раўажландырыў бойынша келешектеги тийкарғы ўазыйпаларға бағышланған ушырасыў өткерди. Сондай-ақ, мәмлекетимиз басшысының қатнасыўында мәденият, көркем өнер ҳәм әдебият тараўларының бир топар хызметкерлерине мәмлекетлик сыйлықларды тапсырыў мәресими болып өтти.

Ушырасыўда әдебият, мәденият ҳәм көркем өнер ғайраткерлери, шайыр ҳәм жазыўшылар, актёр, драматург ҳәм режиссёрлар, қосықшы, сазенде ҳәм композиторлар, художник, мүсинши, өнерментлер, көркем өнертаныўшы илимпазлар қатнасты.

Мәмлекетимиз басшысы сөзиниң басында мәденият ҳәм көркем өнер халықтың руўхый дүньясын байытыўда, жәмийетлик ой-пикир ҳәм жаслар тәрбиясында шексиз орын ийелейтуғынын атап өтти.

Бүгин дүньяда инсанның санасын ҳәм қәлбин ийелеў ушын гүрес күшейип атырғаны, бундай шараятта китап, театр, кино, музыка ҳәм әдебият жәмийеттиң руўхый иммунитетин беккемлейтуғын ең тәсиршең қураллар екени атап өтилди.

Ушырасыўға таярлық процесинде дөретиўшилер менен сөйлесилгени, мәденият ҳәм көркем өнер объектлериндеги жағдай үйренилгени атап өтилди. Мәмлекетимиз басшысы бүгинги сөйлесиў тараўдағы машқалаларға шешим табыў, әдебият, мәденият, көркем өнер ҳәм креатив экономикада жаңа орталық жаратыўға қаратылғанын билдирди.

Бәринен бурын, дөретиўшилерди хошаметлеў ҳәм жас талантлыларды қоллап-қуўатлаў бойынша жаңа система енгизилетуғыны белгиленди. Театр, кино, аяқ ойын, опера, фольклор, эстрада, академиялық ҳәм миллий саз әсбаплары, сүўретлеў ҳәм әмелий көркем өнер сыяқлы 21 бағдар бойынша дөретиўшилик бирлеспелер шөлкемлестириледи. Оларға устаз дөретиўшилер, министрлер ҳәм ири компаниялардың басшылары жәрдемши басшы болады.

Бул бирлеспелер районлардағы музыка мектеплери ҳәм көркем өнер жәмәәтлери менен ислесип, жас талантлыларды анықлаў, мәҳәлле – район – ўәлаят – республика басқышларында таңлаўлар өткериў, жеңимпазларды гастроль сапарлары, фестивальлар ҳәм халықаралық таңлаўларда қоллап-қуўатлаў менен шуғылланады.

Ҳәр жылы “Миллий дөретиўшилер қурылтайы” өткериледи. Қурылтайда жыл даўамында ең жақсы нәтийже көрсеткен дөретиўшилердиң көркем өнер кешелери шөлкемлестирилип, олар мүнәсип сыйлықланады.

Атап айтқанда, музыка тараўында жаңа шығармалар жаратқан, халықаралық таңлаўларда жеңимпаз болған ямаса шығармалары мәмлекетлик ҳәм халықаралық сахналарда атқарылып атырған қосықшы, сазенде ҳәм композиторлар, әдебият тараўында болса шығармалары кеңнен тән алынған, үлкен тиражда басып шығарылған, театр ҳәм кинода сахналастырылған шайыр, жазыўшы ҳәм драматурглер хошаметленеди.

Бундай дөретиўшилерге жыл даўамында ҳәр айда 5 миллион сумнан гонорар бериледи, олар Өзбекстан бойлап самолёт, поезд ҳәм жәмийетлик транспорттан бийпул пайдаланады. Қәнигелестирилген медицина орайларында емлениў қәрежетлери бюджеттен қапланады, олардың шеберлик мектеплери ҳәм дөретиўшилик үйлери шөлкемлестириледи.

Жас талант ийелерин ҳәм олардың устазларын қоллап-қуўатлаў бойынша да әҳмийетли илажлар белгиленди. 1-сентябрьден баслап республикалық таңлаў жеңимпазларына 100 миллион сум, абырайлы халықаралық таңлаў жеңимпазларына 300 миллион сумға шекемги сыйлық бериледи, олардың қатнасыў қәрежетлери толық қапланады. Устаз ҳәм тренерлердиң айлық мийнет ҳақысына 100 процентке шекем үстеме төленеди.

Ҳәр жылы 100 жас мәмлекет есабынан сырт ел мәденият ҳәм көркем өнер мәкемелеринде билим алыўға жибериледи. Жас талантлыларды анықлаў, продюсерлик басламаларын қоллап-қуўатлаў мақсетинде “Дөретиўшиликке инвестиция” қоры шөлкемлестирилип, оған жылына 200 миллиард сум ажыратылады.

Дөретиўшилердиң авторлық ҳуқықын қорғаў мәселесине айрықша итибар қаратылды. Әдебият, мәденият ҳәм көркем өнер тараўында жаратылған ҳәр бир өним дөретиўшиниң интеллектуаллық мүлки екенлиги, ҳәр бир көркем шығарма, музыка ҳәм қосық авторға дәрамат келтириўи зәрүр екенлиги атап өтилди. Жуўапкерлерге авторлық ҳуқықын кепилликли қорғайтуғын система ислеп шығыў тапсырылды.

Әдебият тараўы ўәкиллери ушын да жаңа имканиятлар жаратылады. Шайыр ҳәм жазыўшыларға жылына кеминде 50 ең сайланды шығарма ушын дөретиўшилик буйыртпа бериледи. Ҳәр жылы өзбек әдебиятының 10 ең жақсы шығармасы шет тиллерге аўдармаланып, авторлардың қатнасыўында шет еллерде презентациялар өткериледи. Жазыўшылар аўқамының усынысы тийкарында басып шығарылатуғын китаплардың қағаз бенен байланыслы қәрежетлери мәмлекет тәрепинен қапланады.

Дөретиўшилерди социаллық қоллап-қуўатлаў бойынша да бир қатар жеңилликлер белгиленди. Ҳәр жылы 1 мың шайыр ҳәм жазыўшыға, мәденият ҳәм көркем өнер ўәкилине, музей хызметкери ҳәм художниклерге турақ жай алыў ушын ипотека кредитиниң дәслепки төлеминиң 50 проценти қаплап бериледи.

Басқа аймақтан келип ислеп атырған тараў ўәкиллерине турақ жай ижарасы қәрежетлери ушын Ташкент қаласында айына 2,5 миллион сумға шекем, ўәлаятларда 1 миллион 600 мың сумға шекем компенсация төленеди.

Ҳәр жылы жумысында жақсы нәтийжеге ерискен 1 мың тараў хызметкери мәмлекетлик медициналық қамсызландырыў қоры есабынан бийпул емленеди, және 2 мың дөретиўшиге мәмлекет тәрепинен медициналық қамсызландырыў пакети бериледи. Кеминде 10 жыл ислеген хызметкерлерге кәсиплик аўқамлары санаторияларына бийпул жоллама бериледи.

Қосық ҳәм аяқ ойын ансамбльлерин қоллап-қуўатлаў мақсетинде 1-сентябрьден баслап олардағы барлық хызметкерлердиң мийнет ҳақысы 2 есеге арттырылады. Аяқ ойын шеберлери ушын пенсияға шығыўда талап етилетуғын аяқ ойын стажы 20 жылдан 15 жылға қысқартылады. Жаңа Ташкентте қурылысы басланған Мақом орайының жанында заманагөй Аяқ ойын сарайын қурыў усынысы алға қойылды.

Композитор ҳәм мелодистлердиң жумысын қаржыландырыў, оларды материаллық хошаметлеў системасы да қайта көрип шығылады. Ҳәр жылы оларға опера, симфония сыяқлы классикалық ҳәм заманагөй жанрлар бойынша кеминде 20 жаңа шығарма жаратыў ушын мәмлекетлик буйыртпа бериледи.

Мәмлекетимиз басшысы жәмийетимизде миллий руўхты беккемлеўдиң әҳмийетине айрықша тоқтап өтти. Бүгин халықты илҳамландыратуғын әдебият, жасларға мақтаныш бағышлайтуғын кино, жүреклерди толқынландыратуғын музыка, адамды өзин-өзи аңлаўға шақыратуғын театр керек екенлиги атап өтилди.

Интернет ҳәм социаллық тармақлар турмысымызда әҳмийетли орын ийелеп атырған ҳәзирги дәўирде дөретиўши зыялылардың санлы майдандағы ҳаўазы және де бәлентирек жаңлаўы зәрүр екенлиги атап өтилди.

Мәдений илажларға талапты арттырыў мақсетинде де жаңа механизмлер енгизиледи. Ҳәр жылы 500 мың муғаллим, шыпакер, мәмлекетлик хызметкер, белсенди оқыўшы ҳәм студентлерге, сондай-ақ, 100 мың жәрдемге мүтәж шаңарақ ҳәм майыплығы бар балаларға театр, кино ҳәм концертлерге бийпул ваучерлер бериледи.

1-июльден ҳәр бир район ҳәм мәҳәлледе концерт-тамаша илажларын өткериў қәрежетиниң 20 процентке шекемги бөлеги бюджеттен қапланады. Концерт-тамаша, жеке меншик театр, кинематография, балалар контенти, мәденият ҳәм көркем өнер бағдарындағы жеке меншик билимлендириў шөлкемлери бир қатар салықлардан азат етиледи. Әдебият, мәденият ҳәм көркем өнерди раўажландырыўға бағдарланған қәўендерлик қаржылары да салыққа тартылмайды.

Ўәлаят ҳәкимликлери жанында өз алдына дирекциялар шөлкемлестирилип, олар концерт, театр ҳәм мәденият сарайларының залларынан нәтийжели пайдаланыў, ҳәр күни мәдений илажлар өткериў ушын жуўапкер болады.

Театр тараўында да кең имканиятлар жаратылады. Өткен жылы Әлийшер Наўайы атындағы театрға финанслық, дөретиўшилик ҳәм шөлкемлестириў мәселелерин еркин шешиў ўәкиллиги берилгени жақсы нәтийже көрсеткени атап өтилди. Бир жылда спектакльлердиң саны 1,5 есеге, тамашагөйлер болса 2 есеге көбейген. Енди бул тәжирийбе Муқимий, Бердақ ҳәм Миллий қуўыршақ театрларына да енгизиледи.

Жеке меншик театрлар ҳәм театр-студияларын қоллап-қуўатлаў мақсетинде 1-сентябрьден баслап ҳәр жылы 50 сахналық шығарма жаратыў қәрежети мәмлекет тәрепинен қаплап бериледи. Оларға мәмлекетлик мәденият объектлери бийпул пайдаланыў ушын ажыратылады, жеке меншик имарат ижараға алынғанда айына 20 миллион сумға шекемги қәрежет бюджеттен қапланады. Спектакльлер ушын сатылған ҳәр бир билетке бюджеттен қосымша гонорар төлеў системасы енгизиледи.

Кино тараўын раўажландырыў бойынша да әҳмийетли ўазыйпалар белгиленди. “Өзбекфильм”ге миллий статус берилип, ол жергиликли ҳәм халықаралық киноиндустрияға хызмет көрсететуғын орайлық киноконцернге айландырылады. Миллий фильмлерди халықаралық базарларға алып шығыў мақсетинде глобаллық киноплатформалар менен бирге ислесиў күшейтиледи.

Мәмлекетлик буйыртпа тийкарында фильм жаратыўда үгит-нәсиятлаў ҳәм реклама қәрежетлери ушын фильм бюджетиниң 30 процентине шекем қаржы ажыратылады. Мәмлекетлик буйыртпа тийкарында жаратылған фильмлерди көрсетиўден түскен қаржының 50 проценти продюсер ҳәм дөретиўшилик топарға қосымша хошамет сыпатында бериледи. “Алтын қумай” миллий кино презентациясының абырайын жаңа басқышқа көтериў ушын ҳәр жылы 5 миллиард сум ажыратылады.

Креатив экономиканы раўажландырыў айрықша бағдар сыпатында белгиленди. Жақын жылларда мәденият ҳәм көркем өнерде қосымша қунды көбейтиў арқалы креатив экономиканың көлемин 145 триллион сумға жеткериў мақсет етилген. Усы мақсетте тараўдың ҳуқықый тийкары жаратылған, Креатив индустрия парки резидентлери ушын өз алдына салық режими енгизилген. Шайхонтоҳур районы ҳәм Нөкис қаласында ири креатив парклердиң қурылысы басланған.

Өнерментшилик өнимлерине заманагөй дизайн алып кириў арқалы олардың қосымша қунын 5-10 есеге арттырыў бойынша жойбарлар әмелге асырылады. Халықаралық дизайнерлер менен бирге ислесиў кеңейтилип, Европа, АҚШ, Қубла ҳәм Шығыс Азия, Жақын Шығыс мәмлекетлеринде көргизбелер көбейтиледи. Ҳәр бир аймақта жыл даўамында мега-илажлар шөлкемлестириў бойынша бағдарлама ислеп шығылады.

Ушырасыўда мәденият ҳәм көркем өнер тараўында билимлендириў системасын жетилистириў мәселеси де ҳәр тәреплеме додаланды. Улыўма билим бериў мектеплеринде музыка, сүўретлеў өнери ҳәм технология сабақлары “Art” оқыў бағдарламасы тийкарында жаңаланады. Жаңа оқыў жылынан ҳәр бир ўәлаяттағы 10 нан улыўма билим бериў мектебинде тәжирийбе тәризинде “Art”бағдары енгизиледи.

Онда баслаўыш классларда балаларды сүўрет, музыка ҳәм ойынлар арқалы дөретиўшиликке қызықтырыў, жоқары классларда болса дизайн, графика, жасалма интеллект ҳәм креатив жойбарлар менен ислеў көнликпелерин қәлиплестириў нәзерде тутылады.

Елимиздеги 326 музыка ҳәм көркем өнер, 29 қәнигелескен мектепте 95 мың ул-қыз билим алып атырғаны атап өтилди. Бул мәкемелер ушын анық нәтийжелилик көрсеткишлери ислеп шығылады. Музыка мектеплериниң питкериўшилери өз бағдарынан тысқары қосымша бир миллий әсбапты билиўи талап етиледи.

Жаңа оқыў жылынан 326 музыка ҳәм көркем өнер мектеби муғаллимлериниң айлығы улыўма билим бериў мектеплериниң муғаллимлери менен теңлестириледи. Улыўма билим бериў ҳәм музыка мектеби муғаллимлериниң мийнет ҳақысына оқыўшыларының саз әсбапларын қай дәрежеде атқаратуғынына қарап, 20 процентке шекем үстеме төленеди. Кеминде 1,5 миллион оқыўшыны музыка ҳәм көркем өнерге тартыў ўазыйпасы қойылды.

Ҳәр бир улыўма билим бериў мектебинде музыка ҳәм көркем өнер бағдарында кеминде 4 дөгерек шөлкемлестириледи. Миллий саз әсбабын сатып алғанларға қәрежеттиң 30 проценти қаплап бериледи. Имканияты шекленген жаслар ушын аймақларда “Инклюзив дөретиўшилик устаханалар” шөлкемлестириледи ҳәм бул бағдарға ҳәр жылы 30 миллиард сум ажыратылады.

Кадрлар таярлаў системасы да қайта көрип шығылады. Жаңа оқыў жылынан қәнигелескен мектеплерге оқыўшылар музыка бағдарында 5-класстан, аяқ ойын, театр ҳәм көркем өнер бойынша 9-класстан қабыл етиледи. Музыка ҳәм көркем өнер, Эстрада ҳәм цирк техникумлары Мәденият министрлиги системасына өткерилип, оларға жоқары мектеп статусы бериледи. Оларда оқыў процеси үш жыллық бағдарлама тийкарында шөлкемлестириледи.

Мәденият ҳәм көркем өнер бағдарындағы жоқары оқыў орынларында “дуал билимлендириў” жолға қойылады. Ҳәр бир студентке белгили дөретиўшилер бириктирилип, олар жасларды концерт, театр ҳәм тамашаларда қатнасыў арқалы үлкен сахнаға таярлайды. Билимлендириў бағдарламаларына “Арт-менеджмент”, “Креатив индустрия”, “Жойбарларды коммерцияластырыў” сыяқлы заманагөй темалар киргизиледи. Студентлердиң стартап жойбарлары ушын 10 жоқары оқыў орнына 50 миллиард сум ажыратылады.

Тараў хызметкерлериниң маманлығын арттырыў ҳәм қайта таярлаў бойынша бир пүтин система жаратылады. Бар орайлар негизинде Мәденият министрлиги системасында маманлық арттырыў ҳәм қайта таярлаў институты шөлкемлестириледи. Бул институт улыўма билим бериў мектеплериндеги музыка муғаллимлериниң маманлығын арттырыў ушын да жуўапкер болады.

– Бүгин дүньяда қандай қәўипли жағдай, қарама-қарсылық ҳәм келиспеўшиликлер жүз берип атырғанын көрип турмыз. Бундай жағдайда биз ушын миллий бирлик ҳәм аўызбиршилик ҳәр қашанғыдан да әҳмийетли. Бул бағдарда сизлер ең алдынғы қатарда турып, ҳақыйқый ўатансүйиўшилик, миллетке садықлық ҳәм пидайылық пазыйлетлериңиз бенен жасларымызға, пүткил халқымызға үлги болатуғыныңызға исенемен, – деди Президентимиз.

Мәмлекетимиз басшысы тараў ўәкиллери менен қызғын сөйлести, олардың пикир-усыныслары менен басламаларын тыңлады.

Өзбекстан Республикасы Президентиниң 28-майдағы пәрманы менен мәденият, көркем өнер ҳәм әдебият тараўларының бир топар хызметкерлери мәмлекетлик сыйлықлар менен сыйлықланған еди.

Халықаралық конгресс орайында усы сыйлықларды салтанатлы тапсырыў мәресимине Президент Шавкат Мирзиёев қатнасты.

Мәмлекетимиз басшысы илажда шығып сөйлеп, елимиздиң қүдирети тек ғана экономикалық көрсеткишлер емес, ал оның мәнаўияты, мәденияты, әдебияты ҳәм көркем өнери менен де белгиленетуғынын атап өтти.

– Қайсы халықтың әдебияты бай, музыкасы жүрекке жақын, театры турмыстан алынған, киносы тәсиршең, көркем өнери тартымлы болса, сол халықтың ҳаўазы дүньяда бәлент жаңлайды, – деди Президент.

Усы мәниде, Жаңа Өзбекстанды қурыў жолында инсан қәлбин тәрбиялатуғын үлкен руўхый мәкан жаратылып атырғаны атап өтилди. Бул бағдарда зыялылар, жазыўшы ҳәм шайырлар, мәденият ҳәм көркем өнер ғайраткерлери, креатив тараў ўәкиллериниң орны шексиз екени атап өтилди.

Дөретиўшилердиң пидәкерлик мийнети нәтийжесинде жәмийетимизде миллий руўх беккемленип, халқымыздың сана-сезими жоқарылап, жаслардың кеўлинен жақсылық, ўатансүйиўшилик ҳәм адамгершилик сезимлери терең орын алып атырғаны айрықша атап өтилди.

Мәмлекетимиз басшысы тараўдың 167 алдыңғы ўәкили жоқары мәмлекетлик сыйлықлар менен сыйлықланғанын қанаатланыўшылық пенен атап өтти. Олардың арасында узақ жыллар жемисли мийнет етип, халқымыздың мәдений, көркем ҳәм интеллектуаллық потенциалын жоқарылатыўға үлкен үлес қосқан жазыўшы ҳәм шайырлар, қосықшы ҳәм сазенделер, аяқ ойын шеберлери, опера атқарыўшылары ҳәм композиторлар, театр, кино ҳәм цирк көркем өнери ғайраткерлери, бақсылар ҳәм аскияшылар, өнермент ҳәм художниклер, мәдений мийрас, музей ҳәм китапхана хызметкерлери, устаз ҳәм муғаллимлер бар екенлиги бәршемизге мақтаныш бағышлайтуғыны атап өтилди.

Соның менен бирге, бүгин арамызда болмаса да, сөзи, қосық-намалары, дөретиўшилиги ҳәм пүткил турмысы менен халқымыздың қәлбинде мәңги жасап киятырған әдебият, мәденият ҳәм көркем өнер ғайраткерлериниң муқаддес естелигине жоқары ҳүрмет көрсетилди. Олардың 24 и мәмлекетлик сыйлықлар менен қайтыс болғанынан соң сыйлықланды.

– Елимиздеги ҳәр бир инсанның, ҳәттеки олар өтип кеткен болса да, хызметлерине мүнәсип ҳүрмет көрсетиў де бизиң руўхый миннетимиз болып есапланады. Бул ата-бабаларымыздың естелигин жоқары қәдирлейтуғын халқымыздың кеўлиндеги ис болды, – деди мәмлекетимиз басшысы.

Мәресимде Президентимиз сыйлық ийелерине ҳүрметли атақлар, орден ҳәм медальларды салтанатлы түрде тапсырды.

Мәмлекетимиз басшысы сыйлықланғанларды пүткил халқымыз атынан қызғын қутлықлап, жоқары итибар оларды жаңадан-жаңа дөретиўшилик жетискенликлерге илҳамландыратуғынын исеним менен атап өтти.

Сыйлықланғанлар жоқары ҳүрмет ҳәм итибар, мәденияттың раўажланыўы ҳәм дөретиўшилерге жаратылып атырған кең шараятлар ушын мәмлекетимиз басшысына миннетдаршылық билдирди.

Зиёдулла ЖОНИБЕКОВ,

Икром АВВАЛБОЕВ,  ӨзАның хабаршылары